Doanh nghiệp lập 2 sổ kế toán nếu phân biệt mục đích rõ ràng thì có trái quy định pháp luật không?
Đầu tiên, tại khoản 2 Điều 25 Luật Kế toán 2015 đã quy định mỗi đơn vị kế toán chỉ sử dụng một hệ thống sổ kế toán cho một kỳ kế toán năm.
Đồng thời, tại khoản 10 Điều 13 Luật Kế toán 2015 cũng đã quy định rõ hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp, công bố các báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán.
Ngoài ra, tại Điều 17 Luật Quản lý thuế 2019 được sửa đổi bởi khoản 4 Điều 6 Luật sửa đổi Luật Chứng khoán, Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập, Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật Quản lý thuế, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Dự trữ quốc gia, Luật Xử lý vi phạm hành chính 2024 cũng có đề cập:
Trách nhiệm của người nộp thuế
1. Thực hiện đăng ký thuế, sử dụng mã số thuế theo quy định của pháp luật.
2. Khai chính xác, trung thực, đầy đủ và nộp hồ sơ thuế đúng thời hạn; chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác, trung thực, đầy đủ của hồ sơ thuế và các tài liệu cung cấp cho cơ quan thuế trong quá trình giải quyết hồ sơ thuế theo quy định của pháp luật về thuế.
...
Cuối cùng, tại Điều 143 Luật Quản lý thuế 2019 quy định về hành vi trốn thuế như sau:
Hành vi trốn thuế
...
2. Không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.
...
Từ những căn cứ trên, có thể thấy trường hợp nếu doanh nghiệp lập 2 sổ kế toán nhằm mục đích che dấu doanh thu từ ngay khâu đầu vào, không ghi chép đầy đủ nhằm mục đích trốn thuế, Lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên nhằm bỏ ngoài sổ kế toán tài sản, nguồn vốn, kinh phí của đơn vị kế toán thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 221 Bộ luật Hình sự 2015 được sửa đổi bổ sung một số điều bởi Luật Sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 nếu sự việc nghiêm trọng hoặc nhẹ hơn thì có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 9 Nghị định 41/2018/NĐ-CP.
Tuy nhiên, vừa mới đây, Cục Quản lý giám sát kế toán kiểm toán (Bộ Tài chính) đã đưa ra những tiêu chí để phân biệt rõ bản chất của kế toán quản trị và hành vi đánh tráo khái niệm nhằm che giấu doanh thu, chi phí. Hiện nay, doanh nghiệp hay hộ kinh doanh tồn tại 2 sổ kế toán không mới nhưng bản chất vấn đề nằm ở mục đích sử dụng. Do đó, phải phân biệt rõ dùng để quản trị nội bộ hay trốn thuế. Việc tồn tại đồng thời hai hệ thống kế toán tài chính và kế toán quản trị là phù hợp với quy định của pháp luật. Cả hai hệ thống này đều dựa trên một cơ sở chung là các chứng từ kế toán, dữ liệu đầu vào và các nghiệp vụ kinh tế của doanh nghiệp. Chúng có mối quan hệ liên thông chặt chẽ; ví dụ, dữ liệu từ kế toán quản trị (như tính giá thành sản xuất) là tiền đề để kế toán tài chính thực hiện các bút toán hạch toán. Nếu dữ liệu kế toán quản trị không chính xác, kế toán tài chính chắc chắn sẽ bị sai lệch. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần phân biệt rõ việc duy trì kế toán quản trị với hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính nhằm làm sai lệch doanh thu và giảm nghĩa vụ thuế là hai khai niệm hoàn toàn khác nhau. Theo khoản 10 Điều 13 Luật Kế toán 2015, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán trở lên để ngoài sổ sách kế toán nhằm mục đích tối ưu thuế hoặc che giấu doanh thu, chi phí là hành vi bị nghiêm cấm. Dưới đây là ba tiêu chí cốt lõi xác định ranh giới sai phạm quan trọng mà các nhà quản lý và cơ quan giám sát cần đặc biệt quan tâm: Thứ nhất: Tôn trọng bản chất hơn hình thức. Dữ liệu phải phản ánh trung thực, khách quan đúng bản chất kinh tế của giao dịch. Bà Phương lấy ví dụ về các chương trình khuyến mãi: Nếu doanh nghiệp bán hàng theo hình thức “mua một tặng một” có điều kiện, bản chất là đang bán hai mặt hàng chứ không phải bán một và hạch toán một vào chi phí. Cả hai đều phải được ghi nhận vào doanh thu để phản ánh đúng thực tế phát sinh. Thứ hai: Khả năng kiểm chứng và đối chiếu. Mọi nghiệp vụ kinh tế phát sinh đều phải có đầy đủ hồ sơ, hợp đồng, biên bản và chứng từ kèm theo để chứng minh. Khả năng kiểm chứng là điều kiện tiên quyết khi doanh nghiệp đối mặt với các đợt thanh tra, kiểm tra thuế. Thứ ba: Sự nhất quán trong các chính sách kế toán. Đây là điểm thường bị lợi dụng để điều tiết lợi nhuận. Kế toán vốn liên quan nhiều đến các ước tính và xét đoán, ví dụ như việc phân bổ công cụ dụng cụ hay thời gian khấu hao tài sản. |
Từ những căn cứ trên, có thể thấy hiện nay doanh nghiệp vẫn được phép lập 2 sổ kế toán và phân biệt mục đích rõ ràng là 1 sổ là hệ thống kế toán tài chính và 1 sổ là hệ thống kế toán quản trị thì phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành.
