Khi nào khoản vay chủ sở hữu làm phát sinh quan hệ liên kết?

Khi nào khoản vay chủ sở hữu làm phát sinh quan hệ liên kết?

Căn cứ vào Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ-CP được sửa đổi bởi điểm a khoản 1 Điều 1 Nghị định 20/2025/NĐ-CP quy định về các bên có quan hệ liên kết như sau:

Các bên có quan hệ liên kết

1. Các bên có quan hệ liên kết (sau đây viết tắt là “bên liên kết”) là các bên có mối quan hệ thuộc một trong các trường hợp:

...

d) Một doanh nghiệp bảo lãnh hoặc cho một doanh nghiệp khác vay vốn dưới bất kỳ hình thức nào (bao gồm cả các khoản vay từ bên thứ ba được đảm bảo từ nguồn tài chính của bên liên kết và các giao dịch tài chính có bản chất tương tự) với điều kiện tổng dư nợ các khoản vốn vay của doanh nghiệp đi vay với doanh nghiệp cho vay hoặc bảo lãnh ít nhất bằng 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp đi vay và chiếm trên 50% tổng dư nợ tất cả các khoản nợ trung và dài hạn của doanh nghiệp đi vay.

...

g) Hai doanh nghiệp được điều hành hoặc chịu sự kiểm soát về nhân sự, tài chính và hoạt động kinh doanh bởi các cá nhân thuộc một trong các mối quan hệ vợ, chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ vợ, cha mẹ chồng; con đẻ, con nuôi, con riêng của vợ hoặc chồng, con dâu, con rể; anh, chị, em cùng cha mẹ, anh, chị em cùng cha khác mẹ, anh, chị, em cùng mẹ khác cha, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu của người cùng cha mẹ hoặc cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha; ông bà nội, ông bà ngoại; cháu nội, cháu ngoại; cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột;

...

l) Doanh nghiệp có phát sinh các giao dịch nhượng, nhận chuyển nhượng vốn góp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp trong kỳ tính thuế; vay, cho vay ít nhất 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch trong kỳ tính thuế với cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp hoặc với cá nhân thuộc trong một các mối quan hệ theo quy định tại điểm g khoản này.

Lưu ý, bên bảo lãnh hoặc cho vay là các tổ chức kinh tế hoạt động theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng 2024 không tham gia trực tiếp, gián tiếp điều hành, kiểm soát, góp vốn, đầu tư vào doanh nghiệp đi vay hoặc doanh nghiệp được bảo lãnh theo quy định tại các điểm a, c, đ, e, g, h, k, l và m khoản 2 Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ-CP.

- Bên bảo lãnh hoặc cho vay là các tổ chức kinh tế hoạt động theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng 2024 và doanh nghiệp đi vay hoặc được bảo lãnh không trực tiếp, gián tiếp cùng chịu sự điều hành, kiểm soát, góp vốn, đầu tư của một bên khác theo quy định tại các điểm b, e và i khoản Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ-CP.

Ngoài ra, theo Công văn 195/CCTKV13-QLDN3 năm 2025 xác định quan hệ liên kết như sau:

Căn cứ quy định trên, tại thời điểm năm 2024, nếu tổng khoản vay của năm 2023 chuyển sang và khoản vay thêm năm 2024 bằng ít nhất 10% vốn góp của chủ sở hữu theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ- CP thì được xác định có quan hệ liên kết với chủ sở hữu.

Như vậy, khoản vay chủ sở hữu làm phát sinh quan hệ liên kết:

- Một doanh nghiệp bảo lãnh hoặc cho doanh nghiệp khác vay vốn (hoặc thông qua bên thứ ba với tài chính được bảo đảm từ bên liên kết), với điều kiện:

+ Tổng dư nợ các khoản vay ít nhất bằng 25% vốn góp của doanh nghiệp đi vay.

+ Số dư này chiếm trên 50% tổng dư nợ trung và dài hạn của doanh nghiệp đi vay.

- Doanh nghiệp được coi là có quan hệ liên kết nếu trong kỳ tính thuế có phát sinh một trong các giao dịch sau:

+ Giao dịch chuyển nhượng hoặc nhận chuyển nhượng vốn góp mà giá trị giao dịch chiếm từ 25% trở lên vốn góp của chủ sở hữu của doanh nghiệp;

+ Giao dịch vay hoặc cho vay có giá trị từ 10% trở lên vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch, với:

++ Cá nhân trực tiếp điều hành, kiểm soát doanh nghiệp;

++ Hoặc cá nhân có mối quan hệ liên kết (như người thân trong gia đình, vợ/chồng, cha mẹ, con cái...).

