Hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam vừa đánh dấu một bước chuyển mình mạnh mẽ, toàn diện với hàng loạt đạo luật và văn bản hướng dẫn quan trọng chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026. Sự thay đổi này không chỉ nội luật hóa sâu sắc các cam kết quốc tế mà còn bảo đảm tối đa quyền con người, quyền công dân theo tinh thần Hiến pháp.
Bài viết với sự chia sẻ chuyên môn từ Luật sư Trần Viết Hà – Giám đốc Công ty Luật TNHH MTV Hà và Cộng Sự, sẽ giúp làm rõ các quy định pháp luật liên quan đến những chính sách mới về hình sự hiệu lực tháng 7/2026 mà người dân cần đặc biệt lưu ý.
Điểm Danh 05 Luật Và Chính Sách Mới Về Hình Sự Hiệu Lực tháng 7/2026
Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025
Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025 (Số 103/2025/QH15) chính thức có hiệu lực, tách biệt hoàn toàn khỏi các nội dung tương trợ dân sự, dẫn độ trước đây để tạo hành lang pháp lý chuyên biệt.
- Áp dụng nguyên tắc có đi có lại: Theo quy định tại Điều 7 Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025, Viện kiểm sát nhân dân tối cao là cơ quan quyết định việc tiếp nhận, xử lý hoặc gửi các yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự theo nguyên tắc có đi có lại. Trường hợp cần thiết sẽ lấy ý kiến của Bộ Ngoại giao trước khi quyết định.
- Mở rộng phạm vi tương trợ tư pháp: Theo quy định tại Điều 9 Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025, phạm vi tương trợ hiện nay bao gồm tống đạt văn bản tố tụng, khám xét, thu giữ, tịch thu vật chứng đến việc tổ chức lấy lời khai trực tiếp, trực tuyến, chuyển giao truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Miễn hợp pháp hóa lãnh sự: Theo quy định tại Điều 10 Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025, toàn bộ hồ sơ yêu cầu và kết quả thực hiện nếu được ký, đóng dấu bởi cơ quan có thẩm quyền nước ngoài sẽ được miễn hợp pháp hóa lãnh sự, trừ khi điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác.
- Cơ chế liên quan đến hình phạt tử hình: Theo quy định tại Điều 14 Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025 quy định cụ thể việc xem xét các trường hợp nước ngoài yêu cầu Việt Nam không áp dụng hoặc không thi hành án tử hình, hoặc Việt Nam đề nghị nước ngoài cam kết bằng văn bản về nội dung này để thực hiện tương trợ.
Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025
Luật số 101/2025/QH15 mở ra cơ hội cho người nước ngoài bị kết án tại Việt Nam và công dân Việt Nam bị kết án ở nước ngoài được đưa về quốc gia để tiếp tục chấp hành án, thuận lợi cho việc tái hòa nhập cộng đồng. Các chính sách mới về hình sự hiệu lực tháng 7/2026 thuộc luật này bao gồm:
- Thẩm quyền quyết định áp dụng có đi có lại: Theo Điều 6 Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025 Bộ Công an sẽ quyết định việc áp dụng nguyên tắc có đi có lại khi có cam kết bằng văn bản của nước ngoài và đáp ứng các điều kiện chuyển giao.
- Miễn hợp pháp hóa lãnh sự hồ sơ: Theo Điều 9 Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025, tương tự như luật tương trợ, hồ sơ thuộc lĩnh vực này cũng được tinh giản thủ tục, miễn hợp pháp hóa lãnh sự khi có chữ ký, dấu hợp pháp của cơ quan nước ngoài, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác.
- Quản lý nghiêm ngặt việc quá cảnh phạm nhân: Theo Điều 12 Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025, Bộ Công an chịu trách nhiệm xử lý các thông báo quá cảnh bằng văn bản. Trường hợp vận chuyển bằng đường hàng không và hạ cánh đột xuất trên lãnh thổ Việt Nam, người đang chấp hành án phạt tù sẽ bị quản lý chặt chẽ theo pháp luật Việt Nam.
Luật Dẫn độ 2025
Chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, Luật Dẫn độ 2025 (Số 100/2025/QH15) là công cụ pháp lý mạnh mẽ không để tội phạm trốn ra nước ngoài lẩn trốn lưới pháp luật.
