Doanh nghiệp có thể bị phạt đến 80 triệu nếu thao túng quá trình thành lập công đoàn?

Doanh nghiệp có thể bị phạt đến 80 triệu nếu thao túng quá trình thành lập công đoàn?

Căn cứ theo khoản 2 Điều 41 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định về xử lý vi phạm quy định về sử dụng các biện pháp kinh tế hoặc các biện pháp khác gây bất lợi đối với tổ chức và hoạt động của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở như sau:

Vi phạm quy định về sử dụng các biện pháp kinh tế hoặc các biện pháp khác gây bất lợi đối với tổ chức và hoạt động của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở

...

2. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:

a) Can thiệp, thao túng quá trình thành lập, bầu cử, xây dựng kế hoạch công tác hoặc tổ chức thực hiện các hoạt động của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở, bao gồm cả việc hỗ trợ tài chính hoặc các biện pháp kinh tế khác nhằm làm vô hiệu hóa hoặc suy yếu việc thực hiện chức năng đại diện của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở hoặc phân biệt đối xử giữa các tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở;

b) Đe dọa tinh thần hoặc biện pháp khác gây bất lợi với tổ chức công đoàn.

...

Đồng thời, tại khoản 1 Điều 7 Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định mức phạt tiền và nguyên tắc áp dụng đối với hành vi vi phạm hành chính nhiều lần như sau:

Mức phạt tiền và nguyên tắc áp dụng đối với hành vi vi phạm hành chính nhiều lần

1. Mức phạt tiền quy định đối với các hành vi vi phạm hành chính quy định tại Chương II, Chương III và Chương IV của Nghị định này là mức phạt đối với cá nhân; trừ trường hợp quy định tại: Điều 8; Điều 9; khoản 3 Điều 10; khoản 3, 4, 5, 6 Điều 19; khoản 2, 4 Điều 36; khoản 1 Điều 37; khoản 1, 5, 6, 7, 8 Điều 38; khoản 3 Điều 42; khoản 6, 11 Điều 48; Điều 49; khoản 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 Điều 50; khoản 1, 2, 3, 4, 5, 6 Điều 52; khoản 4 Điều 53 của Nghị định này là mức phạt đối với tổ chức. Mức phạt tiền đối với tổ chức bằng 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân.

...

Như vậy, từ ngày 10/9/2026, mức phạt đối với cá nhân có hành vi thao túng quá trình thành lập công đoàn sẽ bị phạt từ 20 triệu đồng đến 40 triệu đồng. Mức phạt đối với tổ chức vi phạm được áp dụng gấp 02 lần mức phạt đối với cá nhân, tương ứng từ 40 triệu đồng đến 80 triệu đồng.

Do đó, doanh nghiệp có hành vi can thiệp, thao túng quá trình thành lập tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở có thể bị phạt đến 80 triệu đồng.

Doanh nghiệp có thể bị phạt đến 80 triệu nếu thao túng quá trình thành lập công đoàn? (Hình từ Internet)

Có nên thành lập công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp không?

Việc thành lập công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp hiện nay vẫn là vấn đề được nhiều chủ doanh nghiệp quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh ngày càng chú trọng đến quan hệ lao động và quyền lợi của người lao động. Đặc biệt Nghị định 105/2026/NĐ-CP đã vừa chính thức có hiệu lực và đang được áp dụng thi hành.

Tuy nhiên, việc có nên thành lập hay không sẽ phụ thuộc vào quy mô, định hướng quản trị, tình hình nhân sự và nhu cầu thực tế của từng doanh nghiệp. Bài viết dưới đây sẽ phân tích dưới góc nhìn pháp lý và thực tiễn để doanh nghiệp có thêm cơ sở cân nhắc, lựa chọn phù hợp.

