Muốn giảm trừ chi phí y tế, giáo dục có bắt buộc tự quyết toán thuế TNCN không?

Muốn giảm trừ chi phí y tế, giáo dục có bắt buộc tự quyết toán thuế TNCN không?

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định 253/2026/NĐ-CP là cho phép người nộp thuế được giảm trừ thêm các khoản chi phí y tế, giáo dục khi xác định thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công. Tuy nhiên, để được hưởng khoản giảm trừ này, người nộp thuế cần lưu ý quy định về quyết toán thuế TNCN, cụ thể:

Căn cứ theo Điều 49 Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định về giảm trừ đối với các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo và các khoản giảm trừ khác như sau:

Giảm trừ đối với các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo và các khoản giảm trừ khác

...

2. Người nộp thuế là cá nhân cư trú được giảm trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công các khoản chi cho y tế, giáo dục - đào tạo của người nộp thuế và người phụ thuộc của người nộp thuế, bao gồm:

a) Các khoản chi cho khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước thuộc phạm vi danh mục do bảo hiểm y tế chi trả tổng không quá 23 triệu đồng/năm;

b) Các khoản chi cho giáo dục - đào tạo tại cơ sở giáo dục - đào tạo trong nước tổng không quá 24 triệu đồng/năm, cụ thể: Khoản tiền học phí giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học theo quy định của pháp luật về giáo dục - đào tạo và các kỹ năng chuyên môn khác tại cơ sở giáo dục - đào tạo.

...

Theo đó, hiện nay người nộp thuế là cá nhân cư trú sẽ được giảm trừ thêm 02 khoản là chi phí y tế, giáo dục vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công.

Tuy nhiên, tại khoản 3 Điều 51 Nghị định 253/2026/NĐ-CP đã quy định về việc quyết toán thuế như sau:

Quyết toán thuế

...

3. Trường hợp trong kỳ tính thuế cá nhân có đề nghị giảm thuế do thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, tai nạn, bệnh hiểm nghèo quy định tại Điều 40 của Nghị định này hoặc có phát sinh các khoản giảm trừ quy định tại Điều 49 của Nghị định này mà người nộp thuế có yêu cầu thực hiện giảm trừ vào thu nhập trước khi tính thuế thì người nộp thuế phải tự quyết toán thuế.

4. Hồ sơ, thủ tục quyết toán thuế, ủy quyền quyết toán thuế thực hiện theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Như vậy, bắt đầu từ kỳ tính thuế năm 2026, trường hợp người nộp thuế có phát sinh các khoản chi y tế, giáo dục đủ điều kiện giảm trừ và có yêu cầu tính các khoản giảm trừ này vào thu nhập trước khi tính thuế thì người nộp thuế bắt buộc phải tự thực hiện quyết toán thuế TNCN.

Từ quy định trên có thể hiểu, nếu muốn hưởng giảm trừ chi phí y tế, giáo dục thì cá nhân phải tự quyết toán, không thuộc trường hợp ủy quyền cho tổ chức trả thu nhập quyết toán thay.

Xem thêm

>>> Những khoản trợ cấp nào mà vừa không tính đóng BHXH, vừa không tính thuế TNCN?

>>> Khi nào khoản tiền ăn trưa không đóng thuế TNCN, không tính đóng BHXH từ 01/07/2026?

>>> Từ 01/07/2026, khoản phụ cấp, trợ cấp nào không tính thuế TNCN, không tính đóng BHXH?

>>> Các khoản thu nhập được miễn thuế TNCN nhưng vẫn phải nộp hồ sơ khai thuế từ 01/07/2026?

Muốn giảm trừ chi phí y tế, giáo dục có bắt buộc tự quyết toán thuế TNCN không? (Hình từ Internet)

Mức thu nhập vãng lai không phải quyết toán thuế TNCN thay đổi bao nhiêu?

Đầu tiên, tại điểm b khoản 1 Điều 51 Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định quyết toán thuế TNCN như sau:

Quyết toán thuế

1. Tổ chức, cá nhân trả thu nhập; cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công có trách nhiệm quyết toán thuế theo năm, trừ các trường hợp sau:

a) Cá nhân có số thuế phải nộp nhỏ hơn số thuế đã nộp trong kỳ tính thuế mà không có yêu cầu hoàn thuế hoặc bù trừ thuế vào kỳ sau;

b) Cá nhân có thêm thu nhập ở nơi khác mà phần thu nhập này bình quân tháng trong năm không quá 15 triệu đồng đã được tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập thực hiện khấu trừ thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ 10% trên thu nhập quy định tại khoản 2 Điều 50 của Nghị định này thì không phải quyết toán thuế đối với phần thu nhập này.

