Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy là một trong những tội phạm về ma túy có mức độ nguy hiểm cho xã hội rất cao, đang diễn ra rất phức tạp với nhiều hình thức như tổ chức "tiệc ma túy", "bay lắc" tại quán bar, karaoke, khách sạn hoặc căn hộ cho thuê.
Đây là hành vi đứng ra sắp xếp, điều hành hoặc tạo điều kiện để người khác sử dụng trái phép chất ma túy, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, trật tự, an toàn xã hội và công tác phòng, chống tội phạm ma túy.
Trong bài viết này, Luật sư Nguyễn Duy Khánh sẽ phân tích các dấu hiệu cấu thành tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, khung hình phạt, cũng như những quy định pháp luật mới nhất có hiệu lực từ ngày 01/7/2025.
Bên cạnh đó, bài viết làm rõ các vướng mắc thường gặp trong thực tiễn điều tra, truy tố và xét xử, giúp bạn đọc có cái nhìn toàn diện về tội danh này theo quy định pháp luật hiện hành.
Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy là gì?
Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy được quy định tại Điều 255 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017 và năm 2025), thuộc nhóm các tội phạm về ma túy tại Chương XX của Bộ luật Hình sự.
Căn cứ khoản 1 Điều 255 Bộ luật Hình sự, người nào tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Khác với hành vi tự sử dụng ma túy, bản chất của tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy nằm ở vai trò chủ động đứng ra tổ chức, điều phối và chuẩn bị điều kiện để hoạt động sử dụng ma túy của người khác diễn ra.
Chính dấu hiệu “tổ chức” này phân biệt tội phạm với các tội liên quan như chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 256) hay tội sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 256a).
Cấu thành tội phạm của tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy
Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy cấu thành khi hội đủ bốn yếu tố: khách thể, mặt khách quan, chủ thể và mặt chủ quan.
1. Khách thể của tội phạm
Khách thể của tội phạm là chế độ quản lý của Nhà nước về việc sử dụng chất ma túy, đồng thời xâm phạm trật tự, an toàn xã hội và sức khỏe của cộng đồng. Đối tượng tác động là người được tổ chức cho sử dụng ma túy và bản thân chất ma túy được đưa trái phép vào cơ thể họ.
2. Mặt khách quan của tội phạm
Mặt khách quan thể hiện qua hành vi tổ chức cho người khác sử dụng trái phép chất ma túy “dưới bất kỳ hình thức nào”. Theo hướng dẫn tại Thông tư liên tịch 17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP và Công văn 89/TANDTC-PC năm 2020 của Tòa án nhân dân tối cao, hành vi “tổ chức sử dụng” bao gồm các dạng sau:
- Chỉ huy, phân công, điều hành các hoạt động đưa trái phép chất ma túy vào cơ thể người khác;
- Chỉ huy, phân công, điều hành việc chuẩn bị, cung cấp chất ma túy, địa điểm, phương tiện, dụng cụ để sử dụng trái phép chất ma túy hoặc tìm người sử dụng;
- Thuê, mượn hoặc dùng địa điểm thuộc quyền chiếm hữu, quản lý của mình làm nơi đưa trái phép chất ma túy vào cơ thể người khác;
- Cung cấp chất ma túy để thực hiện việc sử dụng trái phép chất ma tuý;
- Chuẩn bị chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào để thực hiện việc sử dụng trái phép chất ma tuý.
Đáng lưu ý, người phạm tội không nhất thiết phải là chủ sở hữu chất ma túy hay nhằm mục đích thu lợi; chỉ cần thực hiện vai trò tổ chức, điều phối cho người khác sử dụng là đã cấu thành tội phạm. Tội phạm hoàn thành kể từ thời điểm hành vi tổ chức sử dụng được thực hiện trên thực tế.
3. Chủ thể của tội phạm
Chủ thể của tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy là người từ đủ 16 tuổi trở lên và có năng lực trách nhiệm hình sự. Người phạm tội có thể là người nghiện hoặc không nghiện, miễn là thực hiện hành vi tổ chức cho người khác sử dụng ma túy.
4. Mặt chủ quan của tội phạm
Tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp. Người phạm tội nhận thức rõ hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy là trái pháp luật, nguy hiểm cho xã hội nhưng vẫn mong muốn thực hiện. Động cơ, mục đích (vụ lợi hay không) không phải là dấu hiệu bắt buộc của tội phạm này.
