Từ hôm nay: Sẽ xử lý hình sự các tội ngâm dự án (Hình từ Internet)
Lần đầu tiên, các hành vi mang tính thụ động như trì hoãn, chậm triển khai, ngâm dự án, chậm giải ngân, chậm giải phóng mặt bằng, không đưa dự án vào sử dụng,… không chỉ là biểu hiện của yếu kém trong quản lý, mà là dấu hiệu đủ căn cứ xem xét trách nhiệm hình sự.
Thông tư liên tịch số 11/2025, có hiệu lực từ hôm nay, đánh dấu một bước chuyển rất quan trọng trong tư duy pháp lý về phòng, chống lãng phí trong sử dụng ngân sách nhà nước, đầu tư công và tài sản công.
Thời gian qua, nói đến lãng phí, chúng ta chỉ tập trung vào các hành vi làm sai, như chi sai mục đích, nâng khống, rút ruột công trình, gây thất thoát tiền ngân sách.
Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy một dạng lãng phí khác phổ biến hơn, âm thầm hơn nhưng gây thiệt hại hơn, đó là lãng phí do không làm, làm chậm, thường gọi là ngâm.
Ngân sách đã được bố trí nhưng không giải ngân kịp thời. Dự án đã được phê duyệt nhưng chậm triển khai, triển khai cầm chừng hoặc bỏ dở giữa chừng. Công trình đã hoàn thành nhưng không đưa vào sử dụng. Đất đai được giao nhưng để hoang hóa, chậm đưa vào khai thác.
Những hiện tượng này không mang tính cá biệt, mà lặp đi lặp lại trong nhiều năm, nhiều lĩnh vực, trở thành một dạng lãng phí quen thuộc.
Trong bối cảnh đó, Thông tư liên tịch số 11/2025 đã mở rộng rõ rệt cách tiếp cận về chống lãng phí.
Từ Điều 5 đến Điều 9, Thông tư xác định cụ thể các hành vi như: trì hoãn chi ngân sách khi đã đủ điều kiện; chậm giải ngân vốn đầu tư công; không quyết toán hoặc chậm quyết toán dự án; chậm triển khai dự án đất đai; không thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý vốn và tài sản nhà nước.
Các hành vi này đều được xem là dấu hiệu lãng phí.
Điểm đáng chú ý là Thông tư không yêu cầu phải chứng minh hành vi chi sai hay tư lợi trực tiếp.
Chỉ cần xác định sự trì hoãn, chậm trễ mang tính cố ý hoặc thiếu trách nhiệm, dẫn đến hậu quả lãng phí, đã đủ cơ sở xem xét trách nhiệm hình sự.
Thông tư không dừng lại ở việc mô tả hành vi, mà dành riêng Điều 10 và 11 để hướng dẫn xác định hậu quả lãng phí bằng tiền.
Đây là bước then chốt, biến lãng phí từ khái niệm định tính thành hậu quả có thể lượng hóa, làm căn cứ xử lý tội gì, bao nhiêu năm tù.
Theo đó, hậu quả lãng phí không chỉ là số tiền đã chi sai, mà còn bao gồm giá trị hao mòn, khấu hao tài sản trong thời gian không được sử dụng; chi phí phát sinh do kéo dài thời gian thực hiện dự án; và lợi ích tài chính bị mất do vốn nhà nước bị đóng băng.
Đối với vốn đầu tư công đã giải ngân nhưng dự án bị đình trệ, hậu quả được xác định trên cơ sở lãi suất tiền gửi ngân hàng nhân với thời gian chậm triển khai.
Đối với công trình đã hoàn thành nhưng không đưa vào sử dụng, hậu quả được xác định thông qua giá trị khấu hao trong thời gian bị bỏ không.
Đối với đất đai chậm đưa vào sử dụng, hậu quả được xác định dựa trên diện tích đất không khai thác và suất vốn đầu tư hoặc giá trị sử dụng đất tương ứng.
Cách tiếp cận này cho thấy một thay đổi căn bản: lãng phí do thụ động không làm không còn là khái niệm trừu tượng, khó đo đếm, mà được chuyển hóa thành con số cụ thể, đủ điều kiện xem xét mức án, tội danh.
Thực tế thời gian qua, thiệt hại lớn nhất của lãng phí thụ động không chỉ nằm ở các con số được lượng hóa.
Nó còn là chi phí cơ hội bị mất. Khi dự án bị trì hoãn, người dân chậm được thụ hưởng công trình, dịch vụ công; doanh nghiệp mất cơ hội sản xuất – kinh doanh; địa phương chậm phát triển; xã hội mất đi những giá trị gia tăng lẽ ra đã được tạo ra trong thời gian đó. Đây là hậu quả sâu xa, kéo dài và khó có thể bù đắp.
Thông điệp cốt lõi của Thông tư liên tịch số 11/2025 rất rõ ràng: khi đã được giao quản lý, sử dụng nguồn lực công, thì không hành động, hành động chậm hoặc để mặc cho dự án, tài sản bị ngâm cũng là hành vi gây hại cho xã hội, và người có liên quan phải chịu trách nhiệm tương xứng theo pháp luật hình sự.
Việc khởi tố có thể theo Điều 179: Tội thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước, với mức hình phạt lên đến 10 năm tù; hoặc Điều 219: Tội vi phạm quy định về quản lý, sử dụng tài sản nhà nước gây thất thoát, lãng phí, với mức hình phạt lên đến 20 năm tù.
Thông tư liên tịch này được ban hành trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đẩy mạnh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Nó được ký ban hành bởi 11 bộ, ngành và cơ quan trung ương như Công an, Tư pháp, Tài chính, Quốc phòng, Xây dựng, Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước…
Cho thấy mức độ quyết tâm rất cao trong việc đưa các hành vi lãng phí thụ động ra xử lý nghiêm minh.
Thông tư liên tịch số 11/2025 không nhằm tạo tâm lý lo sợ, không dám làm, mà nhằm thiết lập một chuẩn mực mới trong quản lý công: nguồn lực công phải được sử dụng đúng lúc, đúng mục đích và kịp thời.
Khi tư duy trì hoãn, ngâm việc không còn là vùng an toàn, hiệu quả sử dụng ngân sách và niềm tin của xã hội vào quản lý nhà nước mới được cải thiện một cách thực chất.
Bài viết này có hữu ích không?
- - Nội dung nêu trên là phần giải đáp, tư vấn của chúng tôi dành cho khách hàng của THƯ VIỆN PHÁP LUẬT. Nếu quý khách còn vướng mắc, vui lòng gửi về Email [email protected];
- - Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo;
- - Điều khoản được áp dụng có thể đã hết hiệu lực tại thời điểm bạn đang đọc;
- - Mọi ý kiến thắc mắc về bản quyền của bài viết vui lòng liên hệ qua địa chỉ mail [email protected];
