Người đang chấp hành án phạt tù có được hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể không từ 1/7/2026?

Bài viết với sự chia sẻ từ Luật sư Trần Viết Hà – Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV Hà và Cộng sự, sẽ giúp làm rõ các điều kiện pháp lý, trình tự thủ tục cũng như những giới hạn pháp luật đặt ra đối với trường hợp phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người trong thời gian chấp hành án phạt tù.

Người đang chấp hành án phạt tù có được hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể không từ 1/7/2026?

Người đang chấp hành án phạt tù có được hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể không?

Người đang chấp hành án phạt tù có được hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể không? Câu trả lời là có, nhưng chỉ trong phạm vi nhất định và có điều kiện.

Căn cứ khoản 1 Điều 53 Luật Thi hành án hình sự 2025, pháp luật cho phép phạm nhân được hiến mô, bộ phận cơ thể khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:

a) Tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể;

b) Hiến mô, bộ phận cơ thể cho người thân thích của phạm nhân;

c) Đủ điều kiện sức khỏe để hiến mô, bộ phận cơ thể và bảo đảm sức khỏe để tiếp tục chấp hành án sau khi hiến mô, bộ phận cơ thể;

d) Tự chịu các chi phí hiến mô, bộ phận cơ thể và chăm sóc sức khỏe bản thân sau khi hiến mô, bộ phận cơ thể;

đ) Là người bị kết án về tội phạm ít nghiêm trọng hoặc tội phạm nghiêm trọng thuộc trường hợp phạm tội lần đầu và thời gian chấp hành án còn lại dưới 03 năm.

Như vậy, người đang chấp hành án phạt tù có được hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể không phụ thuộc vào việc có đáp ứng đầy đủ 05 điều kiện trên hay không.

Trình tự, thủ tục giải quyết trường hợp phạm nhân có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người

Quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của phạm nhân không được thực hiện ngay khi có nguyện vọng mà phải trải qua quá trình xem xét nhiều cấp nhằm bảo đảm tính tự nguyện, an toàn sức khỏe, phòng ngừa việc mua bán mô, tạng và bảo đảm yêu cầu quản lý thi hành án.

Theo Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP, trình tự giải quyết được thực hiện qua các bước sau:

Bước 1. Phạm nhân làm đơn tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể người

Căn cứ khoản 1 Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP, phạm nhân thuộc trường hợp quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 53 Luật Thi hành án hình sự 2025 có nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người sẽ được cơ sở giam giữ hướng dẫn lập đơn tự nguyện.

Đơn phải thể hiện đầy đủ: họ tên, ngày tháng năm sinh của phạm nhân; tội danh, mức án và thời gian chấp hành án còn lại; nguyện vọng hiến mô, bộ phận cơ thể người; thông tin người dự kiến nhận mô, bộ phận cơ thể; quan hệ giữa người hiến và người nhận; loại mô hoặc bộ phận cơ thể dự kiến hiến; cam kết về điều kiện sức khỏe và việc tự chịu chi phí theo điểm c và điểm d khoản 1 Điều 53 Luật Thi hành án hình sự 2025.

Kèm theo đơn, phạm nhân phải nộp:

- Đơn đề nghị được nhận mô hoặc bộ phận cơ thể người của người thân thích;

- Giấy tờ hợp pháp chứng minh quan hệ thân thích theo khoản 3 Điều 3 Luật Thi hành án hình sự;

- Văn bản xác nhận tình trạng bệnh của người có nhu cầu ghép mô, bộ phận cơ thể do cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền cấp.

Có thể thấy, ngay từ giai đoạn đầu, pháp luật đã yêu cầu chứng minh rõ nhu cầu ghép thực tế và mối quan hệ thân thích nhằm ngăn ngừa tình trạng lợi dụng việc hiến tặng để che giấu hành vi mua bán mô, tạng trái phép.

Bước 2. Giám thị trại giam kiểm tra hồ sơ và điều kiện pháp lý

Theo khoản 2 Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, Giám thị trại giam hoặc Giám thị trại tạm giam phải kiểm tra, đối chiếu các điều kiện quy định tại điểm a, b, đ khoản 1 Điều 53 Luật Thi hành án hình sự 2025.

Nếu hồ sơ hoặc điều kiện pháp luật không được đáp ứng, cơ sở giam giữ phải trả lời bằng văn bản cho phạm nhân và người thân thích, đồng thời nêu rõ lý do từ chối.

Quy định này giúp bảo đảm chỉ những trường hợp thực sự đáp ứng điều kiện luật định mới được chuyển sang giai đoạn đánh giá y tế.

Bước 3. Tổ chức tư vấn, khám sức khỏe và đánh giá điều kiện y tế

Đối với trường hợp đủ điều kiện ban đầu, Giám thị trại giam sẽ phối hợp với cơ sở y tế đủ điều kiện lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người để tư vấn sức khỏe, tư vấn tâm lý, khám sức khỏe tổng quát, kiểm tra khả năng hiến mô, bộ phận cơ thể.

