Tiền lương và phụ cấp năm 2026: Lương gross - net, lương cơ bản, phụ cấp chịu thuế TNCN?

Cơ cấu tiền lương của người lao động gồm những thành phần nào?

Căn cứ Điều 90 Bộ luật Lao động 2019 cơ cấu tiền lương gồm ba phần: (1) Mức lương theo công việc hoặc chức danh, (2) Phụ cấp lương, (3) Các khoản bổ sung khác.

Trong đó mức lương là thành phần bắt buộc và căn cứ để tính các quyền lợi khác. Đây là khoản tiền trả theo công việc hoặc chức danh, được ghi rõ trong hợp đồng lao động, đồng thời không được thấp hơn lương tối thiểu vùng do Chính phủ quy định.

Phụ cấp lương là các khoản bổ sung nhằm bù đắp cho điều kiện lao động, tính chất phức tạp của công việc hoặc yếu tố thu hút lao động mà mức lương chưa phản ánh hết.

Các khoản bổ sung khác, bao gồm thưởng, hỗ trợ, trợ cấp không mang tính chất lương, không gắn với quá trình thực hiện công việc định kỳ.

Sự khác nhau giữa lương cơ bản, lương gross và lương net là gì?

Ba khái niệm này thể hiện 3 cách tính khác nhau của tiền lương mà người lao động nhận được. Lương cơ bản là mức nền để tính đóng bảo hiểm, lương gross là tổng thu nhập trước khấu trừ, lương net là số tiền thực tế người lao động được nhận.

Cụ thể:

Lương cơ bản là mức lương cố định trả cho công việc hoặc chức danh theo thỏa thuận và được ghi trong hợp đồng lao động. Đây là căn cứ để tính đóng bảo hiểm, tiền tăng ca, nghỉ phép hoặc các chế độ liên quan, chưa bao gồm phụ cấp, thưởng và các khoản bổ sung khác.

- Lương gross là tổng thu nhập thực tế trước khi khấu trừ, bao gồm lương cơ bản cộng toàn bộ phụ cấp, thưởng và các khoản bổ sung.

Lương net là số tiền người lao động thực nhận sau khi đã trừ đi phần đóng BHXH (8%), BHYT (1,5%), BHTN (1%) và thuế thu nhập cá nhân.

Cơ cấu tiền lương của người lao động gồm những thành phần nào?

Các loại phụ cấp lương phổ biến trong doanh nghiệp Việt Nam gồm những khoản nào?

Căn cứ Điều 3 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH các loại phụ cấp lương phổ biến được chia thành ba nhóm chính: (1) Nhóm gắn với điều kiện lao động gồm phụ cấp độc hại, nặng nhọc, nguy hiểm, khu vực. (2) Nhóm gắn với chức vụ và trách nhiệm gồm phụ cấp chức vụ, phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp thâm niên. (3) Nhóm hỗ trợ sinh hoạt gồm phụ cấp xăng xe, điện thoại, ăn trưa, nhà ở, nuôi con nhỏ...

Phụ cấp nào bắt buộc phải đóng bảo hiểm xã hội?

Căn cứ Điều 7 Nghị định 158/2025/NĐ-CP chỉ những khoản phụ cấp lương được trả thường xuyên, ổn định và gắn với công việc hoặc chức danh trong hợp đồng lao động mới được tính vào tiền lương đóng BHXH.

Gồm các khoản phụ cấp lương để bù đắp yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt, mức độ thu hút lao động mà mức lương chưa được tính đến hoặc tính chưa đầy đủ, được thỏa thuận trong hợp đồng lao động (không bao gồm khoản phụ cấp lương phụ thuộc hoặc biến động theo năng suất lao động, quá trình làm việc và chất lượng thực hiện công việc của người lao động).

Phụ cấp nào được miễn đóng bảo hiểm xã hội theo quy định?

Căn cứ Công văn 1198/CTL&BHXH-BHXH năm 2025 các khoản phụ cấp và hỗ trợ không phải đóng bảo hiểm xã hội là các khoản được ghi tách biệt với lương trong hợp đồng lao động, không ghi thành mức cụ thể hoặc không trả đều đặn theo kỳ lương.