5. Phân biệt với các tội phạm về ma túy có liên quan
Trên thực tế, tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy rất dễ bị nhầm lẫn với tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 256) và tội sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 256a). Bảng dưới đây làm rõ điểm khác biệt:
Tiêu chí | Tổ chức sử dụng (Điều 255) | Chứa chấp việc sử dụng (Điều 256) | Sử dụng trái phép (Điều 256a) |
|---|---|---|---|
Hành vi đặc trưng | Tổ chức, điều phối, chuẩn bị ma túy/dụng cụ/địa điểm, đưa ma túy vào cơ thể người khác | Chỉ cho thuê, cho mượn hoặc dùng địa điểm của mình cho người khác sử dụng | Tự mình sử dụng ma túy (trong các trường hợp luật định) |
Vai trò | Chủ động, đứng ra điều hành | Bị động, chỉ tạo điều kiện về địa điểm | Người trực tiếp sử dụng |
Khung hình phạt theo Điều 255 Bộ luật Hình sự
Điều 255 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) quy định bốn khung hình phạt chính đối với tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy, cùng hình phạt bổ sung. Mức hình phạt tăng dần theo số người bị tổ chức sử dụng, tính chất nhân thân của nạn nhân và hậu quả về sức khỏe, tính mạng:
Khung | Mức hình phạt | Dấu hiệu định khung (Tóm tắt) |
|---|---|---|
Khoản 1 | Phạt tù 03 – 07 năm | Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào (mức khởi điểm được nâng từ 02 năm lên 03 năm theo sửa đổi năm 2025). |
Khoản 2 | Phạt tù 07 – 15 năm | Phạm tội 02 lần trở lên; đối với 02 người trở lên; đối với người từ đủ 13 đến dưới 18 tuổi; đối với phụ nữ mà biết là có thai; đối với người đang cai nghiện; gây tổn hại sức khỏe với tỷ lệ 31% – 60%; gây bệnh nguy hiểm cho người khác; tái phạm nguy hiểm. |
Khoản 3 | Phạt tù 15 – 20 năm | Gây tổn hại sức khỏe với tỷ lệ 61% trở lên hoặc gây chết người; gây tổn hại sức khỏe cho 02 người trở lên với tỷ lệ mỗi người 31% – 60%; gây bệnh nguy hiểm cho 02 người trở lên; đối với người dưới 13 tuổi. |
Khoản 4 | Phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân | Gây tổn hại sức khỏe cho 02 người trở lên với tỷ lệ mỗi người 61% trở lên; làm chết 02 người trở lên. |
Khoản 5 | Hình phạt bổ sung | Phạt tiền 50.000.000 – 500.000.000 đồng, phạt quản chế hoặc cấm cư trú 01 – 05 năm, hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản. |
Cần lưu ý, mức hình phạt cao nhất của tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy là tù chung thân; tội danh này không có hình phạt tử hình, khác với một số tội phạm về ma túy khác như mua bán hay vận chuyển trái phép chất ma túy.
Cập nhật quy định mới năm 2025
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự (Luật số 86/2025/QH15) được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2025, có hiệu lực từ ngày 01/7/2025, đã tác động trực tiếp đến nhóm tội phạm về ma túy, trong đó có tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
ĐIỂM MỚI ĐÁNG CHÚ Ý (hiệu lực từ 01/7/2025) - Nâng mức khởi điểm của khoản 1 Điều 255 từ 02 năm lên 03 năm tù — chính sách xử lý nghiêm khắc hơn với hành vi tổ chức sử dụng. - Bổ sung Ketamine, Fentanyl và các hợp chất tương tự vào danh mục chất ma túy — phù hợp thực tiễn “tiệc ma túy” hiện nay. - Bổ sung Điều 256a - tái hình sự hóa hành vi sử dụng trái phép chất ma túy trong một số trường hợp (đang cai nghiện, quản lý sau cai, tái sử dụng trong thời hạn luật định). |
Theo khoản 19 Điều 1 Luật số 86/2025/QH15, khoản 1 Điều 255 được sửa đổi theo hướng nâng mức hình phạt khởi điểm.
Bên cạnh đó, khoản 20 Điều 1 của Luật bổ sung thêm Điều 256a quy định tội sử dụng trái phép chất ma túy - hành vi sử dụng ma túy không còn chỉ bị xử lý hành chính như trước, mà có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu người sử dụng đang trong thời gian cai nghiện, đang chịu quản lý sau cai hoặc tái sử dụng trong thời hạn do Luật Phòng, chống ma túy quy định.
Việc tái hình sự hóa này làm thay đổi căn bản bức tranh tổng thể về các tội phạm liên quan đến sử dụng ma túy và đặt ra yêu cầu phân định ranh giới rõ ràng hơn giữa Điều 255, Điều 256 và Điều 256a.
Những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn áp dụng
Mặc dù được quy định tương đối cụ thể, việc áp dụng tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy trên thực tế vẫn còn nhiều vướng mắc, bất cập.
1. Ranh giới với tội chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 256)
Điều 256 quy định người cho thuê, cho mượn địa điểm hoặc có hành vi khác chứa chấp việc sử dụng trái phép chất ma túy “nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 255”.
Ranh giới giữa hai tội rất mong manh: chứa chấp chỉ dừng ở việc cung cấp địa điểm, trong khi tổ chức sử dụng đòi hỏi thêm vai trò chủ động như chuẩn bị, cung cấp ma túy, chia ma túy hoặc điều phối.