Trường hợp cá nhân lựa chọn quyết toán thuế trực tiếp với cơ quan thuế thì hệ thống thông tin quản lý thuế sẽ hỗ trợ tổng hợp tất cả các nguồn thu nhập từ tiền lương, tiền công phát sinh trong năm tính thuế và được trừ số thuế đã được tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập thực hiện khấu trừ thuế thu nhập cá nhân trong năm tính thuế.

...

Đồng thời, tại khoản 1 Điều 69 Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định hiệu lực thi hành như sau:

Hiệu lực thi hành

1. Nghị định này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2026. Việc xác định thời gian áp dụng trong một số trường hợp cụ thể như sau:

a) Các quy định liên quan đến thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026;

...

So với quy định cũ, tại tiết d.2, điểm d, khoản 6 Điều 8 Nghị định 126/2020/NĐ-CP quy định khai quyết toán thuế TNCN như sau:

Các loại thuế khai theo tháng, khai theo quý, khai theo năm, khai theo từng lần phát sinh nghĩa vụ thuế và khai quyết toán thuế

...

6. Các loại thuế, khoản thu khai quyết toán năm và quyết toán đến thời điểm giải thể, phá sản, chấm dứt hoạt động, chấm dứt hợp đồng hoặc tổ chức lại doanh nghiệp. Trường hợp chuyển đổi loại hình doanh nghiệp (không bao gồm doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa) mà doanh nghiệp chuyển đổi kế thừa toàn bộ nghĩa vụ về thuế của doanh nghiệp được chuyển đổi thì không phải khai quyết toán thuế đến thời điểm có quyết định về việc chuyển đổi doanh nghiệp, doanh nghiệp khai quyết toán khi kết thúc năm. Cụ thể như sau:

...

d) Thuế thu nhập cá nhân đối với tổ chức, cá nhân trả thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương, tiền công; cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công ủy quyền quyết toán thuế cho tổ chức, cá nhân trả thu nhập; cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công trực tiếp quyết toán thuế với cơ quan thuế. Cụ thể như sau:

...

d.2) Cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công ủy quyền quyết toán thuế cho tổ chức, cá nhân trả thu nhập, cụ thể như sau:

Cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công ký hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên tại một nơi và thực tế đang làm việc tại đó vào thời điểm tổ chức, cá nhân trả thu nhập thực hiện việc quyết toán thuế, kể cả trường hợp không làm việc đủ 12 tháng trong năm. Trường hợp cá nhân là người lao động được điều chuyển từ tổ chức cũ đến tổ chức mới theo quy định tại điểm d.1 khoản này thì cá nhân được ủy quyền quyết toán thuế cho tổ chức mới.

Cá nhân có thu nhập từ tiền lương, tiền công ký hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên tại một nơi và thực tế đang làm việc tại đó vào thời điểm tổ chức, cá nhân trả thu nhập quyết toán thuế, kể cả trường hợp không làm việc đủ 12 tháng trong năm; đồng thời có thu nhập vãng lai ở các nơi khác bình quân tháng trong năm không quá 10 triệu đồng và đã được khấu trừ thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ 10% nếu không có yêu cầu quyết toán thuế đối với phần thu nhập này.

...

Theo đó, cá nhân có thu nhập vãng lai ở các nơi khác bình quân tháng trong năm tháng không quá 15 triệu đồng đã được tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập thực hiện tạm khấu trừ thuế TNCN theo tỷ lệ 10% trên thu nhập quy định tại khoản 2 Điều 50 Nghị định 253/2026/NĐ-CP và cá nhân không có nhu cầu thì không phải quyết toán thuế đối với phần thu nhập này.

Như vậy, từ ngày 01/07/2026 mức thu nhập vãng lai không phải quyết toán thuế TNCN thay đổi cụ thể dưới 15 triệu đồng (mức trước đây là 10 triệu đồng).

Chậm nộp hồ sơ tự quyết toán thuế TNCN bị phạt bao nhiêu tiền?