Bao gồm: (1) Thưởng phụ cấp chuyên cần cho người lao động căn cứ vào kết quả sản xuất, kinh doanh, mức độ hoàn thành công việc của người lao động; (2) Tiền thưởng sáng kiến; (3) Tiền ăn giữa ca; (4) Hỗ trợ xăng xe; (5) Hỗ trợ điện thoại; (6) Hỗ trợ đi lại; (7) Hỗ trợ tiền nhà ở; (8) Hỗ trợ tiền giữ trẻ; (9) Hỗ trợ nuôi con nhỏ; (10) Hỗ trợ khi người lao động có thân nhân bị chết; (11) Hỗ trợ khi người lao động có người thân kết hôn; (12) Hỗ trợ khi người lao động có sinh nhật; (13) Trợ cấp cho người lao động gặp hoàn cảnh khó khăn khi bị tai nạn lao động; (14) Trợ cấp cho người lao động gặp hoàn cảnh khó khăn khi bị bệnh nghề nghiệp.

Kỳ hạn trả lương tối đa theo quy định pháp luật lao động là bao lâu một lần?

Theo Điều 97 Bộ luật Lao động 2019, kỳ hạn trả lương tối đa không quá 15 ngày/lần đối với lương giờ, ngày, tuần và 01 tháng/lần hoặc 02 tuần/lần đối với lương tháng.

Nếu gặp sự kiện bất khả kháng và đã cố gắng khắc phục nhưng vẫn chưa thể trả lương đúng hạn, người sử dụng lao động chỉ được chậm tối đa 30 ngày. Trường hợp chậm từ 15 ngày trở lên, doanh nghiệp phải trả thêm khoản bồi thường ít nhất bằng tiền lãi tính trên số lương trả chậm theo lãi suất tiền gửi kỳ hạn 1 tháng của ngân hàng trả lương.

Doanh nghiệp có được trả lương thấp hơn lương tối thiểu vùng không?

Không. Căn cứ Điều 90 Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp không được trả lương thấp hơn lương tối thiểu vùng trong bất kỳ trường hợp nào.

Căn cứ Điều 6 và Điều 17 Nghị định 12/2022/NĐ-CP doanh nghiệp có hành vi trả lương thấp hơn lương tối thiểu vùng sẽ bị xử phạt hành chính từ 40 triệu đồng đến 150 triệu đồng tùy vào số lượng người lao động bị trả lương thấp.

Ngoài ra, doanh nghiệp còn buộc phải trả đủ tiền lương cộng với khoản tiền lãi của số tiền trả thiếu cho người lao động. Mức lãi suất sẽ được tính theo mức lãi tiền gửi không kỳ hạn cao nhất của các ngân hàng thương mại nhà nước công bố tại thời điểm doanh nghiệp bị xử phạt.

Doanh nghiệp có thể trả lương bằng hiện vật thay vì tiền mặt không?

Không. Theo Điều 95 và Điều 96 Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp không được trả lương bằng hiện vật thay cho tiền mặt. Tiền lương phải được trả bằng Đồng Việt Nam, hoặc ngoại tệ đối với người nước ngoài.

Mức khấu trừ lương tối đa mỗi tháng công ty được phép áp dụng cho nhân viên là bao nhiêu?

Theo Điều 102 Bộ luật Lao động 2019, công ty chỉ được khấu trừ tối đa 30% tiền lương thực nhận hàng tháng sau khi đã trừ các khoản BHXH, BHYT, BHTN và thuế TNCN để bồi thường thiệt hại do làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị, tài sản của người sử dụng lao động theo quy định. Mọi khoản khấu trừ vượt mức này đều là hành vi vi phạm pháp luật.

Phụ cấp xăng xe, điện thoại, nhà ở có phải đóng thuế TNCN không?

2 trường hợp. Căn cứ Điều 2 Thông tư 111/2013/TT-BTC, Điều 11 Thông tư 92/2015/TT-BTC và tham khảo Công văn 79557/CT-TTHT năm 2018 (1) Phải tính thuế TNCN đối với phụ cấp xăng xe, phần phụ cấp điện thoại chi vượt mức quy định và khoản tiền thuê nhà kèm điện nước, dịch vụ kèm theo do công ty trả thay người lao động (tính theo thực tế nhưng tối đa 15% tổng thu nhập chịu thuế, chưa gồm tiền nhà); (2) Không tính thuế TNCN đối với khoản phụ cấp điện thoại chi đúng mức theo quy định hợp lệ.