- Nếu tổng số dư nợ vay gồm khoản vay từ năm trước chuyển sang, và khoản vay phát sinh thêm trong năm sau có giá trị bằng hoặc lớn hơn 10% vốn góp của chủ sở hữu, thì doanh nghiệp được xác định là có quan hệ liên kết với chủ sở hữu, theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ-CP.

Khi nào khoản vay chủ sở hữu làm phát sinh quan hệ liên kết? (Hình từ Internet)

Giao dịch liên kết nào giữa các doanh nghiệp thuộc phạm vi điều chỉnh của NĐ132?

Căn cứ Điều 2 Nghị định 132/2020/NĐ-CP quy định về các giao dịch liên kết thuộc phạm vi điều chỉnh như sau:

Phạm vi điều chỉnh

1. Nghị định này quy định nguyên tắc, phương pháp, trình tự xác định yếu tố hình thành giá giao dịch liên kết; quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế trong xác định giá giao dịch liên kết, thủ tục kê khai; trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong quản lý thuế đối với người nộp thuế có phát sinh giao dịch liên kết.

2. Các giao dịch liên kết thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định này là các giao dịch mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng hàng hóa, cung cấp dịch vụ; vay, cho vay, dịch vụ tài chính, đảm bảo tài chính và các công cụ tài chính khác; mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng tài sản hữu hình, tài sản vô hình và thỏa thuận mua, bán, sử dụng chung nguồn lực như tài sản, vốn, lao động, chia sẻ chi phí giữa các bên có quan hệ liên kết, trừ các giao dịch kinh doanh đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc phạm vi điều chỉnh giá của Nhà nước thực hiện theo quy định của pháp luật về giá.

Theo đó, các giao dịch liên kết được pháp luật điều chỉnh gồm:

- Các giao dịch mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng hàng hóa, cung cấp dịch vụ;

- Các giao dịch vay, cho vay, dịch vụ tài chính, đảm bảo tài chính và các công cụ tài chính khác;

- Các giao dịch mua, bán, trao đổi, thuê, cho thuê, mượn, cho mượn, chuyển giao, chuyển nhượng tài sản hữu hình, tài sản vô hình và thỏa thuận mua, bán, sử dụng chung nguồn lực như tài sản, vốn, lao động, chia sẻ chi phí giữa các bên có quan hệ liên kết.

Trường hợp nào thì người nộp thuế bị ấn định thuế đối với giao dịch liên kết?

Căn cứ theo Điều 50 Luật Quản lý thuế 2019 quy định về ấn định thuế đối với người nộp thuế trong trường hợp vi phạm pháp luật về thuế như sau:

Ấn định thuế đối với người nộp thuế trong trường hợp vi phạm pháp luật về thuế

1. Người nộp thuế bị ấn định thuế khi thuộc một trong các trường hợp vi phạm pháp luật về thuế sau đây:

...

đ) Mua, bán, trao đổi và hạch toán giá trị hàng hóa, dịch vụ không theo giá trị giao dịch thông thường trên thị trường;

e) Mua, trao đổi hàng hóa sử dụng hóa đơn không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn mà hàng hóa là có thật theo xác định của cơ quan có thẩm quyền và đã được kê khai doanh thu tính thuế;

g) Có dấu hiệu bỏ trốn hoặc phát tán tài sản để không thực hiện nghĩa vụ thuế;

h) Thực hiện các giao dịch không đúng với bản chất kinh tế, không đúng thực tế phát sinh nhằm mục đích giảm nghĩa vụ thuế của người nộp thuế;

i) Không tuân thủ quy định về nghĩa vụ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết hoặc không cung cấp thông tin theo quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết.

...

Theo đó, người nộp thuế bị ấn định thuế đối với giao dịch liên kết khi:

- Mua, bán, trao đổi và hạch toán giá trị hàng hóa, dịch vụ không theo giá trị giao dịch thông thường trên thị trường;

- Không tuân thủ quy định về nghĩa vụ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết hoặc không cung cấp thông tin theo quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có phát sinh giao dịch liên kết.