Người nghiện có phải là tội phạm ma túy? Đây là câu hỏi phổ biến mà nhiều người dân đặt ra khi chứng kiến các trường hợp bị bắt giữ, xét nghiệm dương tính với ma túy hoặc bị đưa vào cơ sở cai nghiện. Vậy, việc nghiện ma túy có bị coi là hành vi phạm tội hay không? Pháp luật xử lý như thế nào đối với người nghiện? Hãy cùng Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư 11 phân tích rõ ràng dựa trên các căn cứ pháp lý hiện hành.
1. Người nghiện ma túy là ai?
Theo quy định tại khoản 12 Điều 2 Luật Phòng, chống ma túy năm 2021, Người nghiện ma túy là người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào các chất này.
Người nghiện không chỉ có nguy cơ gây tổn hại cho sức khỏe bản thân mà còn tiềm ẩn rủi ro ảnh hưởng đến an ninh trật tự nếu xảy ra hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến việc sử dụng trái phép, tàng trữ, vận chuyển, hoặc mua bán trái phép chất ma túy.
2. Người nghiện có phải là tội phạm ma túy theo pháp luật hiện hành?
Người nghiện ma túy không mặc nhiên bị xem là tội phạm ma túy chỉ vì hành vi nghiện. Việc xác định tội phạm ma túy còn tùy thuộc vào hành vi, mức độ và tính nghiêm trọng của việc sử dụng trái phép chất ma túy. Trường hợp người nghiện có thực hiện các hành vi như dưới đây:
- Mua bán trái phép chất ma túy;
- Sản xuất, tàng trữ, vận chuyển hoặc mua bán phương tiện, dụng cụ dùng vào việc sản xuất hoặc sử dụng trái phép chất ma túy;
- Người nào tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy;
- Cho thuê, cho mượn địa điểm hoặc có bất kỳ hành vi nào khác chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy.
Trong những tình huống này, người nghiện trở thành chủ thể của hành vi phạm tội và hoàn toàn có thể bị xử lý hình sự như những người khác.
3. Sử dụng ma túy bị xử lý thế nào?
Trong khi trước đây hành vi sử dụng trái phép chất ma túy chủ yếu bị xử phạt hành chính thì từ ngày 01/7/2025, Bộ luật Hình sự đã bổ sung quy định xử lý hình sự với một số trường hợp cụ thể nhằm răn đe mạnh các hành vi tái sử dụng sau cai nghiện hoặc gây nguy hiểm lớn cho xã hội.
Cụ thể, theo quy định tại Điều 256a Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017, 2025 về Tội sử dụng trái phép chất ma túy thì các trường hợp sử dụng trái phép ma túy sẽ bị phạt tù từ 02 năm đến 03 năm là khi:
a) Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
b) Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
c) Đang trong thời hạn 02 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
d) Đang trong thời hạn 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.
4. Cần làm gì khi có người thân là người nghiện ma túy
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật TNHH Luật sư 11, rất nhiều người dân khi có người thân nghiện ma túy thường hoang mang, lo sợ người thân bị "coi là tội phạm" ngay lập tức. Tuy nhiên, nếu chỉ sử dụng và không đủ các yếu tố cấu thành tội phạm thì pháp luật không hình sự hóa người nghiện.
Trong trường hợp phát hiện người thân có dấu hiệu sử dụng trái phép chất ma túy, chúng ta cần:
- Phối hợp với cơ quan y tế và địa phương để đưa người nghiện đi cai nghiện đúng quy định.
- Nếu người nghiện bị bắt vì hành vi khác (tàng trữ, mua bán...), hãy liên hệ ngay luật sư để được tư vấn pháp lý kịp thời, đảm bảo quyền lợi.
- Cần hiểu rõ pháp luật để tránh tâm lý kỳ thị với người nghiện và góp phần tạo điều kiện tái hòa nhập cộng đồng sau cai nghiện.
Bài viết được tư vấn bởi
Luật sư Nguyễn Thành Huân
Bài viết này có hữu ích không?
- - Nội dung nêu trên là phần giải đáp, tư vấn của chúng tôi dành cho khách hàng của THƯ VIỆN PHÁP LUẬT. Nếu quý khách còn vướng mắc, vui lòng gửi về Email [email protected];
- - Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo;
- - Điều khoản được áp dụng có thể đã hết hiệu lực tại thời điểm bạn đang đọc;
- - Mọi ý kiến thắc mắc về bản quyền của bài viết vui lòng liên hệ qua địa chỉ mail [email protected];