Đầu tiên, tại Điều 29 Luật Công đoàn 2024, Điều 1 Quyết định 61/QĐ-TLĐ năm 2025 quy định rũ mức đóng kinh phí công đoàn của từng đối tượng:

- Đối với doanh nghiệp dù có thành lập hay không thành lập công đoàn thì vẫn phải đóng 2% kinh phí công đoàn nhân với quỹ tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc cho người lao động.

- Đối với người lao động nếu không tham gia thì không cần phải đóng đoàn phí công đoàn. Tuy nhiên, nếu có tham gia thì sẽ đóng 0,5% đoàn phí công đoàn nhân với tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc.

Như vậy, dù có thành lập hay không thành lập công đoàn thì doanh nghiệp vẫn phải đóng 2%.

Tuy nhiên, khi có công đoàn cơ sở, doanh nghiệp sẽ được phân bổ lại một phần kinh phí công đoàn để phục vụ hoạt động chăm lo cho chính người lao động tại doanh nghiệp.

Theo cơ chế phân phối tài chính công đoàn hiện hành quy định tại khoản 1 Điều 5 Quyết định 4290/QĐ-TLĐ năm 2022, được sửa đổi bởi Quyết định 8108/QĐ-TLĐ năm 2023 công đoàn cơ sở được sử dụng:

- 75% số thu kinh phí công đoàn.

- 70% số thu đoàn phí công đoàn theo quy định của Đoàn Chủ tịch Tổng Liên đoàn.

- 100% tổng số thu khác của đơn vị theo quy định của pháp luật và Tổng Liên đoàn.

Như vậy, khi có công đoàn cơ sở, doanh nghiệp sẽ được phân bổ lại:

- Kinh phí công đoàn = 75% X 2% = 1,5% quỹ lương

- Đoàn phí công đoàn = 70% X 0,5% = 0,35% quỹ lương

Như vậy, tổng 2 khoản này sẽ khoảng 1,85% quỹ lương

Ví dụ: Doanh nghiệp có 10 người lao động, mỗi người lương 10 triệu đồng/tháng.

Quỹ lương = 10 người lao động X 10 triệu đồng/tháng X 12 tháng = 1,2 tỷ

Do đó, Quỹ công đoàn được sử dụng = 1,2 tỷ X 1,85% = 22,2 triệu/năm

Khoản này sẽ được dùng để chi cho các hoạt động của doanh nghiệp như du lịch, team building, quà tết, sinh nhật, hiếu hỉ, hỗ trợ nhân viên,...

Ngoài ra, đối với các khoản phúc lợi từ công đoàn cũng sẽ không tính thuế thuế TNCN, khác với việc công ty chi trực tiếp thì người lao động sẽ dễ bị tính thuế TNCN đối với khoản này và công ty phải kê khai khấu trừ và nộp thay.

Đối với thuế TNDN thì 2% kinh phí công đoàn luôn được tính là chi phí hợp lý khi tính thuế TNDN theo khoản 2 Điều 9 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 và khoản 1 Điều 9 Nghị định 320/2025/NĐ-CP khi:

- Là khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp;

- Có đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật;

- Có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt đối với trường hợp có giá trị từ 05 triệu đồng trở lên cho mỗi lần thanh toán theo quy định của các văn bản pháp luật về thuế giá trị gia tăng.

Trong khi đó, khoản chi trực tiếp từ doanh nghiệp sẽ bị giới hạn nhỏ hơn 1 tháng lương bình quân thực tế thực hiện trong năm tính thuế của doanh nghiệp được xác định bằng quỹ tiền lương thực hiện trong năm chia cho 12 tháng theo điểm d khoản 4 Điều 10 Nghị định 320/2025/NĐ-CP. Đồng thời dễ bị loại chi phí nếu thiếu hồ sơ hoặc hồ sơ không chứng minh được hoặc chi vượt theo quy định.

Lưu ý: Nếu phúc lợi có trong thỏa ước lao động với công đoàn thì khoản chi trực tiếp cũng được tính là chi phí được trừ khi tính thuế TNDN.

