Hướng dẫn thành lập mới thôn tổ dân phố 2026 theo Nghị định 185 năm 2026 chi tiết thế nào?

Hướng dẫn thành lập mới thôn tổ dân phố 2026 theo Nghị định 185 năm 2026 chi tiết thế nào?

Việc thành lập mới thôn tổ dân phố (gồm quy trình, thủ tục, hồ sơ, nguyên tắc, tiêu chí, thẩm quyền thành lập mới) kể từ ngày 26/5/2026 thực hiện theo quy định tại Nghị định 185/2026/NĐ-CP.

Hướng dẫn thành lập mới thôn tổ dân phố kể từ ngày 26/5/2026:

Thứ nhất, về thẩm quyền thành lập mới thôn tổ dân phố:

- Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định thành lập mới thôn, tổ dân phố trên địa bàn.

- Ở đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương thì Ủy ban nhân dân đặc khu quyết định thành lập mới thôn, tổ dân phố.

*Điều 9 Nghị định 185/2026/NĐ-CP.

Thứ hai, về quy trình thủ tục, hồ sơ thành lập mới thôn tổ dân phố:

Bước 1: Ủy ban nhân dân cấp xã xây dựng Đề án thành lập mới thôn, tổ dân phố trình Hội đồng nhân dân cùng cấp xem xét, quyết định căn cứ nguyên tắc thành lập thôn, tổ dân phố tại Điều 8 Nghị định 185/2026/NĐ-CP; tiêu chuẩn của thôn, tổ dân phố tại Điều 10 Nghị định 185/2026/NĐ-CP và hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Bước 2: Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức lấy ý kiến Nhân dân về Đề án thành lập mới thôn, tổ dân phố bằng hình thức phù hợp theo quy định của pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở; tổng hợp, tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến tham gia của Nhân dân để hoàn thiện hồ sơ trình Hội đồng nhân dân cấp xã xem xét, quyết định.

Bước 3: Trên cơ sở hồ sơ do Ủy ban nhân dân cấp xã trình, Hội đồng nhân dân cấp xã xem xét, ban hành Nghị quyết về việc thành lập mới thôn, tổ dân phố tại kỳ họp gần nhất.

Tại đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương, Ủy ban nhân dân đặc khu tổ chức xây dựng Đề án, lấy ý kiến Nhân dân và quyết định việc thành lập mới thôn, tổ dân phố theo trình tự tại Bước 1 và Bước 2.

Hồ sơ gồm các tài liệu quy định tại các điểm a, b và điểm c khoản 3 Điều 12 Nghị định 185/2026/NĐ-CP và dự thảo Quyết định của Ủy ban nhân dân đặc khu.

Trên cơ sở hồ sơ được hoàn thiện, Ủy ban nhân dân đặc khu ban hành Quyết định về việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trên địa bàn.

Thứ ba, về hồ sơ thành lập mới thôn, tổ dân phố (trừ đặc khu không tổ chức cấp chính quyền địa phương), bao gồm:

- Tờ trình của Ủy ban nhân dân cấp xã;

- Đề án thành lập mới thôn, tổ dân phố, gồm các nội dung chủ yếu sau:

+ Sự cần thiết; hiện trạng quy mô số hộ gia đình;

+ Phương án thành lập mới thôn tổ dân phố;

+ Tên gọi của thôn, tổ dân phố;

+ Điều kiện bảo đảm tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố;

+ Phương án bố trí, giải quyết đối với người hoạt động không chuyên trách và các nội dung có liên quan;

- Báo cáo tổng hợp, tiếp thu, giải trình ý kiến của Nhân dân;

- Dự thảo Nghị quyết của Hội đồng nhân dân cấp xã.

*Điều 12 Nghị định 185/2026/NĐ-CP

Lưu ý:

Riêng trường hợp thành lập thôn, tổ dân phố trong các trường hợp đặc biệt như: thành lập phường từ xã, trường hợp khu vực dân cư mới hình thành chưa đủ điều kiện để thành lập thôn, tổ dân phố hoặc thôn, tổ dân phố đã hình thành từ lâu do xâm canh, xâm cư trong cùng một đơn vị hành chính cấp tỉnh nhưng không làm thay đổi địa giới đơn vị hành chính cấp xã thì thực hiện như sau:

(1) Trường hợp thành lập phường từ xã thì Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm rà soát, xây dựng phương án sắp xếp; tổ chức lại thôn theo loại hình tổ dân phố để lấy ý kiến Nhân dân đồng thời trong hồ sơ Đề án thành lập phường.

