Doanh nghiệp lập 2 hệ thống sổ kế toán có vi phạm hay không?

Doanh nghiệp lập 2 hệ thống sổ kế toán có bị xem là trốn thuế hay không?

Theo Luật kế toán 2015, quy định lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp, công bố các báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán. Cụ thể như sau:

Căn cứ theo khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025 quy định hành vi trốn thuế như sau:

Hành vi vi phạm trong lĩnh vực quản lý thuế

...

4. Hành vi trốn thuế:

a) Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của Luật này dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn;

b) Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp;

...

Đồng thời, căn cứ theo khoản 2 Điều 25 Luật kế toán 2015 có quy định hệ thống sổ kế toán:

Hệ thống sổ kế toán

1. Đơn vị kế toán phải căn cứ vào hệ thống sổ kế toán do Bộ Tài chính quy định để chọn một hệ thống sổ kế toán áp dụng ở đơn vị.

2. Mỗi đơn vị kế toán chỉ sử dụng một hệ thống sổ kế toán cho một kỳ kế toán năm.

3. Đơn vị kế toán được cụ thể hoá các sổ kế toán đã chọn để phục vụ yêu cầu kế toán của đơn vị.

Bên cạnh đó, tại khoản 10 Điều 13 Luật Kế toán 2015 có quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm như sau:

Các hành vi bị nghiêm cấm

...

10. Lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên hoặc cung cấp, công bố các báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán.

….

Theo căn cứ trên doanh nghiệp được lập 1 hệ thống sổ kế toán, đồng nghĩa việc nếu phát sinh thêm hế thống sổ kế toán thứ 2 nhằm gian lận thuế là hành vi bị nghiêm cấm.

Bên cạnh đó, tham khảo tại Công văn 2335/TCS13-NVDT năm 2026 Tải về Thuế cơ sở 3 tỉnh Thanh Hóa có hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện chế độ kế toán theo Thông tư số 58/2026/TTBTC (có hiệu lực từ 1/7/2026) hoặc Thông tư 133/2016/TT-BTC hoặc Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Theo đó, việc lập từ hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên trong cùng một kỳ kế toán là hành vi bị nghiêm cấm. Đồng thời, trường hợp doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ kế toán để che giấu doanh thu, chi phí hoặc làm sai lệch nghĩa vụ thuế dẫn đến thiếu số thuế phải nộp thì có thể bị cơ quan thuế xác định là hành vi trốn thuế.

Ngoài ra các hành vi sau đồng thời cũng bị nghiêm cấm, bao gồm:

- Để ngoài sổ kế toán tài sản, nợ phải trả của đơn vị kế toán hoặc có liên quan đến đơn vị kế toán;

- Giả mạo, khai man, tẩy xóa chứng từ kế toán hoặc tài liệu kế toán khác;

- Ghi giá bán trên hóa đơn và kê khai doanh thu thấp hơn giá trị giao dịch thực tế trên thị trường;

- Cố tình phân bổ chi phí không hợp lý hoặc định giá chuyển giao không đúng bản chất giữa các doanh nghiệp có mối liên kết.

Doanh nghiệp lập 2 hệ thống sổ kế toán có vi phạm hay không? (Hình từ Internet)

Trường hợp nào được xem là trốn thuế theo Luật Quản lý thuế 2025?

Căn cứ khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025, quy định 10 hành vi bị coi là trốn thuế bao gồm:

(1) Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế 2025 dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.

(2) Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.

(3) Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đã bán để khai thuế.

(4) Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm hoặc tăng số tiền thuế được khấu trừ, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp;

(5) Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

(6) Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp theo quy định.

(7) Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

(8) Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích trốn thuế.

(9) Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế.

(10) Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế.

Lưu ý: Người nộp thuế không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà bị xử phạt về hành vi vi phạm thủ tục thuế đối với trường hợp sau đây:

- Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế.

- Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp.

- Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế có phát sinh số tiền thuế phải nộp và người nộp thuế đã nộp đủ số tiền thuế, tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế hoặc trước thời điểm cơ quan thuế lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế.

Như vậy, từ ngày 01/7/2026, người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi nêu trên có thể bị xử phạt về hành vi trốn thuế theo quy định.

Lưu ý: Luật Quản lý thuế 2025 sẽ chính thức được áp dụng kể từ ngày 01/7/2026, đồng thời thay thế Luật Quản lý thuế 2019 hết hiệu lực từ ngày 30/6/2026.

Sổ kế toán bị sai xót thì có được tẩy xóa số liệu đã ghi sai, sửa chữa như thế nào?

Căn cứ theo quy định tại Điều 27 Luật Kế toán 2015 quy định về sửa chữa sổ kế toán như sau:

Sửa chữa sổ kế toán

1. Khi phát hiện sổ kế toán có sai sót thì không được tẩy xóa làm mất dấu vết thông tin, số liệu ghi sai mà phải sửa chữa theo một trong ba phương pháp sau đây:

a) Ghi cải chính bằng cách gạch một đường thẳng vào chỗ sai và ghi số hoặc chữ đúng ở phía trên và phải có chữ ký của kế toán trưởng bên cạnh;

b) Ghi số âm bằng cách ghi lại số sai bằng mực đỏ hoặc ghi lại số sai trong dấu ngoặc đơn, sau đó ghi lại số đúng và phải có chữ ký của kế toán trưởng bên cạnh;

c) Ghi điều chỉnh bằng cách lập “chứng từ điều chỉnh” và ghi thêm số chênh lệch cho đúng.

2. Trường hợp phát hiện sổ kế toán có sai sót trước khi báo cáo tài chính năm được nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì phải sửa chữa trên sổ kế toán của năm đó.

3. Trường hợp phát hiện sổ kế toán có sai sót sau khi báo cáo tài chính năm đã nộp cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì phải sửa chữa trên sổ kế toán của năm đã phát hiện sai sót và thuyết minh về việc sửa chữa này.

4. Sửa chữa sổ kế toán trong trường hợp ghi sổ bằng phương tiện điện tử được thực hiện theo phương pháp quy định tại điểm c khoản 1 Điều này.

Như vậy, theo quy định trên thì trong trường hợp phát hiện sổ kế toán có sai sót thì kế toán không được phép tẩy xóa làm mất dấu vết thông tin, số liệu đã ghi sai.

Mà khi phát hiện số liệu ghi sai thì phải sửa chữa theo một trong ba phương pháp sau đây:

- Ghi cải chính bằng cách gạch một đường thẳng vào chỗ sai và ghi số hoặc chữ đúng ở phía trên và phải có chữ ký của kế toán trưởng bên cạnh;

- Ghi số âm bằng cách ghi lại số sai bằng mực đỏ hoặc ghi lại số sai trong dấu ngoặc đơn, sau đó ghi lại số đúng và phải có chữ ký của kế toán trưởng bên cạnh;

- Ghi điều chỉnh bằng cách lập “chứng từ điều chỉnh” và ghi thêm số chênh lệch cho đúng.