|
BỘ Y TẾ
--------
|
CỘNG HÒA XÃ
HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
---------------
|
|
Số: 1817/QĐ-BYT
|
Hà Nội, ngày
07 tháng 04 năm 2021
|
QUYẾT ĐỊNH
BAN HÀNH HƯỚNG DẪN TẠM THỜI VIỆC GỘP
MẪU XÉT NGHIỆM SARS-COV-2
BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ
Căn cứ Nghị định số
75/2017/NĐ-CP ngày 20/6/2017 của Chính phủ
quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Y tế;
Theo đề nghị của Cục
trưởng Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế,
QUYẾT ĐỊNH:
Điều
1. Ban hành kèm theo Quyết định này “Hướng dẫn tạm thời việc gộp
mẫu xét nghiệm SARS-CoV-2”.
Điều
2. “Hướng dẫn tạm thời việc gộp mẫu xét nghiệm SARS-CoV-2” là
tài liệu hướng dẫn được áp dụng tại các cơ sở y tế dự phòng và khám, chữa bệnh
trên toàn quốc.
Điều
3. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ký ban hành; thay thế
Quyết định số 3486/QĐ-BYT ngày 07/8/2020 của Bộ Y tế về việc ban hành “Hướng dẫn
tạm thời việc gộp mẫu xét nghiệm SARS-CoV-2” và Công văn số 871/BYT-DP ngày
05/2/2021 của Bộ Y tế hướng dẫn bổ sung gộp mẫu xét nghiệm SARS-CoV-2.
Điều
4. Các Ông, Bà: Chánh Văn phòng Bộ, Vụ trưởng, Cục trưởng, Tổng
Cục trưởng các Vụ, Cục, Tổng cục thuộc Bộ Y tế; Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ,
Viện Pasteur, Giám đốc các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế; Giám đốc Sở Y tế các tỉnh,
thành phố trực thuộc Trung ương; Thủ trưởng y tế các Bộ, ngành và Thủ trưởng
các đơn vị có liên quan chịu trách nhiệm thi hành Quyết định này./.
|
Nơi nhận:
- Như Điều 4;
- PTTg. Vũ Đức Đam (để báo cáo);
- BT. Nguyễn Thanh Long (để báo cáo);
- Các thành viên BCĐQG Phòng chống dịch COVID-19;
- Các đồng chí Thứ trưởng;
- Cổng TTĐT Bộ Y tế;
- Lưu: VT, DP.
|
KT. BỘ TRƯỞNG
THỨ TRƯỞNG
Trần Văn Thuấn
|
HƯỚNG DẪN TẠM THỜI
VIỆC GỘP MẪU XÉT NGHIỆM SARS-CoV-2
(Ban hành kèm theo Quyết định số 1817/QĐ-BYT ngày 07/04/2021 của Bộ Y tế)
I.
ĐẶC ĐIỂM CHUNG
COVID-19 là bệnh truyền
nhiễm cấp tính thuộc nhóm A do vi rút SARS-CoV-2 gây ra, lây truyền từ người
sang người và có thời gian ủ bệnh trong khoảng 14 ngày. Người mắc bệnh có triệu
chứng viêm đường hô hấp cấp tính như: sốt, ho, đau họng, khó thở, có thể dẫn đến
viêm phổi nặng, suy hô hấp cấp và tử vong, đặc biệt ở những người có bệnh lý nền,
mạn tính, người cao tuổi. Có một tỷ lệ cao người nhiễm vi rút SARS-CoV-2 không
có biểu hiện lâm sàng (40-50%) và có thể là nguồn lây trong cộng đồng, gây khó
khăn cho việc giám sát và phòng chống địch. Đến nay, bệnh chưa có thuốc điều trị
đặc biệt và vắc xin phòng bệnh.
