Người dân đã được thực hiện công chứng điện tử hay chưa? Nguyên tắc và phạm vi áp dụng trong công chứng điện tử?

Người dân đã được thực hiện công chứng điện tử hay chưa? Pháp luật hiện nay quy định như thế nào về công chứng điện tử?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 62 Luật Công chứng 2024 quy định rõ:

Công chứng điện tử là việc công chứng được thực hiện thông qua phương tiện điện tử nhằm tạo lập văn bản công chứng điện tử.

Như vậy, kể từ ngày 01/7/2025 (ngày Luật Công chứng 2024 có hiệu lực) người dân đã có thể thực hiện việc công chứng điện tử tại văn phòng công chứng khi đảm bảo các điều kiện theo quy định pháp luật.

Người dân đã được thực hiện công chứng điện tử hay chưa? Nguyên tắc và phạm vi áp dụng trong công chứng điện tử? (Hình từ Internet)

Nguyên tắc thực hiện công chứng điện tử?

Khi thực hiện công chứng điện tử cần phải đáp ứng các nguyên tắc về hành nghề công chứng quy định tại Điều 5 Luật Công chứng 2024 gồm:

- Tuân thủ Hiến pháp và pháp luật.

- Khách quan, trung thực.

- Tuân thủ Quy tắc đạo đức hành nghề công chứng.

- Chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc hành nghề công chứng.

Đồng thời phải đảm bảo nguyên tắc công chứng điện tử được quy định tại khoản 1 Điều 62 Luật công chứng 2024 như sau:

Nguyên tắc và phạm vi công chứng điện tử

1. Công chứng điện tử là việc công chứng được thực hiện bằng phương tiện điện tử để tạo lập văn bản công chứng điện tử, tuân thủ nguyên tắc quy định tại Điều 5 của Luật này và các nguyên tắc sau đây:

a) Bảo đảm an ninh, an toàn, bảo vệ thông điệp dữ liệu và bảo mật thông tin theo quy định của pháp luật; thông tin trong thông điệp dữ liệu đó có thể truy cập và sử dụng được để tham chiếu;

b) Công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng được cung cấp dịch vụ công chứng điện tử khi đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định tại Điều 63 của Luật này.

Như vậy, ngoài nguyên tắc chung về hành nghề công chứng thì công chứng điện tử phải đảm bảo những nguyên tắc riêng sau:

- Bảo đảm an ninh, an toàn, bảo vệ thông điệp dữ liệu và bảo mật thông tin theo quy định của pháp luật; thông tin trong thông điệp dữ liệu đó có thể truy cập và sử dụng được để tham chiếu;

- Công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng được cung cấp dịch vụ công chứng điện tử khi đáp ứng đủ các điều kiện theo quy định tại Luật Công chứng.

Quy định pháp luật về việc tạo lập văn bản công chứng điện tử?

Khi thực hiện công chứng điện tử, những văn bản công chứng điện tử được tạo lập theo nguyên tắc và phạm vi do pháp luật quy định.

Quy định về văn bản công chứng điện tử được chính phủ thực hiện hướng dẫn tại Điều 47 Nghị định 104/2025/NĐ-CP gồm những nội dung sau:

- Văn bản công chứng điện tử được tạo lập trực tiếp trên môi trường điện tử theo quy trình công chứng điện tử trực tiếp hoặc trực tuyến được quy định tại Luật Công chứng, Nghị định này và quy định pháp luật về giao dịch điện tử.

- Văn bản công chứng giấy được được chuyển đổi thành văn bản điện tử theo quy định của Luật Công chứng và pháp luật về giao dịch điện tử, có chữ ký số của công chứng viên và chữ ký số của tổ chức hành nghề công chứng cũng được coi là văn bản công chứng điện tử.

- Văn bản công chứng điện tử phải có QR-Code hoặc đường link hoặc mã số hoặc hình thức ký hiệu riêng khác để thực hiện việc tham chiếu, kiểm tra tính xác thực.

- Việc ký số của người tham gia giao dịch, người làm chứng, người phiên dịch vào văn bản công chứng điện tử được thực hiện trước sự chứng kiến của công chứng viên, trừ trường hợp người có thẩm quyền đã đăng ký chữ ký mẫu theo quy định tại khoản 2 Điều 50 của Luật Công chứng 2024.

- Việc đánh số trang của văn bản công chứng điện tử được thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 51 của Luật Công chứng 2024.

- Việc sửa lỗi kỹ thuật trong văn bản công chứng điện tử được lập thành trang văn bản có chứa nội dung sửa lỗi kỹ thuật, có chữ ký số của công chứng viên và tổ chức hành nghề công chứng. Văn bản sửa lỗi kỹ thuật phải được đính kèm với văn bản công chứng điện tử và phải xuất hiện cùng văn bản công chứng điện tử khi được tham chiếu.

- Việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt, hủy bỏ giao dịch được công chứng điện tử thực hiện theo quy định tại khoản 1 Điều 53 của Luật Công chứng 2024. Văn bản sửa đổi, bổ sung, chấm dứt, hủy bỏ giao dịch phải được đính kèm với văn bản công chứng điện tử và phải xuất hiện cùng văn bản công chứng điện tử khi được tham chiếu.

Văn bản công chứng điện tử có hiệu lực kể từ thời điểm được ký bằng chữ ký số của công chứng viên và chữ ký số của tổ chức hành nghề công chứng điều này được quy định tại khoản 2 Điều 64 Luật Công chứng 2024.

Giao dịch dân sự nào được thực hiện công chứng điện tử?

Công chứng điện tử không thực hiện áp dụng cho toàn bộ những giao dịch thuộc phạm vi công chứng trực tiếp tại tổ chức hành nghề công chứng.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 62 Luật Công chứng 2024 về phạm vi áp dụng công chứng điện tử thì chính phủ sẽ căn cứ vào điều kiện kinh tế - xã hội, nhu cầu và khả năng cung cấp dịch vụ công chứng điện tử trong từng thời kỳ, Chính phủ quy định về phạm vi các giao dịch được công chứng điện tử.

Điều này được hướng dẫn tại Điều 48 Nghị định 104/2025/NĐ-CP về phạm vi giao dịch được áp dụng công chứng điện tử tại tổ chức hành nghề công chứng gồm:

+ Công chứng điện tử trực tiếp được áp dụng đối với tất cả các giao dịch dân sự.

+ Công chứng điện tử trực tuyến được áp dụng với các giao dịch dân sự, trừ di chúc và giao dịch dân sự là hành vi pháp lý đơn phương khác.

Như vậy có thể thấy, công chứng điện tử tại tổ chức hành nghề công chứng chỉ được thực hiện tại một số giao dịch nhất định. Không thể thực hiện công chứng điện tử với di chúc và các giao dịch dân sự đơn phương khác.