Không có hóa đơn đầu vào thì chứng minh nguồn gốc hàng hóa như thế nào?

Không có hóa đơn đầu vào thì chứng minh nguồn gốc hàng hóa như thế nào?

>> Xem thêm Cục Thuế hướng dẫn thủ tục nhận hóa đơn đầu vào của hộ kinh doanh cá thể?

Trong khoảng thời gian gần đây, việc không có hóa đơn đầu vào khi mua hàng hóa từ những cá nhân tiêu dùng, nông dân,... là chuyện không hiếm gặp. Việc thường xuyên mua hàng không có hóa đơn chứng từ sẽ dẫn đến khó khăn trong kê khai đầu vào khi bán ra không có hóa đơn hợp pháp.

Sau đây là một số cách mà hộ cá nhân kinh doanh có thể tham khảo để chứng minh nguồn gốc hàng hóa khi không có hóa đơn đầu vào:

- Sử dụng hợp đồng mua bán.

- Sử dụng chứng từ thanh toán.

- Sử dụng các giấy tờ liên quan đến quá trình sản xuất, nhập khẩu.

- Lập biên bản xác nhận của các bên liên quan.

Đồng thời, Tại Hội nghị trực tuyến giữa cơ quan thuế toàn quốc và hộ kinh doanh để: "Hỗ trợ, hướng dẫn, giải đáp vướng mắc của hộ kinh doanh trong việc sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền" vừa qua, hàng loạt tình huống cụ thể đã được nêu ra nhằm làm rõ các điểm khó khi hộ kinh doanh chuyển sang áp dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền theo quy định của Nghị định 70/2025/NĐ-CP cũng có đề cập đến việc có thể sử dụng hợp đồng mua bán, chứng từ thanh toán để chứng minh nguồn gốc hàng hóa. Không bắt buộc cá nhân bán phải xuất hóa đơn trong trường hợp này.

Lưu ý: Việc không có hóa đơn đầu vào có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy thu thuế nếu cơ quan chức năng xác định hàng hóa không rõ nguồn gốc hoặc không hợp pháp. Do đó, khuyến khích các hộ cá nhân kinh doanh cần tuân thủ nghiêm chỉnh chế độ hóa đơn bao gồm phải có hóa đơn đầu ra và hóa đơn đầu vào.

Ngoài ra, nếu chứng minh được tài sản phục vụ hoạt động sản xuất – kinh doanh thì có thể đưa vào chi phí hợp lý khi tính thuế. (căn cứ Tại Điều 6 Thông tư 78/2014/TT-BTC được sửa đổi bởi Điều 4 Thông tư 96/2015/TT-BTC).

Thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo

Cập nhật mới: Thông tư 78/2014/TT-BTC hiện nay đã hết hiệu lực và đã được thay thế bằng Thông tư 20/2026/TT-BTC.

Tuy nhiên để xác định các khoản chi được trừ khi tính thuế TNDN hiện nay có thể dựa vào khoản 1 Điều 9 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025 quy định như sau:

Trừ các khoản chi quy định tại khoản 2 Điều 9 Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp 2025, doanh nghiệp được trừ các khoản chi khi xác định thu nhập chịu thuế nếu đáp ứng đủ các điều kiện sau đây:

- Khoản chi thực tế phát sinh liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, bao gồm cả khoản chi phí bổ sung được trừ theo tỷ lệ phần trăm tính trên chi phí thực tế phát sinh trong kỳ tính thuế liên quan đến hoạt động nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp;

- Khoản chi thực tế phát sinh khác, bao gồm:

+ Khoản chi cho thực hiện nhiệm vụ giáo dục quốc phòng và an ninh, huấn luyện, hoạt động của lực lượng dân quân tự vệ và phục vụ các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh khác theo quy định của pháp luật;

+ Khoản chi hỗ trợ phục vụ cho hoạt động của tổ chức đảng, tổ chức chính trị - xã hội trong doanh nghiệp;