Tính đến ngày
25/3/2021, thế giới đã ghi nhận khoảng 120 triệu trường hợp mắc COVID-19 tại
221 quốc gia, vùng lãnh thổ với hơn 2,7 triệu trường hợp tử vong. Tại Việt Nam
ghi nhận hơn 2.500 trường hợp mắc COVID-19, 35 trường hợp tử vong. Hiện nay cả
nước có 157 phòng xét nghiệm có năng lực xét nghiệm phát hiện SARS-CoV-2 bằng kỹ
thuật Realtime RT-PCR với 101 phòng có thể xét nghiệm khẳng định, đã xét nghiệm
được hơn 2 triệu mẫu bệnh phẩm, trong đó xác định 2.572 mẫu dương tính với vi
rút SARS-CoV-2. Tỷ lệ phát hiện dương tính với vi rút khoảng 0,1%.
Để sử dụng nguồn lực,
sinh phẩm, hóa chất, vật tư xét nghiệm hiệu quả, kịp thời, đáp ứng công tác
giám sát, phòng chống dịch, Bộ Y tế đã ban hành Kế hoạch xét nghiệm phát hiện
nhiễm SARS-CoV-2 trong giai đoạn dịch COVID-19 tại Quyết định số 4042/QĐ-BYT ngày 21/9/2020, Hướng dẫn tạm thời về
việc gộp mẫu xét nghiệm SARS-CoV-2 tại Quyết định số 3486/QĐ-BYT ngày 07/8/2020 và Công văn số 871/BYT-DP ngày 05/02/2021. Trong quá trình thực
hiện, căn cứ tình hình thực tế, Bộ Y tế sẽ điều chỉnh, bổ sung các hướng dẫn tạm
thời việc gộp mẫu.
II.
MỤC TIÊU
- Hỗ trợ thực hiện giám
sát dịch tễ đối với một hoặc nhiều nhóm quần thể;
- Chẩn đoán phát hiện
mắc COVID-19;
- Tiết kiệm nguồn lực;
giảm thời gian xét nghiệm, tăng công suất xét nghiệm SARS-CoV-2, đảm bảo chất
lượng xét nghiệm và đảm bảo an toàn sinh học.
III.
HƯỚNG DẪN LẤY MẪU, GỘP MẪU VÀ XÉT NGHIỆM
1.
Nguyên tắc áp dụng
- Áp dụng trong thời
gian có dịch COVID-19, thực hiện tại các phòng xét nghiệm COVID-19 đủ năng lực
và có thể thực hiện được kỹ thuật này.
- Căn cứ tình hình dịch
bệnh, sự lưu hành, tỷ lệ xét nghiệm dương tính, cơ sở xét nghiệm xem xét, quyết
định lựa chọn hình thức gộp, số lượng gộp mẫu phù hợp sau khi đã đánh giá đảm bảo
các giá trị chẩn đoán (độ nhạy, độ đặc hiệu)
- Sử dụng qui trình
xét nghiệm Realtime RT-PCR để phát hiện vật chất di truyền (ARN) của SARS-CoV-2.
- Khi thực hiện giám
sát dịch tễ tại cộng đồng đối với nhóm nguy cơ thấp hoặc không có triệu chứng.
Không áp dụng đối
với:
+ Những trường hợp có
triệu chứng, người tiếp xúc trực tiếp có nguy cơ cao.
+ Các mẫu bệnh phẩm thu
thập từ người đã xét nghiệm chẩn đoán SARS-CoV-2 nhưng chưa có kết quả xác định.
+ Các mẫu bệnh phẩm
thu thập từ bệnh nhân COVID-19 đang điều trị.
2.
An toàn sinh học và đảm bảo chất lượng xét nghiệm
- Thực hiện tại phòng
xét nghiệm bảo đảm điều kiện an toàn sinh học cấp II
- Các phòng xét nghiệm
tự xây dựng qui trình thực hiện xét nghiệm gộp mẫu và đánh giá chất lượng xét
nghiệm mẫu gộp tại đơn vị mình trước và trong quá trình triển khai gộp mẫu.
3.
