Từ ngày 01/01/2026, Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 (Luật số 59/2024/QH15) chính thức có hiệu lực thi hành. Bạn có thể tra cứu toàn văn các quy định liên quan tại THƯ VIỆN PHÁP LUẬT; đồng thời, để thuận theo dõi, người đọc có thể cập nhật, đọc tại Văn bản hợp nhất số 105/VBHN-VPQH năm 2026.
Bài viết với sự chia sẻ chuyên môn từ Luật sư Trần Viết Hà – Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV Hà và Cộng Sự, sẽ giúp làm rõ các quy định pháp luật liên quan đến quá trình xử lý người chưa thành niên phạm tội theo pháp luật hiện hành.
Người chưa thành niên phạm tội: Quy định xử lý theo Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024
Người chưa thành niên phạm tội là ai?
Theo Điều 21 Bộ luật Dân sự năm 2015, người chưa thành niên được quy định là người chưa đủ 18 tuổi
Trong lĩnh vực tư pháp hình sự, căn cứ khoản 1 Điều 3 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, người chưa thành niên phạm tội là người thực hiện hành vi phạm tội theo quy định của pháp luật hình sự có độ tuổi từ đủ 14 tuổi đến dưới 18 tuổi.
Người chưa thành niên phạm tội có bắt buộc phải chấp hành án phạt tù?
Theo quy định pháp luật hiện hành, người chưa thành niên phạm tội không bắt buộc phải chấp hành án phạt tù. Căn cứ khoản 1 Điều 11 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024, biện pháp xử lý chuyển hướng luôn được ưu tiên áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội xuyên suốt các giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử.
Cơ quan có thẩm quyền chỉ xem xét áp dụng hình phạt đối với người vi phạm trong trường hợp việc áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng không bảo đảm được hiệu quả giáo dục và phòng ngừa. Hơn nữa, Tòa án cũng ưu tiên các hình phạt khác như cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc cho hưởng án treo. Căn cứ khoản 4 Điều 12 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, Tòa án chỉ quyết định áp dụng hình phạt tù có thời hạn khi xét thấy tất cả các hình phạt và biện pháp khác đều không mang lại tác dụng răn đe, phòng ngừa.
Điều kiện và các biện pháp xử lý chuyển hướng
Xử lý chuyển hướng là biện pháp mang tính đột phá nhằm thay thế hình phạt. Người vi phạm có quyền đề nghị áp dụng biện pháp này khi đã bị khởi tố với tư cách là bị can, bị cáo theo điểm a khoản 2 Điều 21 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024.
Căn cứ Điều 37 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, biện pháp này được xem xét áp dụng cho 03 nhóm đối tượng chính, nếu không thuộc trường hợp miễn trách nhiệm hình sự, bao gồm:
- Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng (trừ các tội danh quy định tại khoản 1 và khoản 3 Điều 38 của Luật này).
- Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng do vô ý, phạm tội nghiêm trọng hoặc phạm tội ít nghiêm trọng (trừ các trường hợp quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 38 của Luật này).
- Người chưa thành niên phạm tội đóng vai trò là đồng phạm nhưng không đáng kể trong vụ án.
Hướng xử lý này được quy định tại Điều 36 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 bao gồm 12 biện pháp xử lý chuyển hướng (gồm 11 biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng và biện pháp giáo dục tại Trường giáo dưỡng) như sau:
1. Khiển trách.
2. Xin lỗi bị hại.
3. Bồi thường thiệt hại.
4. Giáo dục tại xã, phường, thị trấn.
5. Quản thúc tại gia đình.
6. Hạn chế khung giờ đi lại.
7. Cấm tiếp xúc với người có nguy cơ dẫn đến người chưa thành niên phạm tội mới.
8. Cấm đến địa điểm có nguy cơ dẫn đến người chua thành niên phạm tội mới.
9. Tham gia chương trình học tập, dạy nghề.
10. Tham gia điều trị hoặc tư vấn tâm lý.
11. Thực hiện công việc phục vụ cộng đồng.
12. Giáo dục tại trường giáo dưỡng.
Các biện pháp xử lý chuyển hướng được áp dụng khi nào?
Đối với các biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng, căn cứ từ Điều 40 đến Điều 50 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024. Từng biện pháp sẽ được áp dụng cho người chưa thành niên phạm tôi tương ứng với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi vi phạm, độ tuổi, nhận thức và hoàn cảnh cá nhân của từng người chưa thành niên phạm tội do cơ quan có thẩm quyền xem xét mà áp dung linh hoạt với hình thức xử lý tương đương.
Trường hợp người vi phạm không đáp ứng đủ điều kiện để xử lý chuyển hướng tại cộng đồng, biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng sẽ được áp dụng.
Căn cứ khoản 2 Điều 51 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, biện pháp này được áp dụng khi:
- Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi phạm tội rất nghiêm trọng, các tội phạm theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 51 Luật này (trừ trường hợp là đồng phạm có vai trò không đáng kể).
- Người từ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi phạm tội nghiệm trọng, các tội phạm theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 51 Luật này (trừ trường hợp là đồng phạm có vai trò không đáng kể).
- Cố ý vi phạm nghĩa vụ 01 lần trong thời gian gia hạn thực hiện nghĩa vụ, hoặc cố ý vi phạm từ 02 lần trở lên trong thời gian chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng tại cộng đồng.
Tuy nhiên, môi trường giáo dưỡng vẫn ưu tiên bảo đảm các quyền cơ bản của người chưa thành niên. Về học tập, căn cứ Điều 10 Nghị định 355/2025/NĐ-CP, học sinh tại trường giáo dưỡng bắt buộc được học văn hóa theo chương trình phổ thông hoặc giáo dục thường xuyên của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Về quyền liên lạc, căn cứ Điều 107 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, học sinh được phép thăm gặp thân nhân tại nơi tiếp đón; liên lạc qua điện thoại hoặc kết nối hình ảnh dưới sự giám sát; được gửi và nhận thư, quà (trừ các loại hàng hóa, văn hóa phẩm thuộc danh mục cấm).
Bài viết được tư vấn bởi
Luật sư Trần Viết Hà
Bài viết này có hữu ích không?
- - Nội dung nêu trên là phần giải đáp, tư vấn của chúng tôi dành cho khách hàng của THƯ VIỆN PHÁP LUẬT. Nếu quý khách còn vướng mắc, vui lòng gửi về Email [email protected];
- - Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo;
- - Điều khoản được áp dụng có thể đã hết hiệu lực tại thời điểm bạn đang đọc;
- - Mọi ý kiến thắc mắc về bản quyền của bài viết vui lòng liên hệ qua địa chỉ mail [email protected];