Lương tháng 13 và thưởng Tết có bắt buộc theo quy định pháp luật không?

Không. Căn cứ Điều 104 Bộ luật Lao động 2019 không bắt buộc doanh nghiệp phải trả lương tháng 13 hay thưởng Tết vì đây là quyền của NSDLĐ tùy theo kết quả kinh doanh. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp đã cam kết trả khoản này trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc quy chế thưởng nội bộ thì đó trở thành nghĩa vụ pháp lý bắt buộc, không được tự ý hủy bỏ.

Quy định về trả lương khi người lao động làm thêm giờ, làm ca đêm và ngày lễ ra sao?

Căn cứ Điều 98 Bộ luật Lao động 2019, NLĐ làm thêm giờ được trả lương tối thiểu bằng 150% lương giờ thực trả nếu làm thêm vào ngày thường; 200% nếu làm vào ngày nghỉ hàng tuần; và 300% nếu làm vào ngày lễ, Tết hoặc ngày nghỉ có hưởng lương (mức 300% này chưa bao gồm lương ngày lễ đã được trả). Đối với làm ca đêm (từ 22 giờ đến 6 giờ sáng), người lao động được trả thêm ít nhất 30% lương giờ so với làm ban ngày. Nếu vừa làm thêm giờ vừa làm ca đêm, được cộng thêm ít nhất 20% so với mức làm thêm ban ngày tương ứng.

Phụ cấp ăn trưa giới hạn tối đa miễn thuế TNCN là bao nhiêu?

Năm 2026 không còn mức chi tiền ăn trưa 730.000 đồng/người/tháng như quy định tại khoản 4 Điều 22 Thông tư 26/2016/TT-BLĐTBXH. Doanh nghiệp được tự quy định mức chi trong hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể hoặc nội quy; chi đúng mức quy định thì không tính thuế, chi vượt mức thì phần vượt phải tính thuế.

Ngoài ra, tại dự thảo Nghị định tải về quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, Chính phủ đang đề xuất mức trần 1.200.000 đồng/người/tháng tiền ăn trưa do công ty chi cho người lao động khi xác định thu nhập chịu thuế TNCN. Trường hợp người sử dụng lao động tổ chức bữa ăn giữa ca, ăn trưa cho người lao động dưới các hình thức như trực tiếp nấu ăn, mua suất ăn, cấp phiếu ăn thì không tính vào thu nhập chịu thuế của cá nhân.

Phụ cấp xăng xe tối đa bao nhiêu tiền một tháng được tính vào chi phí hợp lệ?

Tham khảo Công văn 79557/CT-TTHT năm 2018 phụ cấp xăng xe không có mức tối đa quy định cụ thể, chỉ được công nhận là chi phí hợp lệ được trừ khi tính thuế TNDN khi có đầy đủ quy chế nội bộ quy định rõ mức phụ cấp, chứng từ và mức chi phải tương xứng với yêu cầu công việc thực tế.

Phụ cấp nhà ở cho nhân viên tối đa bao nhiêu được miễn thuế TNCN?

Căn cứ Điều 2 Thông tư 111/2013/TT-BTC, Điều 11 Thông tư 92/2015/TT-BTC mức miễn thuế không cố định, tùy thuộc vào tổng thu nhập của mỗi cá nhân. Phụ cấp nhà ở, điện nước và các dịch vụ kèm theo do NSDLĐ trả thay cho NLĐ được miễn thuế TNCN với phần không vượt quá 15% tổng thu nhập chịu thuế (chưa bao gồm tiền nhà) phát sinh tại đơn vị. Phần vượt quá 15% tổng thu nhập chịu thuế sẽ bị tính vào thu nhập chịu thuế TNCN.

Người lao động có quyền thương lượng lương và phụ cấp khi tái ký hợp đồng lao động không?