Căn cứ Điều 9 Nghị định 125/2020/NĐ-CP được sửa đổi bởi khoản 7 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP, cá nhân chậm nộp tờ khai quyết toán thuế TNCN không bị phạt tiền trong các trường hợp sau:

- Chậm nộp do sự kiện bất khả kháng (ví dụ: lỗi hệ thống thuế điện tử được cơ quan thuế thông báo).

- Thực hiện theo hướng dẫn hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền dẫn đến vi phạm.

- Cá nhân trực tiếp quyết toán có số thuế được hoàn.

Tuy nhiên, nếu không thuộc các trường hợp nêu trên thì căn cứ theo Điều 13 Nghị định 125/2020/NĐ-CP được sửa đổi bởi điểm a khoản 10 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP quy định như sau:

Xử phạt hành vi vi phạm về thời hạn nộp hồ sơ khai thuế

1. Phạt cảnh cáo đối với hành vi nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn từ 01 ngày đến 05 ngày và có tình tiết giảm nhẹ.

2. Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn từ 01 ngày đến 30 ngày, trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này.

3. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng đối với hành vi nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn quy định từ 31 ngày đến 60 ngày.

4. Phạt tiền từ 8.000.000 đồng đến 15.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:

a) Nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn quy định từ 61 ngày đến 90 ngày;

b) Nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn quy định từ 91 ngày trở lên nhưng không phát sinh số thuế phải nộp;

c) Không nộp hồ sơ khai thuế nhưng không phát sinh số thuế phải nộp;

d) Không nộp các phụ lục theo quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết kèm theo hồ sơ quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.

5. Phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng đối với hành vi nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn trên 90 ngày kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ khai thuế, có phát sinh số thuế phải nộp và người nộp thuế đã nộp đủ số tiền thuế, tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế, cơ quan có thẩm quyền khác công bố quyết định thanh tra, kiểm tra hoặc trước thời điểm cơ quan thuế lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế.

Trường hợp số tiền phạt nếu áp dụng theo khoản này lớn hơn số tiền thuế phát sinh trên hồ sơ khai thuế thì số tiền phạt tối đa đối với trường hợp này bằng số tiền thuế phát sinh phải nộp trên hồ sơ khai thuế hoặc tổng số tiền thuế phát sinh phải nộp trên các hồ sơ khai thuế thuộc trường hợp quy định tại điểm b khoản 3 Điều 5 Nghị định này nhưng không thấp hơn mức trung bình của khung phạt tiền quy định tại khoản 4 Điều này.

...

Đồng thời, căn cứ theo khoản 4 Điều 7 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, quy định mức phạt tiền khi xử phạt vi phạm hành chính về thuế như sau::

Hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả và nguyên tắc áp dụng mức phạt tiền khi xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn

...

4. Nguyên tắc áp dụng mức phạt tiền

a) Mức phạt tiền quy định tại Điều 10, 11, 12, 13, 14, 15, khoản 1, 2 Điều 19 và Chương III Nghị định này là mức phạt tiền áp dụng đối với tổ chức.

...

Theo đó, cá nhân chậm nộp hồ sơ tự quyết toán thuế TNCN có thể bị cảnh cáo hoặc phạt tiền tùy theo thời gian nộp chậm, cụ thể như sau:

Chậm từ 01 - 05 ngày và có tình tiết giảm nhẹ: Phạt cảnh cáo.

Chậm từ 01 - 30 ngày : Phạt từ 1 triệu đồng đến 2,5 triệu đồng.

Chậm từ 31 - 60 ngày: Phạt từ 2,5 triệu đồng đến 4 triệu đồng.

Chậm từ 61 - 90 ngày: Phạt từ 4 triệu đồng đến 7,5 triệu đồng.

Chậm từ 91 ngày trở lên, không phát sinh thuế phải nộp: Phạt từ 4 triệu đồng đến 7,5 triệu đồng.

Chậm từ 91 ngày trở lên, có phát sinh thuế phải nộp: Phạt từ 7,5 triệu đồng đến 12,5 triệu đồng.

Lưu ý:

Ngoài tiền phạt, nếu còn thiếu thuế thì người nộp thuế vẫn phải nộp đủ số thuế còn thiếu và tiền chậm nộp theo quy định

Nếu trì hoãn việc nộp phạt, thì ngoài số tiền phạt do chậm nộp quyết toán TNCN, người lao động còn bị phạt với hành vi chậm nộp tiền phạt vi phạm hành chính về thuế.