TCVN-14326-2024-Hon-hop-thach-cao-phospho-vat-lieu-nen-mong-giao-thong-Yeu-cau

• Số hiệu: TCVN14326:2024
• Loại văn bản: Tiêu chuẩn Việt Nam
• Nơi ban hành: ***
• Người ký: ***
• Ngày ban hành: Năm 2024

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA

TCVN 14326:2024

HỖN HỢP THẠCH CAO PHOSPHO LÀM VẬT LIỆU CHO NỀN, MÓNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG - YÊU CẦU CHUNG

Phosphogypsum blended using as embankment, base, and subbase materials for the road - General requirements

Lời nói đầu

TCVN 14326:2024 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC71 Bê tông, bê tông cốt thép và bê tông gia cố lực biên soạn, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Lời giới thiệu

Ngành công nghiệp sản xuất ra các sản phẩm phụ như: ngành công nghiệp luyện gang, thép thải ra sản phẩm phụ là xỉ lò cao và xỉ thép, ngành công nghiệp nhiệt điện than thải ra tro xỉ nhiệt điện, và công nghiệp phân bón sản xuất phân bón diamoni phosphat (DAP) thải ra thạch cao phospho. Các kết quả nghiên cứu, ứng dụng tại Việt Nam và trên thế giới cho thấy: các tro xỉ, thạch cao phospho, .. sau khi được xử lý, phối trộn với các vật liệu khác có các đặc tính chịu tải và các chỉ tiêu cơ lý để đáp ứng làm nền, móng đường giao thông.

...

...

...

Với các tiêu chí trên, tiêu chuẩn quốc gia về hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu nền, móng đường giao thông đã được Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC71 Bê tông, bê tông cốt thép và bê tông gia cố lực phối hợp với Sở Khoa học Công nghệ thành phố Hải phòng và Viện Vật liệu Xây dựng, Bộ Xây dựng biên soạn, trên cơ sở các kết quả nghiên cứu ^[5^,^6^,^7,8,9,10] do Viện Vật Iiệu Xây dựng thực hiện.

HỖN HỢP THẠCH CAO PHOSPHO LÀM VẬT LIỆU CHO NỀN, MÓNG ĐƯỜNG GIAO THÔNG - YÊU CẦU CHUNG

Phosphogypsum blended using as embankment, base, and subbase materials for the road - General requirements

1  Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu chung đối với hỗn hợp thạch cao phospho được chế tạo bằng cách phối trộn bã thải thạch cao phospho với các vật liệu khác để đảm bảo yêu cầu kỹ thuật sử dụng làm vật liệu cho nền, móng đường, hạ tầng giao thông cấp IV trở xuống, theo phân cấp đường quy định tại TCVN 4054:2005.

Tiêu chuẩn này cần sử dụng kết hợp với các tiêu chuẩn thiết kế, thi công, nghiệm thu tương ứng.

2  Tài liệu viện dẫn

Các tài liệu viện dẫn sau đây là cần thiết để áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

...

...

...

TCVN 4196 Đất xây dựng - Phương pháp xác định độ ẩm và độ hút nước

TCVN 4198 Đất xây dựng - Phương pháp phân tích thành phần hạt trong phòng thí nghiệm

TCVN 6177 (ISO 6332) Chất lượng nước - Xác định sắt bằng phương pháp trắc phổ dùng thuốc thử 1.10-phenantrolin

TCVN 6181 (ISO 6703-1) Chất lượng nước - Xác định xyanua tổng

TCVN 6193 (ISO 8288) Chất lượng nước - Xác định coban, niken, đồng, kẽm, cadimi và chì - Phương pháp trắc phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa

TCVN 6194 (ISO 9297) Chất lượng nước - Xác định clorua - Chuẩn độ bạc nitrat với chỉ thị cromat (Phương pháp Mo)

TCVN 6194-1 (ISO 10304-1) Chất lượng nước - Xác định các anion hoà tan bằng phương pháp sắc ký lỏng lon - Phần 1: Xác định bromua, clorua, florua, nitrat, nitrit, phosphat và sunphat hoà tan

TCVN 6195 (ISO 10359-1) Chất lượng nước - Xác định florua - Phương pháp dò điện hoá đối với nước sinh hoạt và nước bị ô nhiễm nhẹ

TCVN 6197 (ISO 5961) Chất lượng nước - Xác định cadimi bằng phương pháp đo phổ hấp thụ nguyên tử

...