Có, NLĐ có quyền thương lượng lại lương và phụ cấp khi tái ký HĐLĐ. Căn cứ Điều 13 và Điều 15 Điều 35 và Điều 46 Bộ luật Lao động 2019 HĐLĐ là sự thỏa thuận dựa trên nguyên tắc tự nguyện, nên khi ký lại, các bên có thể đàm phán lại các điều khoản về tiền lương, chức danh, và các quyền lợi khác phù hợp với tình hình thực tế và năng lực của NLĐ.

Cách tính lương Gross sang Net như thế nào?

Lương Net = Lương Gross - Thuế TNCN - BHXH - BHYT - BHTN

Để tính lương Net từ lương Gross cần thực hiện lần lượt ba bước.

B1: Tính khoản bảo hiểm bắt buộc phải đóng, gồm BHXH 8%, BHYT 1,5% và BHTN 1% lương đóng BHXH.

BHXH = max = 8% x 20 x mức tham chiếu (Luật Bảo hiểm xã hội 2024)

BHYT = max = 1,5% x 20 x mức tham chiếu (Nghị định 188/2025/NĐ-CP)

BHTN = max = 1% x 20 x lương tối thiểu vùng

B2: Tính thuế:

Thu nhập trước thuế = lương Gross - bảo hiểm

Thu nhập tính thuế = Thu nhập trước thuế - giảm trừ bản thân - giảm trừ người phụ thuộc

Tính Thuế TNCN theo biểu thuế luỹ tiến

Trong đó:

Giảm trừ bản thân = 15.500.000 (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15)

Giảm trừ người phụ thuộc = 1 x 6.200.000 = 6.200.000 (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15)

Bảng tính thuế thu nhập cá nhân:

Ví dụ:

Thu nhập tính thuế = 27.555.556

Thuế TNCN phải nộp = 10.000.000 x 5% + 17.555.556 x 10% = 2.255.556

B3: Tính lương Net

Lương Net = Lương Gross - Thuế - bảo hiểm

Doanh nghiệp có nghĩa vụ công khai bảng lương không?

Có. Theo Điều 93 Bộ luật Lao động 2019 doanh nghiệp có nghĩa vụ công khai thang lương, bảng lương và mức lao động tại nơi làm việc, đồng thời phải tham khảo ý kiến của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở trong quá trình xây dựng. Tuy nhiên, mức lương cụ thể của từng cá nhân có thể được bảo mật theo thỏa thuận giữa hai bên, doanh nghiệp không có nghĩa vụ công bố lương cá nhân cho toàn bộ nhân viên biết.

Công ty trả lương chậm quá 15 ngày bị xử lý như thế nào theo luật?

Theo Điều 97 Bộ luật Lao động 2019 công ty chậm trả lương từ 15 ngày trở lên phải bồi thường một khoản tiền ít nhất bằng số tiền lãi của số tiền trả chậm tính theo lãi suất huy động tiền gửi có kỳ hạn 01 tháng do Ngân hàng nơi công ty mở tài khoản trả lương cho NLĐ công bố tại thời điểm trả lương. Ngoài ra, căn cứ Điều 6 và Điều 17 Nghị định 12/2022/NĐ-CP công ty có thể bị phạt hành chính từ 10 - 100 triệu đồng tùy số lượng nhân viên bị nợ.

Trong thời gian nghỉ ốm hưởng BHXH, người lao động có được nhận thêm lương từ công ty không?

2 trường hợp. Căn cứ Điều 168 Bộ luật Lao động 2019 trong thời gian nghỉ ốm hưởng bảo hiểm xã hội, NLĐ: (1) Không được nhận lương từ công ty, mà chỉ nhận trợ cấp ốm đau từ cơ quan BHXH, (2) Được nhận lương nếu có thảo thuận với NSDLĐ.

Doanh nghiệp có thể trả lương theo tuần hoặc theo ngày thay vì theo tháng không?

Được. Doanh nghiệp có thể trả lương theo tuần hoặc theo ngày thay vì theo tháng, miễn là có sự thỏa thuận trong hợp đồng lao động. Căn cứ Điều 97 Bộ luật Lao động 2019 người lao động hưởng lương theo ngày/tuần được trả lương sau khi kết thúc ngày/tuần làm việc hoặc gộp lại trả theo kỳ (tối đa 15 ngày/lần).