Cục thuộc Bộ là gì? Thực hiện chức năng nào và cơ cấu tổ chức của Cục thuộc Bộ được quy định ra sao?

Cục thuộc Bộ là gì? Thực hiện chức năng nào và Cục có tư cách pháp nhân không?

Theo Điều 9 Nghị định 303/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 20/11/2025) quy định:

Cục thuộc bộ

1. Cục là tổ chức thuộc bộ, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật đối với ngành, lĩnh vực.

2. Các loại cục thuộc bộ

a) Cục loại 1 là tổ chức thuộc bộ, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật đối với chuyên ngành, lĩnh vực được quản lý tập trung, thống nhất ở trung ương, không phân cấp cho địa phương quản lý theo quy định của pháp luật;

b) Cục loại 2 là tổ chức thuộc bộ, thực hiện chức năng tham mưu và giải quyết các vấn đề cụ thể trong một hoặc một số lĩnh vực, giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật về ngành, lĩnh vực theo phân cấp của Bộ trưởng.

Trường hợp bộ quản lý cơ sở vật chất kỹ thuật lớn có tính hệ thống đặt ở nhiều địa phương thì được thành lập cục thuộc bộ để thực hiện chức năng quản trị nội bộ.

3. Cục có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng; Cục trưởng được ban hành văn bản hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ về chuyên ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của cục.

...

Theo đó, Cục là tổ chức thuộc bộ, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật đối với ngành, lĩnh vực.

Cục có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng; Cục trưởng được ban hành văn bản hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ về chuyên ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của cục.

Trước đây, tại Điều 21 Nghị định 123/2016/NĐ-CP được sửa đổi bởi khoản 10 Điều 1 Nghị định 101/2020/NĐ-CP quy định về Cục thuộc Bộ như sau:

Cục thuộc Bộ

1. Cục là tổ chức thuộc Bộ, thực hiện chức năng tham mưu tổng hợp và giải quyết các vấn đề cụ thể trong một hoặc một số lĩnh vực, giúp Bộ trưởng thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật đối với chuyên ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ theo phân cấp, ủy quyền của Bộ trưởng.

Trường hợp Bộ quản lý cơ sở vật chất kỹ thuật theo hệ thống dọc từ Trung ương đến địa phương thì được thành lập cục thuộc Bộ để thực hiện chức năng quản trị nội bộ.

2. Cục có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng; Cục trưởng được ban hành văn bản cá biệt, văn bản hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ về chuyên ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của cục.

...

Theo đó, Cục là tổ chức thuộc Bộ, thực hiện chức năng tham mưu tổng hợp và giải quyết các vấn đề cụ thể trong một hoặc một số lĩnh vực, giúp Bộ trưởng thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật đối với chuyên ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ theo phân cấp, ủy quyền của Bộ trưởng.

Trường hợp Bộ quản lý cơ sở vật chất kỹ thuật theo hệ thống dọc từ Trung ương đến địa phương thì được thành lập cục thuộc Bộ để thực hiện chức năng quản trị nội bộ.

Cục có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng; Cục trưởng được ban hành văn bản cá biệt, văn bản hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ về chuyên ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của cục.

Cục thuộc Bộ là gì? Thực hiện chức năng nào và cơ cấu tổ chức của Cục thuộc Bộ được quy định ra sao? (hình từ internet)

Cơ cấu tổ chức của Cục thuộc Bộ được quy định ra sao? Việc thành lập Cục phải đáp ứng điều kiện nào?

Theo Điều 9 Nghị định 303/2025/NĐ-CP quy định:

Cục thuộc bộ

...

4. Tiêu chí thành lập cục

a) Có đối tượng quản lý về chuyên ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ theo quy định của pháp luật chuyên ngành;

b) Được phân cấp của Bộ trưởng để quyết định các vấn đề thuộc phạm vi quản lý nhà nước về chuyên ngành, lĩnh vực theo phân công của Chính phủ;

c) Khối lượng công việc yêu cầu phải bố trí từ 30 biên chế công chức trở lên.

5. Cơ cấu tổ chức của cục, gồm:

a) Ban (đối với cục loại 1) hoặc phòng (đối với cục loại 2);

b) Văn phòng (nếu có);

c) Thanh tra (nếu có);

d) Chi cục và tương đương (nếu có);

đ) Đơn vị sự nghiệp công lập (nếu có).

Theo đó, tiêu chí thành lập cục gồm:

- Có đối tượng quản lý về chuyên ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ theo quy định của pháp luật chuyên ngành;

- Được phân cấp của Bộ trưởng để quyết định các vấn đề thuộc phạm vi quản lý nhà nước về chuyên ngành, lĩnh vực theo phân công của Chính phủ;

- Khối lượng công việc yêu cầu phải bố trí từ 30 biên chế công chức trở lên.

Cơ cấu tổ chức của cục, gồm:

- Ban (đối với cục loại 1) hoặc phòng (đối với cục loại 2);

- Văn phòng (nếu có);

- Thanh tra (nếu có);

- Chi cục và tương đương (nếu có);

- Đơn vị sự nghiệp công lập (nếu có).

Trước đây, cơ cấu tổ chức của Cục thuộc Bộ được quy định tại Điều 21 Nghị định 123/2016/NĐ-CP được sửa đổi bởi khoản 10 Điều 1 Nghị định 101/2020/NĐ-CP như sau:

Cục thuộc Bộ

...