+ Khoản chi cho hoạt động giáo dục nghề nghiệp, đào tạo nghề nghiệp cho người lao động theo quy định của pháp luật;

+ Khoản chi thực tế cho hoạt động phòng, chống HIV/AIDS nơi làm việc của doanh nghiệp;

+ Khoản tài trợ cho giáo dục, y tế, văn hóa; khoản tài trợ cho phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, làm nhà đại đoàn kết, nhà tình nghĩa, nhà cho các đối tượng chính sách theo quy định của pháp luật;

Khoản tài trợ theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ dành cho các địa phương thuộc địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; khoản tài trợ cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số;

+ Khoản chi cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số;

+ Phần giá trị tổn thất do thiên tai, dịch bệnh và trường hợp bất khả kháng khác không được bồi thường;

+ Khoản chi thực tế cho người được biệt phái tham gia quản trị, điều hành, kiểm soát tổ chức tín dụng được kiểm soát đặc biệt, ngân hàng thương mại được chuyển giao bắt buộc theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng;

+ Một số khoản chi phục vụ sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp nhưng chưa tương ứng với doanh thu phát sinh trong kỳ theo quy định của Chính phủ;

+ Một số khoản chi hỗ trợ xây dựng công trình công cộng, đồng thời phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp;

+ Chi phí liên quan đến việc giảm phát thải khí nhà kính nhằm trung hòa các-bon và net zero, giảm ô nhiễm môi trường, đồng thời liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp;

+ Một số khoản đóng góp vào các quỹ được thành lập theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ và quy định của Chính phủ;

- Các khoản chi có đủ hoá đơn, chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định của pháp luật, trừ các trường hợp đặc thù theo quy định của Chính phủ.

Không có hóa đơn đầu vào thì chứng minh nguồn gốc hàng hóa như thế nào? (Hình từ Internet)

Quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ hiện nay như thế nào?

Căn cứ Điều 55 Nghị định 123/2020/NĐ-CP quy định quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ như sau:

(1) Tổ chức, cá nhân bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ có quyền:

- Tạo hóa đơn điện tử không có mã của cơ quan thuế để sử dụng nếu đáp ứng các yêu cầu theo quy định tại khoản 2 Điều 91 Luật Quản lý thuế 2019;

- Sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế nếu thuộc trường hợp và đối tượng quy định tại khoản 1, 3, 4 Điều 91 Luật Quản lý thuế 2019;

- Sử dụng hóa đơn do cơ quan thuế đặt in theo quy định tại Điều 24 Nghị định 123/2020/NĐ-CP;

- Sử dụng hóa đơn hợp pháp để phục vụ cho các hoạt động kinh doanh;

- Khiếu kiện các tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm các quyền tạo, phát hành và sử dụng hóa đơn hợp pháp.

(2) Tổ chức, cá nhân bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ có nghĩa vụ:

- Lập và giao hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ cho khách hàng;

- Quản lý các hoạt động tạo hóa đơn theo quy định tại Nghị định 123/2020/NĐ-CP;

- Đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử theo Điều 15 Nghị định này nếu sử dụng hóa đơn điện tử và chuyển dữ liệu hóa đơn điện tử đến cơ quan thuế trong trường hợp sử dụng hóa đơn điện tử không có mã của cơ quan thuế theo quy định tại Điều 22 Nghị định 123/2020/NĐ-CP;

- Công khai cách thức tra cứu, nhận file gốc hóa đơn điện tử của người bán tới người mua hàng hóa, dịch vụ;

- Báo cáo việc sử dụng hóa đơn cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp trong trường hợp mua hóa đơn của cơ quan thuế theo Mẫu số BC26/HĐG Phụ lục IA ban hành kèm theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP;

- Gửi gửi dữ liệu hóa đơn đến cơ quan thuế đối với trường hợp mua hóa đơn của cơ quan thuế theo Mẫu số 01/TH-HĐĐT Phụ lục IA ban hành kèm theo Nghị định 123/2020/NĐ-CP cùng với việc nộp tờ khai thuế giá trị gia tăng.