...

...

TCVN 6222 (ISO 9174) Chất lượng nước - Xác định crom - Phương pháp đo phổ hấp thụ nguyên tử

TCVN 6492 (ISO 10523) Chất lượng nước - Xác định pH

TCVN 6626 (ISO 11969) Chất lượng nước - Xác định asen - Phương pháp đo phổ hấp thụ nguyên tử (kỹ thuật hydrua)

TCVN 6665 (ISO 11885) Chất lượng nước - Xác định nguyên tố chọn lọc bằng phổ phát xạ quang plasma cặp cảm ứng (ICP-OES)

TCVN 7724 (ISO 17852) Chất lượng nước - Xác định thủy ngân - Phương pháp dùng phổ huỳnh quang nguyên tử

TCVN 7877 (ISO 5666) Chất lượng nước - Xác định thủy ngân

TCVN 9843 Xác định mô đun đàn hồi của vật liệu đá gia cố chất kết dính vô cơ trong phòng thí nghiệm

TCVN 12249:2018 Tro xỉ nhiệt điện đốt than làm vật liệu san lấp - Yêu cầu chung

TCVN 12792 Vật liệu nền, móng mặt đường - Phương pháp xác định tỷ số CBR trong phòng thí nghiệm

...

...

...

ISO 15586 Water quality - Determination of trace elements using atomic absorption spectrometry with graphite furnace (Chất lượng nước - Xác định các nguyên tố vết sử dụng phép đo phổ hấp thụ nguyên tử với lò graphit)

ASTM D 1633 Standard test method for compressive strength of molded soil-cement cylinder (Tiêu chuẩn thử nghiệm xác định cường độ nén của mẫu xi măng đất hình trụ)

3  Thuật ngữ và định nghĩa

Trong tiêu chuẩn này, áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau.

3.1

Bã thải thạch cao phospho (Phosphogypsum waste)

Phụ phẩm của quá trình sản xuất axit trihydro tetraoxophosphat (H₃PO₄).

3.2

Hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu cho nền đường giao thông (Phosphogypsum blended using as embankment materials)

...

...

...

3.3

Hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu cho móng đường giao thông (Phosphogypsum blended using as base, subbase materials)

Bã thải thạch cao phospho sau khi được xử lý bằng cách phối trộn với xi măng và các vật liệu như vôi, tro, xỉ, các vật liệu khác, hoặc hỗn hợp của các vật liệu phối trộn (vôi, tro, xỉ, v.v...) ở tỷ lệ nhất định để đạt được các yêu cầu làm vật liệu cho móng đường giao thông.

3.4

Nước chiết (Leaching)

Nước thu được từ hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu cho nền và móng đường giao thông theo phương pháp chiết quy định tại TCVN 12957:2020 (ASTM D 3987-12).

4  Yêu cầu đối với hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu cho nền, móng đường giao thông

4.1  Yêu cầu chung

4.1.1  Bã thải thạch cao phospho không phải là chất thải nguy hại, với các thành phần không được vượt ngưỡng chất thải nguy hại theo quy định tại Phụ lục A.

...

...

...

4.1.3  Các thành phần trong nước chiết của hỗn hợp thạch cao phospho phải đáp ứng các giá trị giới hạn nêu trong Bảng 1 khi được chiết theo phương pháp quy định tại TCVN 12957:2020 (ASTM D 3987-12), cụ thể như sau:

- Mức A áp dụng cho các dự án nằm trong khu vực có nguồn nước ngầm, nước mặt được dùng cho mục đích cấp nước sinh hoạt.