Hội đồng nhân dân phường quyết định việc sắp xếp; tổ chức lại và sử dụng tên gọi tổ dân phố trên địa bàn kể từ ngày Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc thành lập phường có hiệu lực thi hành.

Trường hợp cần thiết do yếu tố lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán hoặc yêu cầu thực tiễn của địa phương thì Hội đồng nhân dân cấp xã được quyết định tiếp tục sử dụng tên gọi truyền thống theo quy định tại khoản 4 Điều 2 Nghị định 185/2026/NĐ-CP.

Trường hợp khi xây dựng hồ sơ Đề án thành lập phường từ xã mà chưa xây dựng được phương án sắp xếp, tổ chức lại để bảo đảm tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình của tổ dân phố quy định tại Nghị định này thì phải xây dựng kế hoạch, lộ trình cụ thể thực hiện sắp xếp, tổ chức lại sau khi thành lập phường.

(2) Trường hợp khu vực dân cư mới hình thành chưa đủ điều kiện để thành lập thôn, tổ dân phố theo quy định thì Ủy ban nhân dân cấp xã trình Hội đồng nhân dân cùng cấp xem xét, quyết định việc ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có cho phù hợp, bảo đảm thuận lợi trong công tác quản lý của chính quyền địa phương cấp xã và các hoạt động của thôn, tổ dân phố.

(3) Đối với thôn, tổ dân phố đã hình thành từ lâu do xâm canh, xâm cư trong cùng một đơn vị hành chính cấp tỉnh nhưng không làm thay đổi địa giới đơn vị hành chính cấp xã thì Ủy ban nhân dân cấp xã có liên quan thống nhất thực hiện việc chuyển giao cộng đồng dân cư để thuận tiện cho hoạt động quản lý và sinh hoạt của cộng đồng dân cư. Sau khi thực hiện việc chuyển giao:

- Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có thôn, tổ dân phố trước khi chuyển giao trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định giải thể thôn, tổ dân phố hoặc điều chỉnh phạm vi quản lý của thôn, tổ dân phố có liên quan;

- Ủy ban nhân dân cấp xã nơi tiếp nhận thôn, tổ dân phố trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định việc thành lập thôn, tổ dân phố mới nếu bảo đảm tiêu chí, điều kiện theo quy định của Nghị định này; trường hợp không bảo đảm tiêu chí, điều kiện thì thực hiện việc ghép vào thôn, tổ dân phố hiện có theo Mục (2).

Điều 11 Nghị định 185/2026/NĐ-CP

Hướng dẫn thành lập mới thôn tổ dân phố 2026 theo Nghị định 185 năm 2026 chi tiết thế nào? (Hình từ Internet)

Nguyên tắc thành lập thôn tổ dân phố mới từ ngày 26/5/2026 là gì?

Việc thành lập thôn tổ dân phố mới từ ngày 26/5/2026 cần đảm bảo một số nguyên tắc cơ bản tại Điều 8 Nghị định 185/2026/NĐ-CP như sau:

- Tuân thủ quy định của pháp luật; bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch; kế thừa và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quản tốt đẹp, phù hợp với điều kiện tự nhiên, đặc điểm địa bản, quy mô dân cư và điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương; bảo đảm các điều kiện thiết yếu phục vụ tổ chức và hoạt động của cộng đồng dân cư. Chính quyển địa phương cấp xã có trách nhiệm bảo đảm các điều kiện cần thiết cho tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố.

- Việc thành lập thôn, tổ dân phố phải phù hợp với đặc điểm, điều kiện tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, đặc điểm văn hoá, truyền thống, điều kiện đặc thù của từng đơn vị hành chính cấp xã sau sắp xếp và mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp.