3. Việc thành lập cục phải đáp ứng đủ các tiêu chí sau:

a) Có đối tượng quản lý về chuyên ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ theo quy định của pháp luật chuyên ngành;

b) Được phân cấp, ủy quyền của Bộ trưởng để quyết định các vấn đề thuộc phạm vi quản lý nhà nước về chuyên ngành, lĩnh vực;

c) Khối lượng công việc yêu cầu phải bố trí từ 30 biên chế công chức trở lên.

4. Cơ cấu tổ chức của cục, gồm:

a) Phòng;

b) Văn phòng;

c) Thanh tra (nếu có);

d) Chi cục (nếu có);

đ) Đơn vị sự nghiệp công lập (nếu có).

Như vậy, Cục thuộc Bộ có cơ cấu tổ chức như sau:

- Phòng;

- Văn phòng;

- Thanh tra (nếu có);

- Chi cục (nếu có);

- Đơn vị sự nghiệp công lập (nếu có).

Ngoài ra theo quy định này, việc thành lập Cục phải đáp ứng điều kiện sau:

- Có đối tượng quản lý về chuyên ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ theo quy định của pháp luật chuyên ngành;

- Được phân cấp, ủy quyền của Bộ trưởng để quyết định các vấn đề thuộc phạm vi quản lý nhà nước về chuyên ngành, lĩnh vực;

- Khối lượng công việc yêu cầu phải bố trí từ 30 biên chế công chức trở lên.

Cục thuộc bộ là tổ chức bắt buộc có trong cơ cấu tổ chức của Bộ đúng không?

Điều 5 Nghị định 303/2025/NĐ-CP quy định cơ cấu tổ chức của bộ như sau:

Cơ cấu tổ chức của bộ

1. Cơ cấu tổ chức của bộ gồm:

a) Vụ và tương đương (sau đây gọi chung là vụ);

b) Văn phòng (nếu có);

c) Thanh tra (nếu có);

d) Cục và tương đương (sau đây gọi chung là cục);

đ) Đơn vị sự nghiệp công lập.

2. Các đơn vị sự nghiệp công lập được quy định tại Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của từng bộ, gồm:

a) Các đơn vị nghiên cứu chiến lược, chính sách về ngành, lĩnh vực;

b) Báo, tạp chí; Trung tâm Thông tin;

c) Trường, Trung tâm hoặc Học viện thực hiện chức năng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức.

Theo đó, cục và tương đương là đơn vị bắt buộc phải có trong cơ cấu tổ chức của Bộ.

Trước đây, theo Điều 17 Nghị định 123/2016/NĐ-CP quy định như sau:

Cơ cấu tổ chức của Bộ

1. Cơ cấu tổ chức của Bộ gồm:

a) Vụ;

b) Văn phòng;

c) Thanh tra;

d) Cục (nếu có);

đ) Tổng cục (nếu có);

e) Đơn vị sự nghiệp công lập.

2. Các đơn vị sự nghiệp công lập được quy định tại Nghị định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của từng Bộ, gồm:

a) Các đơn vị nghiên cứu chiến lược, chính sách về ngành, lĩnh vực;

b) Báo, tạp chí; Trung tâm Thông tin;

c) Trường hoặc Trung tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức; Học viện thuộc Bộ.

3. Số lượng cấp phó của người đứng đầu văn phòng, thanh tra, vụ, cục, tổng cục, đơn vị sự nghiệp công lập thực hiện theo quy định của Luật tổ chức Chính phủ.

Theo đó, cơ cấu tổ chức của Bộ bao gồm:

- Vụ;

- Văn phòng;

- Thanh tra;

- Cục (nếu có);

- Tổng cục (nếu có);

- Đơn vị sự nghiệp công lập.

Như vậy, Cục không phải là đơn vị bắt buộc phải có trong cơ cấu tổ chức của Bộ.

Đứng đầu Bộ là ai?

Điều 16 Luật Tổ chức Chính phủ 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/03/2025) quy định:

Vị trí, chức năng của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ

Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ là thành viên Chính phủ và là người đứng đầu Bộ, cơ quan ngang Bộ, lãnh đạo công tác của Bộ, cơ quan ngang Bộ; chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về một hoặc một số ngành, lĩnh vực và dịch vụ công thuộc ngành, lĩnh vực được phân công; tổ chức thi hành và theo dõi việc thi hành pháp luật liên quan đến ngành, lĩnh vực trong phạm vi toàn quốc.

Theo quy định, Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ là người đứng đầu Bộ, cơ quan ngang Bộ.

Tại Điều 3 Nghị định 123/2016/NĐ-CP quy định như sau:

Bộ trưởng

1. Bộ trưởng là thành viên Chính phủ và là người đứng đầu Bộ, lãnh đạo công tác của Bộ; chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực được phân công; tổ chức thi hành và theo dõi việc thi hành pháp luật liên quan đến ngành, lĩnh vực được giao trong phạm vi toàn quốc.

2. Bộ trưởng làm việc theo chế độ thủ trưởng và Quy chế làm việc của Chính phủ, bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ.

Như vậy, đứng đầu bộ là Bộ trưởng, Bộ trưởng là thành viên Chính phủ và là người đứng đầu Bộ, lãnh đạo công tác của Bộ.

Bộ trưởng chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về ngành, lĩnh vực được phân công; tổ chức thi hành và theo dõi việc thi hành pháp luật liên quan đến ngành, lĩnh vực được giao trong phạm vi toàn quốc.