- Mức B: áp dụng cho các dự án nằm trong khu vực có nguồn nước ngầm, nước mặt không được dùng cho mục đích cấp nước sinh hoạt.

Bảng 1 - Giá trị giới hạn các thành phần trong nước chiết

Thành phần

Đơn vị

Giá trị giới hạn

Mức A

Mức B

...

...

...

-

6,5

2. Chì (Pb), không lớn hơn

mg/L

0,1

0,5

3. Cadmi (Cd), không lớn hơn

mg/L

0,05

...

...

...

4. Asenic (As), không lớn hơn

mg/L

0,05

0,1

5. Thủy ngân (Hg), không lớn hơn

mg/L

0,005

0,01

6. Sắt (Fe), không lớn hơn

...

...

...

1

5

7. Đồng (Cu), không lớn hơn

mg/L

2

2

8. Kẽm (Zn), không lớn hơn

mg/L

3

...

...

...

9. Mangan (Mn), không lớn hơn

mg/L

0,5

1

10. Chromi ( VI), không lớn hơn

mg/L

0,05

0,1

11. Niken (Ni), không lớn hơn

...

...

...

0,2

0,5

12. Fluoride (F^-), không lớn hơn

mg/L

5

10

13. Chloride (Cl^-), không lớn hơn

mg/L

500

...

...

...

14. Tổng phospho (tính theo P), không lớn hơn

mg/L

4

6

4.2  Hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu cho nền đường giao thông đáp ứng các yêu cầu quy định tại 4.1 và chỉ tiêu cơ lý nêu trong Bảng 2.

Bảng 2 - Chỉ tiêu cơ lý của hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu cho nền đường giao thông

Chỉ tiêu

Đơn vị

Giá trị giới hạn

...

...

...

%

3

2. Sức chịu tải CBR tại độ chặt K ≤ 95 (Phạm vi độ sâu tính từ đáy áo đường trở xuống 30 cm)

%

6

3. Lượng hạt lọt sàng 0,075 mm^1), không lớn hơn

%

35

4. Độ ẩm^1)

...

...

...

Báo cáo

^1) Chỉ tiêu tùy chọn, có thể thỏa thuận giữa bên bán và bên mua.

CHÚ THÍCH: Hỗn hợp thạch cao làm vật liệu nền đường giao thông có lượng hạt lọt sàng 0,075 mm lớn hơn 35 %, khi thi công cần chú ý đến khả năng phát tán bụi mịn, khối vật liệu nền bị rửa trôi. Cần có biện pháp thi công chống rửa trôi, sụt lún.

4.3  Hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu cho móng đường giao thông đáp ứng các yêu cầu quy định tại 4.1 và chỉ tiêu cơ lý nêu trong Bảng 3.

Bảng 3 - Chỉ tiêu cơ lý của hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu cho móng đường giao thông

Chỉ tiêu

Đơn vị

Giá trị

1. Cường độ chịu nén đối với mẫu 7 ngày ở độ ẩm bão hòa, không nhỏ hơn

...

...

...

0,5

2. Cường độ chịu nén đối với mẫu 28 ngày ở độ ẩm bão hòa, không nhỏ hơn

MPa

1,0

3. Modun đàn hồi ở tuổi 28 ngày, không nhỏ hơn

MPa

200

5  Phương pháp thử

5.1  Xác định chỉ số hoạt độ phóng xạ an toàn (I) theo Phụ lục A, TCVN 12249:2018.

...

...

...

- Xác định Chì (Pb) theo TCVN 6665 (ISO 11885); ISO 15586

- Xác định Cadmi (Cd) theo TCVN 6197 (ISO 5961); ISO 15586.

- Xác định Asenic (As) theo TCVN 6626 (ISO 11969); ISO 15586.

- Xác định Thủy ngân (Hg) theo TCVN 7724 (ISO 17852); TCVN 7877 (ISO 5666).