Đây là bước đặc biệt quan trọng bởi pháp luật yêu cầu phạm nhân phải đáp ứng điều kiện tại điểm c khoản 1 Điều 53 Luật Thi hành án hình sự 2025, cụ thể: “Đủ điều kiện sức khỏe để hiến mô, bộ phận cơ thể và bảo đảm sức khỏe để tiếp tục chấp hành án sau khi hiến mô, bộ phận cơ thể”.

Trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ khi hoàn thành việc khám và đánh giá, cơ sở y tế phải gửi văn bản xác nhận phạm nhân đủ hoặc không đủ điều kiện sức khỏe cho cơ sở giam giữ.

Như vậy, dù có nguyện vọng tự nguyện nhưng nếu việc hiến có nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng tiếp tục chấp hành án thì cũng sẽ không được chấp thuận.

Bước 4. Hoàn thiện hồ sơ và báo cáo cơ quan quản lý thi hành án hình sự

Theo khoản 3 Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được kết luận đủ điều kiện sức khỏe, cơ sở giam giữ phải hoàn thiện hồ sơ trình cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an; hoặc cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Quốc phòng.

Hồ sơ bao gồm:

- Báo cáo đề nghị cho phạm nhân thực hiện việc hiến;

- Đơn tự nguyện hiến và các giấy tờ liên quan;

- Văn bản xác nhận đủ điều kiện sức khỏe;

- Tài liệu khác có liên quan (nếu có).

Việc đưa cơ quan quản lý cấp Bộ vào quy trình cho thấy đây không phải là quyết định thuộc thẩm quyền riêng của trại giam mà phải được xem xét ở cấp quản lý cao hơn.

Bước 5. Cơ quan có thẩm quyền quyết định việc hiến mô, bộ phận cơ thể

Khoản 4 Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP quy định trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ, cơ quan quản lý thi hành án hình sự có trách nhiệm xem xét và trả lời bằng văn bản. Trường hợp không đồng ý phải nêu rõ lý do.

Đây là căn cứ pháp lý cuối cùng quyết định việc phạm nhân có được thực hiện việc hiến hay không.

Bước 6. Tổ chức đưa phạm nhân đến cơ sở y tế để thực hiện việc hiến

Sau khi được chấp thuận, cơ sở giam giữ phối hợp với cơ sở y tế thực hiện các thủ tục lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể theo quy định của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Đáng chú ý, khoản 5 Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP yêu cầu cơ sở giam giữ phải xây dựng phương án bảo đảm an ninh, an toàn; phân công lực lượng giám sát; quản lý phạm nhân trong suốt quá trình di chuyển, phẫu thuật và điều trị; thực hiện các biện pháp phòng ngừa vi phạm pháp luật.

Điều này phản ánh nguyên tắc dù được đưa ra ngoài trại giam để thực hiện thủ thuật y tế nhưng phạm nhân vẫn đang trong thời gian chấp hành án và chịu sự quản lý của cơ quan thi hành án hình sự.

Bước 7. Đưa phạm nhân trở lại cơ sở giam giữ và theo dõi sức khỏe

Sau khi hoàn thành việc hiến, cơ sở y tế phải xác nhận tình trạng sức khỏe của phạm nhân.

Khi đủ điều kiện tiếp tục chấp hành án, cơ sở giam giữ sẽ tổ chức đưa phạm nhân trở lại trại giam trong thời hạn 03 ngày làm việc theo khoản 6 Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP.

Đồng thời, theo khoản 7 Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP, Giám thị trại giam có thể quyết định: giảm thời gian lao động; chuyển sang công việc nhẹ hơn; tạm dừng lao động, học tập hoặc học nghề; áp dụng chế độ sinh hoạt phù hợp với tình trạng sức khỏe thực tế.

Tuy nhiên, pháp luật cũng quy định rõ phạm nhân phải tự chịu các chi phí liên quan đến việc hiến mô, bộ phận cơ thể người và chi phí chăm sóc sức khỏe của bản thân sau khi hiến.

Bước 8. Viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát trong toàn bộ quá trình

Một điểm đáng chú ý là khoản 8 Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP quy định cơ sở giam giữ phải gửi hồ sơ, tài liệu liên quan cho Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh để thực hiện chức năng kiểm sát trong nhiều giai đoạn khác nhau.

Cơ chế này nhằm bảo đảm:

- Việc hiến mô được thực hiện đúng quy định pháp luật;

- Không xảy ra ép buộc hoặc lợi dụng phạm nhân;

- Bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến cũng như người nhận;

- Tăng cường tính minh bạch trong hoạt động thi hành án hình sự.

Kết luận

Người đang chấp hành án phạt tù có được hiến mô, tạng, bộ phận cơ thể không?

Câu trả lời làcó, nhưng chỉ khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo khoản 1 Điều 53 Luật Thi hành án hình sự 2025 và thực hiện đúng trình tự tại Điều 8 Nghị định 170/2026/NĐ-CP.

Pháp luật đã thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ về tính tự nguyện, đối tượng nhận, điều kiện sức khỏe và thẩm quyền quyết định nhằm bảo đảm vừa thực hiện giá trị nhân đạo, vừa phòng ngừa các hành vi lợi dụng, trục lợi.

Do đó, việc hiến mô, bộ phận cơ thể trong trường hợp này là quyền có điều kiện, được xem xét nghiêm ngặt trong khuôn khổ pháp luật.