Công ước Viên năm 1980 quy định về bồi thường thiệt hại như thế nào?

Tìm hiểu về biện pháp bồi thường thiệt hại?

Bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng là một biện pháp khắc phục hậu quả “remedies for breach of contract/non-performance” mà bên vi phạm (bên gây thiệt hại) phải bồi thường cho những tổn thất do hành vi vi phạm hợp đồng của mình gây ra cho bên bị vi phạm (bên bị thiệt hại) do đã vi phạm các nội dung mà các bên đã thỏa thuận trong hợp đồng hoặc vi phạm các quy định pháp luật dẫn đến thiệt hại phát sinh trên thực tế. Biện pháp này được áp dụng với mục đích nhằm bảo đảm cho trách nhiệm dân sự theo hợp đồng được thực thi và được thực hiện bằng cách bù đắp/khắc phục những tổn thất được xem là hậu quả của hành vi vi phạm hợp đồng. 

Đây là một biện pháp khắc phục hậu quả (trong quan hệ thương mại được biết đến với tư cách là một chế tài thương mại - Điều 292 và Điều 302 Luật Thương mại 2005) được áp dụng phổ biến trên toàn thế giới và được ghi nhận rõ ràng trong pháp luật hợp đồng của Việt Nam (trong cả luật chung là Bộ Luật Dân sự và luật chuyên ngành đều điều chỉnh các vấn đề pháp lý có liên quan).

Bồi thường thiệt hại theo Công ước viên 1980?

Điều 79 Công ước Viên về mua bán hàng hóa quốc tế năm 1980 (CISG 1980) có quy định: “Tiền bồi thường thiệt hại xảy ra do một bên vi phạm hợp đồng là một khoản tiền bao gồm tổn thất và khoản lợi bị bỏ lỡ mà bên kia đã phải chịu do hậu quả của sự vi phạm hợp đồng.

Tiền bồi thường thiệt hại này không thể cao hơn tổn thất và số lợi bỏ lỡ mà bên bị vi phạm đã dự liệu hoặc đáng lẽ phải dự liệu được vào lúc ký kết hợp đồng như một hậu quả có thể xảy ra do vi phạm hợp đồng, có tính đến các tình tiết mà họ đã biết hoặc đáng lẽ phải biết” (“Damages for breach of contract by one party consist of a sum equal to the loss, including loss of profit, suffered by the other party as a consequence of the breach. Such damages may not exceed the loss which the party in breach foresaw or ought to have foreseen at the time of the conclusion of the contract, in the light of the facts and matters of which he then knew or ought to have known, as a possible consequence of the breach of contract”).

Theo quy định trên, CISG 1980 xác định có 02 loại thiệt hại được bồi thường bao gồm: (i) giá trị tổn thất; và (ii) khoản lợi bị bỏ lỡ mà bên bị vi phạm đã gánh chịu do hậu quả của sự vi phạm hợp đồng gây ra.

Bản chất thiệt hại được đề cập trong CISG 1980 là thiệt hại “trực tiếp và thực tế” – nghĩa là dựa trên những tổn thất thực tế mà bên bị vi phạm phải gánh chịu do hành vi vi phạm của bên kia gây ra. Hay nói cách khác, điều khoản bồi thường thiệt hại được xác lập khi thỏa mãn đồng thời 03 (ba) điều kiện sau đây: (i) hành vi vi phạm hợp đồng của bên vi phạm, (ii) có thiệt hại thực tế, và (iii) điều kiện (i) là nguyên nhân trực tiếp gây ra điều kiện (ii). Tuy nhiên, quy định trên cũng không loại trừ về “tính dự đoán trước của thiệt hại” – hay trong khoa học pháp lý thường được biết đến với thuật ngữ “Bồi thường thiệt hại ước tính” hay “Bồi thường ấn định trước” (“Liquidated Damages” hay “LD”).

Cụ thể, CISG 1980 tại Điều 74 trên có ghi nhận: Các thiệt hại phát sinh được bồi thường do hành vi vi phạm hợp đồng ở đây không thể cao hơn những tổn thất và khoản lợi bỏ lỡ mà bên bị vi phạm có khả năng đã dự liệu (tiêu liệu) được vào thời điểm giao kết hợp đồng như một hậu quả có thể xảy ra do hành vi vi phạm hợp đồng, có tính đến các tình tiết mà họ đã biết hoặc đáng lẽ phải biết (tính dự đoán thiệt hại xảy ra dựa trên tổng thể quan hệ phát sinh/xác lập mà các bên có thể tiên liệu được vào thời điểm giao kết hợp đồng. Và tất nhiên khoản thiệt hại dự đoán này phải được hiểu là “hợp lý” với “dự đoán” đó).

Bên cạnh đó chúng ta cũng có thể thấy, CISG 1980 không quy định rõ ràng về tính chất trực tiếp hay gián tiếp của thiệt hại được bồi thường nhưng các khoản thiệt hại phải được tính toán và chứng minh một cách hợp lý. Tính hợp lý ở đây được đánh giá một cách khách quan và dựa trên thực tiễn các yếu tố tranh chấp, thị trường (phải đánh giá một cách tổng quan về mối quan hệ pháp sinh, dự đoán thiệt hại dựa trên việc “ước tính” có cơ sở giá trị thực tế thiệt hại phát sinh do vi phạm hợp đồng).