- Xác định Sắt (Fe) theo TCVN 6177 (ISO 6332); TCVN 6665 (ISO 11885); ISO 15586.

- Xác định Đồng (Cu) theo TCVN 6193 (ISO 8288); TCVN 6665 (ISO 11885); ISO 15586.

- Xác định Kẽm (Zn) theo TCVN 6193 (ISO 8288); TCVN 6665 (ISO 11885); ISO 15586.

- Xác định Mangan (Mn) theo TCVN 6665 (ISO 11885); ISO 15586.

- Xác định tổng Chromi (Cr) theo TCVN 6222 (ISO 9174); TCVN 6665 (ISO 11885).

...

...

...

- Xác định Fluoride (F^-) theo TCVN 6195 (ISO 10359-1); TCVN 6194-1 (ISO 10304-1).

- Xác định Chloride (Cl^-) theo TCVN 6194 (ISO 9297); TCVN 6194-1 (ISO 10304-1).

- Xác định Cyanide (CN^-) theo TCVN 6181 (ISO 6703-1).

- Xác định tổng phospho (P) theo TCVN 6202 (ISO 6878-1).

5.3  Xác định chỉ số pH từ nước chiết theo TCVN 6492 (ISO 10523).

5.4  Xác định sức chịu tải CBR và độ trương nở theo TCVN 12792. Ngoại trừ, quá trình sấy vật liệu được thực hiện tại nhiệt độ 80 °C ± 2 °C để tránh mất nước hóa học của thạch cao phospho.

5.5  Xác định lượng hạt lọt sàng 0,075 mm theo TCVN 4198. Ngoại trừ, quá trình sấy vật liệu được thực hiện tại nhiệt độ 80 °C ± 2 °C để tránh mất nước hóa học của thạch cao phospho.

5.6  Xác định độ ẩm theo TCVN 4196.

5.7  Xác định cường độ chịu nén ASTM D 1633. Ngoại trừ, quá trình sấy vật liệu được thực hiện tại nhiệt độ 80 °C ± 2 °C để tránh mất nước hóa học của thạch cao phospho

...

...

...

6  Quy tắc kiểm tra

6.1  Phân lô

Một lô hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu cho nền và móng đường giao thông có khối lượng 20 000 tấn hoặc khoảng 15 000 m^3. Những đơn hàng có khối lượng nhỏ hơn 20 000 tấn cũng được coi là một lô.

6.2  Lấy mẫu

Lấy ít nhất 03 mẫu ngẫu nhiên ở các vị trí khác nhau trong lô (có tính đến sự phân bố đại diện của kích thước hạt). Trộn đều 03 mẫu lấy được để tạo thành một mẫu đại diện. Khối lượng mẫu đại diện không ít hơn 100 kg.

6.3  Giám sát và kiểm tra chất lượng

6.3.1  Các chỉ tiêu quy định trong 4.1.1 và 4.1.2 cần xác định lại trong trường hợp thay đổi nguồn nguyên liệu sản xuất axit trihydro tetraoxophosphat (H₃PO₄), hoặc sau 6 tháng tùy điều kiện nào đến trước.

6.3.2  Hỗn hợp thạch cao phospho làm vật liệu cho nền và móng đường giao thông khi xuất xưởng cần có phiếu kiểm tra chất lượng của nhà sản xuất của nhà sản xuất.

7  Ghi nhãn, vận chuyển và bảo quản

...

...

...

- Viện dẫn tiêu chuẩn này, nghĩa là TCVN 14326:2024;

- Tên, địa chỉ cơ sở xuất;

- Số lô;

- Khối lượng tịnh;

- Ngày sản xuất;

7.2  Khi vận chuyển và bảo quản cần có biện pháp che phủ tránh phát tán bụi và lẫn các tạp chất có hại.

Phụ lục A

(Quy định)

...

...

...

Ngưỡng chất thải nguy hại (CTNH) được quy định trong Bảng A.1.