Khi một người vừa cho mượn nhà vừa có thêm hành vi liên quan đến ma túy, việc xác định đúng tội danh thường gây tranh luận giữa các cơ quan tiến hành tố tụng.
2. Ranh giới với tội sử dụng trái phép (Điều 256a) và tội mua bán (Điều 251)
Việc bổ sung Điều 256a từ ngày 01/7/2025 khiến ranh giới định tội càng phức tạp.
Trong một nhóm cùng sử dụng ma túy, người vừa sử dụng vừa đứng ra chuẩn bị, cung cấp ma túy cho cả nhóm có thể bị truy cứu về tội tổ chức sử dụng (khung 03 – 07 năm) thay vì tội sử dụng trái phép (khung 02 – 03 năm).
Khoảng cách hình phạt lớn giữa các tội danh đòi hỏi việc định tội phải hết sức thận trọng.
Ngoài ra, hành vi cung cấp ma túy cho người khác để sử dụng còn có thể bị xem xét theo tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251) — tội danh nặng hơn nhiều, có thể tới tù chung thân hoặc tử hình — nếu có yếu tố mua bán, trao đổi. Ranh giới giữa các tội này không phải lúc nào cũng rõ ràng.
3. Cụm từ “dưới bất kỳ hình thức nào” và hướng dẫn còn thiếu đồng bộ
Quy định “tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào” có phạm vi rất rộng, dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau về thế nào là hành vi “tổ chức”.
Trong khi đó, các tiêu chí xác định hành vi này hiện vẫn chủ yếu dựa vào Thông tư liên tịch số 17/2007/TTLT - văn bản được ban hành theo Bộ luật Hình sự năm 1999 - và Công văn số 89/TANDTC-PC ngày 30/6/2020.
Việc thiếu một nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất, cập nhật đồng bộ với Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2025) khiến thực tiễn xét xử dễ phát sinh sự không nhất quán giữa các địa phương.
4. Khó khăn trong thu thập chứng cứ chứng minh và xu hướng lợi dụng công nghệ cao để phạm tội
Hành vi tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy ngày càng tinh vi: tổ chức “tiệc ma túy”, “bay lắc” khép kín tại quán bar, karaoke, căn hộ cho thuê; sử dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin để liên lạc, điều phối. Điều này gây khó khăn trong việc thu thập chứng cứ chứng minh vai trò “tổ chức” của từng đối tượng, phân hóa vai trò đồng phạm và xác định chính xác số người, số lần tổ chức sử dụng để định khung hình phạt.
Một số khuyến nghị và lưu ý từ luật sư
Từ những phân tích trên, có thể rút ra một số khuyến nghị và lưu ý:
Về hoàn thiện pháp luật: cần sớm ban hành nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng thống nhất các tội phạm về ma túy theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2025), làm rõ ranh giới giữa Điều 255, Điều 256, Điều 256a và Điều 251.
Đối với cơ quan tiến hành tố tụng: cần đánh giá thận trọng tính chủ động, vai trò điều phối, chuẩn bị của người phạm tội để xác định đúng tội danh và khung hình phạt, tránh hình sự hóa quá mức hoặc bỏ lọt tội phạm.
Đối với người dân: cần nhận thức rõ rằng việc cho mượn nhà, phòng, chuẩn bị dụng cụ hay chia ma túy cho nhóm bạn cùng sử dụng đều có thể bị truy cứu về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy với mức án từ 03 năm tù trở lên - nặng hơn nhiều so với hành vi sử dụng đơn thuần.
Cơ sở pháp lý
- Chương XX, các Điều 247 đến 259, đặc biệt là Điều 255, 256, 256a và 251, Bộ luật Hình sự năm 2015 (Luật số 100/2015/QH13), được sửa đổi, bổ sung năm 2017 (Luật số 12/2017/QH14) và năm 2025 (Luật số 86/2025/QH15).
- Thông tư liên tịch số 17/2007/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BTP ngày 24/12/2007 hướng dẫn áp dụng các quy định về tội phạm ma túy.
- Công văn số 89/TANDTC-PC ngày 30/6/2020 của Tòa án nhân dân tối cao về giải đáp một số vướng mắc trong xét xử.
Bài viết được tư vấn bởi
Luật sư Nguyễn Duy Khánh
Bài viết này có hữu ích không?
- - Nội dung nêu trên là phần giải đáp, tư vấn của chúng tôi dành cho khách hàng của THƯ VIỆN PHÁP LUẬT. Nếu quý khách còn vướng mắc, vui lòng gửi về Email [email protected];
- - Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo;
- - Điều khoản được áp dụng có thể đã hết hiệu lực tại thời điểm bạn đang đọc;
- - Mọi ý kiến thắc mắc về bản quyền của bài viết vui lòng liên hệ qua địa chỉ mail [email protected];