Quyền và trách nhiệm của người mua hàng hóa, dịch vụ hiện nay như thế nào?

Căn cứ theo Điều 56 Nghị định 123/2020/NĐ-CP được sửa đổi bổ sung bởi khoản 36 Điều 1 Nghị định 70/2025/NĐ-CP quy định như sau:

Quyền và trách nhiệm của người mua hàng hóa, dịch vụ

1. Người mua hàng hóa, dịch vụ có quyền:

a) Yêu cầu người bán lập và giao hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ.

b) Cung cấp chính xác thông tin cần thiết để người bán lập hóa đơn.

c) Ký các liên hóa đơn đã ghi đầy đủ nội dung trong trường hợp các bên có thỏa thuận về việc người mua ký trên hóa đơn.

d) Tra cứu, nhận file gốc hóa đơn điện tử của người bán.

đ) Sử dụng hóa đơn hợp pháp theo quy định pháp luật cho các hoạt động kinh doanh; để chứng minh quyền sử dụng, quyền sở hữu hàng hóa, dịch vụ; xổ số hoặc được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật; được dùng để hạch toán kế toán hoạt động mua hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật về kế toán; kê khai các loại thuế; đăng ký quyền sử dụng, quyền sở hữu và để kê khai thanh toán vốn ngân sách nhà nước theo các quy định của pháp luật. Hóa đơn dùng cho mục đích này phải là hóa đơn có thông tin xác định được người mua.

2. Người mua hàng hóa, dịch vụ có trách nhiệm:

a) Sử dụng hóa đơn đúng mục đích.

b) Cung cấp thông tin trên hóa đơn cho các cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu, trường hợp sử dụng hóa đơn do cơ quan thuế đặt in thì phải cung cấp hóa đơn bản gốc, trường hợp sử dụng hóa đơn điện tử thì thực hiện quy định về việc tra cứu, cung cấp, sử dụng thông tin hóa đơn điện tử.

Theo quy định trên thì quyền và trách nhiệm mới của người mua hàng hóa, dịch vụ hiện nay như sau:

(1) Người mua hàng hóa, dịch vụ có quyền:

- Yêu cầu người bán lập và giao hóa đơn khi mua hàng hóa, dịch vụ.

- Cung cấp chính xác thông tin cần thiết để người bán lập hóa đơn.

- Ký các liên hóa đơn đã ghi đầy đủ nội dung trong trường hợp các bên có thỏa thuận về việc người mua ký trên hóa đơn.

- Tra cứu, nhận file gốc hóa đơn điện tử của người bán.

- Sử dụng hóa đơn hợp pháp theo quy định pháp luật cho các hoạt động kinh doanh; để chứng minh quyền sử dụng, quyền sở hữu hàng hóa, dịch vụ; xổ số hoặc được bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật; được dùng để hạch toán kế toán hoạt động mua hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật về kế toán; kê khai các loại thuế; đăng ký quyền sử dụng, quyền sở hữu và để kê khai thanh toán vốn ngân sách nhà nước theo các quy định của pháp luật. Hóa đơn dùng cho mục đích này phải là hóa đơn có thông tin xác định được người mua.

(2) Người mua hàng hóa, dịch vụ có trách nhiệm

- Sử dụng hóa đơn đúng mục đích.

- Cung cấp thông tin trên hóa đơn cho các cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu, trường hợp sử dụng hóa đơn do cơ quan thuế đặt in thì phải cung cấp hóa đơn bản gốc, trường hợp sử dụng hóa đơn điện tử thì thực hiện quy định về việc tra cứu, cung cấp, sử dụng thông tin hóa đơn điện tử.