Cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là gì? Hướng giải quyết của Tòa án trên thực tế ra sao?

Cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là gì?

Phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là một trong những tình tiết giảm nhẹ quy định tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015. 

Theo đó, cố ý gây thương tích cho người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh (Điều 135 Bộ luật Hình sự 2015) là một tội nhẹ hơn của tội cố ý gây thương tích thông thường (Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017) nên sẽ mang đầy đủ những yếu tố cấu thành của tội cố ý gây thương tích và được thực hiện trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.

Cấu thành tội phạm tội cố ý gây thương tích:

(1) Khách thể: xâm phạm đến sức khỏe của người khác. 

(2) Mặt khách quan: 

- Hành vi tác động trái phép đến thân thể gây thiệt hại về sức khỏe của người khác

- Hậu quả: tỷ lệ tổn thương cơ thể phải từ 11% trở lên, trừ những trường hợp luật định tại Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi bổ sung 2017. 

- Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả: hành vi của người phạm tội là nguyên nhân dẫn đến thiệt hại về sức khỏe của bị hại. 

(3) Chủ thể: người từ đủ 14 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự. Trong đó, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phạm tội khi thuộc trường hợp phạm tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng. 

Lưu ý: Đối với tội cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh thì chủ thể là người từ đủ 16 tuổi trở lên. 

(4) Mặt chủ quan: lỗi cố ý, có thể là cố ý trực tiếp hoặc cố ý gián tiếp. 

- Cố ý trực tiếp là người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình gây hậu quả nhưng vẫn mong muốn hậu quả xảy ra.

- Cố ý gián tiếp là người phạm tội nhận thức rõ hậu quả, tuy không mong muốn nhưng có ý thức bỏ mặc cho hậu quả xảy ra. 

Trạng thái tinh thần bị kích động mạnh: 

Theo hướng dẫn của Nghị quyết 04/2025/NQ-HĐTP về trạng thái tinh thần bị kích động mạnh thì sự kích động của người phạm tội phải là tức thời do hành vi trái pháp luật của nạn nhân hoặc sự kích động do hành vi trái pháp luật của nạn nhân có tính chất đè nén, áp bức tương đối nặng nề, lặp đi lặp lại, sự kích động đó đã âm ỉ, kéo dài, đến thời điểm nào đó hành vi trái pháp luật của nạn nhân lại tiếp diễn làm cho người phạm tội bị kích động không tự kiềm chế được. 

Như vậy, cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là hành vi tác động đến thân thể của người khác và gây thương tích với lỗi cố ý, do người từ đủ 16 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện và được thực hiện trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật của nạn nhân gây ra. 

Cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh là gì? Hướng giải quyết của Tòa án trên thực tế ra sao? (Hình từ Internet)

Hướng giải quyết của Tòa án trong trường hợp phạm tội cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh như thế nào? 

Theo bản án 47/2024/HS-ST ngày 17/09/2024 tuyên phạt đối với bị cáo Trần Thị N về tội cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh với nội dung như sau:

Tóm tắt vụ án:

Do mâu thuẫn trong đời sống, Nguyễn Văn S thường xuyên đến trước nhà để chửi bới Trần Thị N và có hành vi ném đá vào của cuốn trước nhà bị cáo N khiến N rất bức xúc. Đến khoảng 21 giờ ngày 19/5/2024, Nguyễn Văn S tiếp tục đi đến trước nhà của N và dùng đá ném vào cửa cuốn rồi chửi bới tiếp. N lúc này đang ở tầng 2 nhà mình chuẩn bị đi ngủ nghe thấy thì đã mở cửa kính đi ra ban công nhìn xuống. Thấy anh S tiếp tục quấy phá, N rất bức xúc và to tiếng nói: “Cút đi” để đuổi anh S về. Khi 2 bên đang chửi nhau thì anh S tiếp tục chạy ra đường nhặt 2 hòn đá để chuẩn bị ném vào nhà N. Thấy vậy, N rất tức giận liền chạy xuống tầng 1 nhằm ngăn cản anh S ném đá và đuổi anh S về. Khi N đang xuống cầu thang thì anh S tiếp tục ném một viên đá vào cửa cuốn nhà N. Nghe vậy, N càng bực tức và kéo cửa cuốn lên chạy ra ngoài sân, còn anh S thấy N chạy ra thì cũng chạy từ ngoài đường vào sân nhà N, tay đang cầm một viên đá. Thấy anh S chạy đến thì N lao vào phía anh S và dùng 2 tay đẩy vào vùng trước người anh S với mục đích không cho anh S tiếp tục ném đá và đẩy đuổi anh S ra khỏi sân nhà mình. Khi N vừa đẩy vào người anh S thì anh S bị đẩy lùi ra sau tại vị trí mép sân (có đường dốc xuống cho xe máy đi lên) và tiếp tục lùi thêm mấy bước nữa thì ngã ngửa ra gần giữa đường. Sau khi ngã thì anh Nguyễn Văn S đã bất tỉnh, khi kiểm tra thì xác định đã tử vong.

Hướng giải quyết của Tòa án:

Tòa án nhận định: do trước đó anh Nguyễn Văn S đã nhiều lần đến nhà dùng lời nói chửi bới và ném đá vào cửa nhà làm cho Trần Thị N dẫn đến tinh thần “bị kích động mạnh” nên Trần Thị N đã dùng tay xô đẩy anh S với mục đích là đuổi anh S ra về nhưng đã làm anh S ngã xuống nền đường gây thương tích và làm cho anh S bị tử vong.

Tòa xác định bị cáo có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự, nhận thức được việc đẩy anh S có thể gây thương tích nhưng vẫn cố tình thực hiện. 

Do đó tuyên phạt bị cáo về tội cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. 

Trong trường hợp này, Toà án đã giải quyết hợp lý khi xác định bị cáo phạm tội trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Mặc dù hành vi trái pháp luật của bị hại tại thời điểm phạm tội chưa đến mức gây kích động nhất thời nhưng xét trên chuỗi hành vi thì bị hại đã nhiều lần đến nhà bị cáo chửi bới và ném đá, tạo nên sự đè nén trong tinh thần bị cáo, do đó thuộc trường hợp hành vi trái pháp luật âm ỉ, kéo dài theo hướng dẫn của Nghị quyết 04/2025/NQ- HĐTP.

Đồng thời, có thể lưu ý về yếu tố lỗi trong trường hợp này. Cụ thể, khi bị hại có hành vi ném đá và xông vào nhà thì bị cáo đã xông tới ngăn cản, dùng tay đẩy về trước ngực bị hại để đuổi bị hại ra khỏi nhà dẫn đến bị hại trượt ngã và tử vong. Với tâm lý thông thường của nữ giới thì hành vi xô đẩy của mình đối với một người đàn ông sẽ không gây ra hậu quả gì nghiêm trọng, nhưng không phải không xảy ra. Đồng thời, bị cáo chỉ xô đẩy bị hại với ý định ngăn cản bị hại xông vào nhà mà  không có ý định gây thương tích, do đó yếu tố lỗi trong trường hợp này có thể xác định là lỗi cố ý gián tiếp, từ đó xem xét hành vi dưới góc độ nhẹ hơn, cân nhắc xử nhẹ hơn cho bị cáo.