Khoản tiền công đoàn chi cho người lao động có tính thuế TNCN không?

Căn cứ tại điểm n khoản 4 Điều 8 Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định thu nhập từ tiền lương, tiền công như sau:

Thu nhập từ tiền lương, tiền công

Thu nhập từ tiền lương, tiền công quy định tại khoản 2 Điều 3 của Luật Thuế thu nhập cá nhân bao gồm:

...

4. Các khoản thu nhập không mang tính chất tiền lương, tiền công không tính vào thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân bao gồm:

...

n) Tiền và lợi ích nhận được từ nguồn tài chính công đoàn không mang tính chất tiền lương, tiền công theo quy định của Luật Công đoàn;

...

Dẫn chiếu đến khoản 2 Điều 31 Luật Công đoàn 2024 quy định sử dụng tài chính công đoàn như sau:

Quản lý, sử dụng tài chính công đoàn

...

2. Tài chính công đoàn được sử dụng cho các nhiệm vụ sau đây:

a) Thực hiện hoạt động đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên công đoàn và người lao động; tham gia xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, hài hòa và ổn định;

b) Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; nâng cao trình độ, chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, tác phong làm việc cho đoàn viên công đoàn, người lao động;

c) Thăm hỏi, trợ cấp cho đoàn viên công đoàn và người lao động khi ốm đau, thai sản, khó khăn, hoạn nạn; tổ chức hoạt động chăm lo khác đối với đoàn viên công đoàn và người lao động;

d) Phát triển đoàn viên công đoàn, thành lập công đoàn cơ sở, nghiệp đoàn cơ sở và xây dựng Công đoàn vững mạnh;

đ) Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn; đào tạo, bồi dưỡng người lao động ưu tú tạo nguồn cán bộ cho Đảng, Nhà nước và tổ chức Công đoàn;

e) Tổ chức phong trào thi đua do Công đoàn chủ trì hoặc phối hợp phát động;

g) Tổ chức hoạt động văn hóa, thể thao, tham quan, du lịch cho đoàn viên công đoàn và người lao động;

h) Khen thưởng, động viên người lao động, con của người lao động có thành tích trong học tập, công tác;

i) Đầu tư xây dựng nhà ở xã hội cho đoàn viên công đoàn và người lao động thuê; công trình văn hóa, thể thao, hạ tầng kỹ thuật có liên quan phục vụ đoàn viên công đoàn, người lao động theo quy định của pháp luật;

k) Hoạt động bảo đảm bình đẳng giới phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của tổ chức Công đoàn;

l) Nghiên cứu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của tổ chức Công đoàn;

m) Chi quản lý hành chính để phục vụ hoạt động của tổ chức Công đoàn các cấp, hoạt động hợp tác quốc tế của Công đoàn;

n) Trả lương, phụ cấp và các khoản phải nộp theo lương cho cán bộ công đoàn chuyên trách, phụ cấp hoạt động cho cán bộ công đoàn không chuyên trách;

o) Hỗ trợ cho cán bộ công đoàn không chuyên trách trong thời gian gián đoạn việc làm, không thể trở lại làm công việc cũ do bị người sử dụng lao động chấm dứt hợp đồng lao động, hợp đồng làm việc, buộc thôi việc hoặc sa thải trái pháp luật;

p) Hỗ trợ công đoàn cơ sở nơi được miễn, giảm hoặc tạm dừng đóng kinh phí công đoàn quy định tại Điều 30 của Luật này để chăm lo cho đoàn viên công đoàn, người lao động;

q) Hoạt động xã hội do Công đoàn chủ trì hoặc phối hợp;

r) Nhiệm vụ chi khác theo quy định của pháp luật.

...

Như vậy, trường hợp người lao động nhận khoản tiền công đoàn nhằm thực hiện các hoạt động chăm lo, hỗ trợ theo quy định và không mang tính chất tiền lương, tiền công thì không tính vào thu nhập chịu thuế TNCN.