Bảng A.1 - Ngưỡng chất thải nguy hại

Thành phần nguy hại

Ngưỡng CTNH^1)

Hàm lượng tuyệt đối cơ sở, H (ppm)

Nồng độ ngâm chiết, C_tc (mg/L)

1. Antimon (Sb)

20

1

...

...

...

40

2

3. Bari (Ba) trừ bari sulfate (BaSO₄)

2.000

100

4. Bạc (Ag)

100

5

5. Beryn (Be)

...

...

...

0,1

6. Cadmi (Cd)

10

0,5

7. Chì (Pb)

300

15

8. Coban (Co)

1.600

...

...

...

9. Kẽm (Zn)

5.000

250

10. Molybden (Mo) trừ molybden disulfua (MoS₂)

7.000

350

11. Nicken (Ni)

1.400

70

...

...

...

20

1

13. Tali (Ta)

140

7

14. Thủy ngân (Hg)

4

0,2

15. Chromi VI (Cr VI)

...

...

...

5

16. Vanadi (Va)

500

25

17. Muối florua (F^-) trừ canxi florua (CaF₂)

3.600

180

18. Cyanide (CN^-) hoạt động (Cyanides amenable)

30

...

...

...

19. Tổng Cyanide

590

20. pH

> 2

^1) Các phương pháp xác định thành phần nguy hại xem QCVN 07:2007/BTNMT Ngưỡng chất thải nguy hại.

Thư mục tài liệu tham khảo

...

...

...

[2] TCVN 12660:2019 Tro xỉ nhiệt điện đốt than làm nền đường ô tô - Yêu cầu kỹ thuật, thi công và nghiệm thu

[3] TCVN 12249:2018 Tro xỉ nhiệt điện đốt than làm vật liệu san lấp - Yêu cầu chung

[4] QCVN 07:2009/BTNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về ngưỡng chất thải nguy hại

[5] Nghiên cứu sử dụng bã thải thạch cao của nhà máy phân bón DAP Đình Vũ làm vật liệu san nền, theo hợp đồng nghiên cứu số 05/HĐ-NC ngày 4/5/2016 giữa Viện Vật liệu xây dựng và Công ty cổ phần DAP - VINACHEM.

[6] Nghiên cứu sử dụng thạch cao phospho của DAP số 2 làm vật liệu san lấp cho công trình xây dựng, theo Hợp đồng nghiên cứu số 301B/2022/HĐNC-VLXD ngày 01/08/2022 Viện Vật liệu xây dựng và Công ty cổ phần DAP số 2- VINACHEM.

[7] Nghiên cứu sử dụng thạch cao phospho của Hóa chất Đức Giang làm vật liệu san lấp cho công trình xây dựng, theo Hợp đồng nghiên cứu số 25B/2022/HĐNC-VLXD ngày 20/01/2022 giữa Viện Vật liệu xây dựng và Công ty TNHH MTV hóa chất Đức Giang Lào Cai.

[8] Nghiên cứu xây dựng chỉ dẫn kỹ thuật sử dụng thạch cao phospho làm lớp móng cho đường giao thông và vật liệu san lấp cho công trình xây dựng, mã số RD 25-22 - Bộ Xây dựng.

[9] Nghiên cứu công nghệ xử lý bã thải thạch cao phospho trên thiết bị Vibro Explorer sản xuất phụ gia xi măng, vật liệu làm nền đường giao thông, vật liệu san lấp công trình xây dựng, theo hợp đồng nghiên cứu số: 03/AIW-INA-VIBM giữa Công ty Abe Iron Works Ltd, Công ty cổ phần INA và Viện Vật liệu Xây dựng.

[10] Hoàn thiện công nghệ xử lý bã thải thạch cao phospho của nhà máy phân bón DAP - Đình Vũ sản xuất phụ gia xi măng, vật liệu làm nền và móng đường giao thông, vật liệu san lấp công trình xây dựng. Mã số: DASXTN.CN.2023.01BS.