- Bộ Công an là Cơ quan trung ương về dẫn độ: Theo quy định tại Điều 6 Luật Dẫn độ 2025 giao toàn bộ trách nhiệm đầu mối cho Bộ Công an xử lý.
- Thời hạn giữ người trước khi dẫn độ: Theo quy định tại khoản 2 Điều 33 Luật Dẫn độ 2025 cho phép giữ người lên đến 45 ngày trong trường hợp khẩn cấp trước khi có yêu cầu dẫn độ chính thức.
- Định mức hình phạt áp dụng dẫn độ: Theo Điều 7 Luật Dẫn độ 2025, việc dẫn độ sẽ được xem xét áp dụng đối với những người có hành vi phạm tội bị phạt tù có thời hạn từ 01 năm trở lên, tù chung thân hoặc tử hình hoặc đã bị tòa án của nước yêu cầu dẫn độ xử phạt tù mà thời hạn chấp hành hình phạt tù đối với người đó còn lại ít nhất 06 tháng theo quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật nước ngoài.
Luật Thi hành án hình sự 2025
Thay thế cho Luật năm 2019, Luật Thi hành án hình sự 2025 (Số 127/2025/QH15) mang lại những cải cách thực tiễn:
- Bổ sung các quy định về chuyển đổi số, xây dựng hệ thống thông tin quốc gia đồng bộ để quản lý phạm nhân.
- Đặc biệt, quy trình thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc được chuẩn hóa chặt chẽ theo Nghị định 203/2026/NĐ-CP nhằm bảo đảm tính nhân đạo và an toàn tuyệt đối.
Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú 2025
Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú 2025 (Số 128/2025/QH15) thay thế cho Luật năm 2015 với điểm đột phá là đưa biện pháp “cấm đi khỏi nơi cư trú” trực tiếp vào phạm vi điều chỉnh.
- Áp dụng công nghệ hiện đại để giám sát, theo dõi người bị áp dụng biện pháp này thay vì lạm dụng việc tạm giam, từ đó bảo đảm tốt hơn quyền tự do đi lại có kiểm soát của bị can, bị cáo.
- Theo quy định chi tiết tại Thông tư 56/2026/TT-BCA của Bộ Công an, lực lượng Công an cấp xã đóng vai trò nòng cốt chịu trách nhiệm theo dõi, kiểm tra nghĩa vụ cư trú của đối tượng ngay tại địa phương.
Bảng tổng hợp các văn bản cốt lõi thuộc chính sách mới về hình sự hiệu lực tháng 7/2026
Để thuận tiện cho việc tra cứu, bạn đọc có thể tham khảo bảng tổng hợp các văn bản quy phạm pháp luật hình sự nền tảng dưới đây:
STT | Số hiệu văn bản | Tên văn bản pháp luật | Ngày ban hành |
|---|---|---|---|
1 | 103/2025/QH15 | Luật Tương trợ tư pháp về hình sự 2025 | 26/11/2025 |
2 | 101/2025/QH15 | Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù 2025 | 26/11/2025 |
3 | 100/2025/QH15 | Luật Dẫn độ 2025 | 26/11/2025 |
4 | 127/2025/QH15 | Luật Thi hành án hình sự 2025 | 10/12/2025 |
5 | 128/2025/QH15 | Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú 2025 | 10/12/2025 |
6 | 203/2026/NĐ-CP | Nghị định về thi hành án tử hình bằng tiêm thuốc độc | 11/06/2026 |
7 | 160/2026/NĐ-CP | Nghị định quy định cơ sở dữ liệu về thi hành án hình sự | 15/05/2026 |
8 | 56/2026/TT-BCA | Thông tư quản lý, theo dõi người bị cấm đi khỏi nơi cư trú | 15/05/2026 |
Bài viết được tư vấn bởi
Luật sư Trần Viết Hà
Bài viết này có hữu ích không?
- - Nội dung nêu trên là phần giải đáp, tư vấn của chúng tôi dành cho khách hàng của THƯ VIỆN PHÁP LUẬT. Nếu quý khách còn vướng mắc, vui lòng gửi về Email [email protected];
- - Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo;
- - Điều khoản được áp dụng có thể đã hết hiệu lực tại thời điểm bạn đang đọc;
- - Mọi ý kiến thắc mắc về bản quyền của bài viết vui lòng liên hệ qua địa chỉ mail [email protected];