Sinh phẩm sử dụng xét nghiệm
Sử dụng sinh phẩm xét
nghiệm đã được Bộ Y tế cho phép hoặc Tổ chức Y tế thế giới hoặc CDC Hoa Kỳ thẩm
định và khuyến cáo.
4.
Mẫu bệnh phẩm
4.1. Loại mẫu bệnh phẩm
- Mẫu ngoáy dịch tỵ hầu;
- Trong trường hợp
không lấy được mẫu ngoáy dịch tỵ hầu thì có thể lấy mẫu ngoáy dịch họng.
Lưu ý: Mẫu được thu
thập bởi các nhân viên đã được tập huấn về lấy mẫu bệnh phẩm
4.2. Phương pháp thu
thập bệnh phẩm
a. Chuẩn bị dụng cụ
- Dụng cụ lấy mẫu
ngoáy dịch tỵ hầu, mẫu ngoáy dịch họng cho xét nghiệm SARS-CoV-2 có cán không
phải là calcium hay gỗ, tốt nhất là sử dụng que có đầu là sợi tổng hợp, không
dùng cotton.
- Que đè lưỡi;
- Ống ly tâm hình chóp
15 ml (chứa 2-3 ml môi trường vận chuyển vi rút) để sử dụng trong trường hợp gộp
dung dịch hoặc gộp 5 que mẫu bệnh phẩm;
- Ống Falcon 50 ml (chứa
5ml môi trường vận chuyển) để sử dụng trong trường hợp gộp 6-10 que mẫu vào một
ống.
- Ống 15 ml sạch, vô
trùng, không chứa môi trường;
- Túi nylon để đóng
gói bệnh phẩm;
- Băng, gạc có tẩm chất
sát trùng;
- Cồn sát trùng, bút
ghi;
- Quần áo bảo hộ;
- Kính bảo vệ mắt;
- Găng tay không bột;
- Khẩu trang y tế
chuyên dụng (N95 hoặc tương đương);
- Bình lạnh bảo quản mẫu.
b. Sử dụng phương tiện
bảo hộ cá nhân
Tuân thủ nghiêm ngặt
thao tác an toàn khi thực hành mặc, cởi phương tiện bảo hộ cá nhân theo quy định.
c. Thu thập mẫu bệnh
phẩm: Theo hướng dẫn tại Quyết định số 3468/QĐ-BYT
ngày 07/8/2020 của Bộ Y tế và các hướng dẫn liên quan.
5.
Gộp mẫu bệnh phẩm
5.1. Các hình thức gộp
mẫu
- Gộp dung dịch mẫu bệnh
phẩm từ các ống môi trường chứa mẫu bệnh phẩm đơn: Lấy một thể tích mẫu nhất định
từ các ống môi trường có chứa mẫu bệnh phẩm đơn vào chung một ống.
- Gộp que:
+ Gộp ngay các que mẫu
bệnh phẩm khi lấy mẫu vào chung một ống môi trường vận chuyển.
+ Xem xét hình thức gộp
này trong trường hợp các đối tượng lấy mẫu được đánh giá có cùng đặc điểm dịch
tễ, nguy cơ thấp, ở cùng một địa điểm (ở cùng nhà, ở cùng trường học, ở cùng
khu công nghiệp, ở cùng khu dân cư...).
5.2. Gộp dung dịch mẫu
bệnh phẩm từ các ống môi trường chứa mẫu bệnh phẩm đơn (gộp dung dịch)
a. Gộp 5 mẫu bệnh phẩm
- Bước 1: Que mẫu bệnh phẩm được thu thập riêng biệt cho vào mỗi ống
chứa 2-3 ml môi trường vận chuyển, lập danh sách mẫu để gộp 5 mẫu riêng biệt
thành 1 nhóm (nhóm mẫu gộp), mỗi nhóm mẫu gộp được mã hoá riêng.
- Bước 2: xếp từng nhóm mẫu theo thứ tự đã mã hoá.
- Bước 3: Trộn đều từng mẫu đơn đã được thu thập bằng máy votex (máy
trộn mẫu).