- Thực hiện sắp xếp, tổ chức lại đối với các thôn, tổ dân phổ khi chưa bảo đảm tiêu chí theo quy định của pháp luật hoặc theo yêu cầu quản lý, phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa, phân bố dân cư và yêu cầu tổ chức hoạt động của cộng đồng dân cư.

Việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố cần xem xét kỹ lưỡng các yếu tố về vị trí địa lý, địa hình, phong tục, tập quán, dân tộc, tôn giáo, đặc điểm dân cư, trình độ phát triển kinh tế - xã hội và nguyện vọng của Nhân dân tại địa phương; bảo đảm thực hiện tốt công tác quân sự, quốc phòng, ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo sự đồng thuận trong Nhân dân, thuận lợi cho đời sống, sinh hoạt của người dân và nâng cao hiệu quả quản lý, phục vụ Nhân dân của chính quyền cơ sở.

- Việc giải thể thôn, tổ dân phố thực hiện trong các trường hợp cần thiết do thay đổi các yếu tố địa lý, địa hình, do sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố hoặc do thực hiện phương án bồi thường, tái định cư.

- Việc xác định loại hình thôn, tổ dân phố theo quy định tại Điều 2 Nghị định 185/2026/NĐ-CP và đặt tên thôn, tổ dân phố được thực hiện đồng thời trong quy trình thánh lập, sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố. Việc đổi tên thôn, tổ dân phố thực hiện trong trường hợp trùng tên thôn, tổ dân phố trong cùng một đơn vị hành chính cấp xã hoặc theo nguyện vọng của Nhân dân ở thôn, tổ dân phố.

Thôn, tổ dân phố mới thành lập phải đáp ứng tiêu chuẩn ra sao?

Từ ngày 26/5/2026, thôn, tổ dân phố mới thành lập phải đáp ứng tiêu chuẩn theo Điều 10 Nghị định 185/2026/NĐ-CP, tuỳ vào khu vực, vùng miền và vị trí địa lý.

Cụ thể, thôn, tổ dân phố mới thành lập phải đáp ứng tiêu chuẩn như sau:

(1) Quy mô số hộ gia đình

- Ở thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh: Thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 700 hộ gia đình trở lên

- Ở vùng trung du và miền núi phía Bắc: Thôn phải có từ 150 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 300 hộ trở lên;

- Ở vùng đồng bằng sông Hồng: Thôn phải có từ 400 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ gia đình trở lên;

- Ở vùng Bắc Trung bộ: Thôn phải có từ 350 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 450 hộ gia đình trở lên;

- Ở vùng duyên hải Nam Trung bộ và Tây Nguyên: Thôn phải có từ 300 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 450 hộ gia đình trở lên;

- Ở vùng Đông Nam bộ: Thôn phải có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ trở lên;

- Ở vùng đồng bằng sông Cửu Long: Thôn phải có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ trở lên.

(2) Trưởng hợp Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định việc tổ chức và sử dụng tên gọi theo quy định tại khoản 4 Điều 2 Nghị định 185/2026/NĐ-CP thì áp dụng tiêu chuẩn quy mô số hộ gia đình tương ứng với loại hình thôn hoặc tổ dân phố theo quy định tại (1).

(3) Quy mô số hộ gia đình đối với thôn, tổ dân phố có yếu tố đặc thủ

- Đối với thôn, tổ dân phố thuộc địa bản miền núi, xã thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số, thôn đặc biệt khó khăn, thôn ở địa bàn có địa hình chia cắt phức tạp, giao thông đi lại khó khăn, dân cư sinh sống phân tán; thôn, tổ dân phố ở địa bàn biên giới, hải đảo hoặc thuộc khu vực quy hoạch giải phóng mặt bằng, di dân, tái định cư; thôn, tổ dân phố nằm biệt lập trên các đảo, cù lao, cồn trên sông thì quy mô số hộ gia đình có thể thấp hơn quy định tại (1);

- Ủy ban nhản dân cấp tỉnh hướng dẫn cụ thể thôn, tổ dân phố trong các trường hợp đặc thù quy định tại điểm a khoản này, bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, yêu cầu quản lý địa bàn, tổ chức hoạt động của cộng đồng dân cư, tính ổn định và gắn kết cộng đồng dân cư, đáp ứng yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.