Doanh nghiệp lập 2 sổ kế toán nếu phân biệt mục đích rõ ràng thì có trái quy định pháp luật không? (Hình từ Internet)
Doanh nghiệp cần xử lý như thế nào khi làm mất sổ kế toán?
Căn cứ theo quy định tại Điều 3 Thông tư 96/2010/TT-BTC thì sổ kế toán là một trong những tài liệu cần phải phục hồi, xử lý khi bị mất. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp doanh nghiệp làm mất sổ kế toán đều sẽ được phục hồi sổ kế toán đã mất mà chỉ 1 số trường hợp bị mất hoặc huỷ hoại do các nguyên nhân khách quan (nguyên nhân bất khả kháng) như: thiên tai, hoả hoạn, mối mọt, mục nát, mất trộm.
Đồng thời sau khi xác định được số kế toán bị mất thuộc diện phải phục hồi xử lý, doanh nghiệp cần tiến hành thực hiện phục hồi xử lý hồ sơ, cụ thể, căn cứ theo quy định tại Điều 4 Thông tư 96/2010/TT-BTC thì khi phát doanh nghiệp phát hiện đã làm mất sổ kế toán thì cần thức hiện các hoạt động sau đây:
(1) Phải thông báo kịp thời cho các cơ quan quản lý liên quan như: Cơ quan tài chính, cơ quan thuế, kho bạc nhà nước, cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp trong thời hạn 15 ngày sau khi phát hiện tài liệu kế toán bị mất hoặc bị huỷ hoại do nguyên nhân khách quan.
(2) Phải thu thập và phục hồi, xử lý đến mức tối đa có thể được tài liệu kế toán và các tài liệu có liên quan đến công tác kế toán của đơn vị kế toán bị huỷ hoại do các nguyên nhân khách quan.
(3) Phải sưu tập, sao chụp lại đến mức tối đa các tài liệu kế toán bị mất.
(4) Phải thành lập Ban phục hồi, xử lý tài liệu kế toán để thực hiện các công việc liên quan đến phục hồi, xử lý tài liệu kế toán ngay sau khi thông báo tình hình tới các cơ quan quản lý liên quan.
Doanh nghiệp mới thành lập cuối năm 2026 thì có phải mở sổ kế toán của năm 2026 không?
Căn cứ theo quy định tại Điều 26 Luật Kế toán 2015 quy định về mở sổ, ghi sổ, khóa sổ và lưu trữ sổ kế toán như sau:
Mở sổ, ghi sổ, khóa sổ và lưu trữ sổ kế toán
1. Sổ kế toán phải mở vào đầu kỳ kế toán năm; đối với đơn vị kế toán mới thành lập, sổ kế toán phải mở từ ngày thành lập.
2. Đơn vị kế toán phải căn cứ vào chứng từ kế toán để ghi sổ kế toán.
3. Sổ kế toán phải được ghi kịp thời, rõ ràng, đầy đủ theo các nội dung của sổ. Thông tin, số liệu ghi vào sổ kế toán phải chính xác, trung thực, đúng với chứng từ kế toán.
4. Việc ghi sổ kế toán phải theo trình tự thời gian phát sinh của nghiệp vụ kinh tế, tài chính. Thông tin, số liệu ghi trên sổ kế toán của năm sau phải kế tiếp thông tin, số liệu ghi trên sổ kế toán của năm trước liền kề. Sổ kế toán phải được ghi liên tục từ khi mở sổ đến khi khóa sổ.
5. Thông tin, số liệu trên sổ kế toán phải được ghi bằng bút mực; không ghi xen thêm vào phía trên hoặc phía dưới; không ghi chồng lên nhau; không ghi cách dòng; trường hợp ghi không hết trang phải gạch chéo phần không ghi; khi ghi hết trang phải cộng số liệu tổng cộng của trang và chuyển số liệu tổng cộng sang trang kế tiếp.
6. Đơn vị kế toán phải khóa sổ kế toán vào cuối kỳ kế toán trước khi lập báo cáo tài chính và trong các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
...
Theo quy định trên, thì thông thường doanh nghiệp sẽ phải mở sổ kế toán vào đầu kỳ kế toán năm của doanh nghiệp.
Tuy nhiên trong trường hợp doanh nghiệp mới thành lập thì doanh nghiệp sẽ phải mởi sổ kế toán từ ngày thành lập.
Như vậy, doanh nghiệp mới thành lập cuối năm 2026 vẫn phải mở sổ kế toán cho kỳ kế toán năm 2026 từ ngày thành lập doanh nghiệp.
Bài viết này có hữu ích không?
- - Nội dung nêu trên là phần giải đáp, tư vấn của chúng tôi dành cho khách hàng của THƯ VIỆN PHÁP LUẬT. Nếu quý khách còn vướng mắc, vui lòng gửi về Email [email protected];
- - Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo;
- - Điều khoản được áp dụng có thể đã hết hiệu lực tại thời điểm bạn đang đọc;
- - Mọi ý kiến thắc mắc về bản quyền của bài viết vui lòng liên hệ qua địa chỉ mail [email protected];