- Bước 4:
+ Chuyển 200 µl dung dịch
của mỗi mẫu đơn trong nhóm 05 mẫu vào ống mẫu gộp (ống sạch vô trùng);
+ Trộn đều mẫu gộp đã
được thu thập bằng máy votex (máy trộn mẫu) trong khoảng 30 giây.
+ Đóng chặt nắp ống mẫu
gộp;
+ Bảo quản các mẫu đơn
trong nhóm (mẫu gốc) tại nhiệt độ 2 - 80C trong vòng 72 giờ, sau 72
giờ bảo quản tại nhiệt độ -700C.
- Bước 5: Tiến hành tách chiết vật liệu di truyền từ mẫu gộp và xét
nghiệm mẫu gộp bằng phương pháp Realtime RT-PCR theo qui trình của phòng xét
nghiệm.
b. Gộp từ 6-10 mẫu bệnh
phẩm
- Bước 1: Mẫu bệnh phẩm sau khi đã được thu thập riêng biệt được cho
vào ống chứa 2-3 ml môi trường vận chuyển và lập danh sách mẫu để gộp 6-10 mẫu
thành 1 nhóm (nhóm mẫu gộp), mỗi nhóm mẫu gộp được mã hoá riêng.
- Bước 2: xếp từng nhóm mẫu theo thứ tự đã mã hoá.
- Bước 3: Trộn đều từng mẫu đơn đã được thu thập bằng máy votex (máy
trộn mẫu).
- Bước 4:
+ Chuyển 100 µl dung dịch
của mỗi mẫu đơn trong nhóm mẫu gộp vào ống mẫu gộp (ống sạch vô trùng);
+ Trộn đều mẫu gộp đã
được thu thập bằng máy votex (máy trộn mẫu) trong khoảng 2 phút;
+ Đóng chặt nắp ống mẫu
gộp.
+ Bảo quản mẫu gộp tại
phòng xét nghiệm tại nhiệt độ 2 - 80C trong vòng 72 giờ, sau 72 giờ
bảo quản tại nhiệt độ -700C.
- Bước 5: Tiến hành tách chiết vật liệu di truyền từ mẫu gộp và xét
nghiệm mẫu gộp bằng phương pháp Realtime RT- PCR theo qui trình của phòng xét
nghiệm.
5.3. Gộp que mẫu bệnh
phẩm ngay sau khi lấy mẫu (gộp que)
a. Gộp 5 mẫu bệnh phẩm
- Bước 1: Que lấy mẫu bệnh phẩm của từng đối tượng được cho vào
cùng một ống có chứa 3 ml môi trường vận chuyển ngay sau khi lấy (05 que mẫu bệnh
phẩm vào 1 ống môi trường vận chuyển), đảm bảo tất cả đầu que lấy mẫu ngập
trong môi trường (mẫu gộp), lập danh sách từng đối tượng trong mẫu gộp, mỗi mẫu
gộp được mã hóa riêng.
- Bước 2: Đóng gói, bảo quản, vận chuyển mẫu gộp theo quy định.
- Bước 3: Bảo quản nhóm mẫu gộp trong phòng xét nghiệm tại nhiệt độ
2 - 80C trong vòng 72 giờ, sau 72 giờ bảo quản tại nhiệt độ -700C.
- Bước 4: Tiến hành tách chiết vật liệu di truyền từ mẫu gộp và xét
nghiệm mẫu gộp bằng phương pháp Realtime RT-PCR theo qui trình của phòng xét
nghiệm.
b. Gộp từ 6-10 mẫu bệnh
phẩm
- Bước 1: Que lấy mẫu bệnh phẩm của từng đối tượng được cho vào cùng
một ống có chứa 5 ml môi trường vận chuyển (ống Falcon) ngay sau khi lấy (6-10
que mẫu bệnh phẩm vào 1 ống môi trường vận chuyển), đảm bảo tất cả đầu que lấy
mẫu ngập trong môi trường (mẫu gộp), lập danh sách từng đối tượng trong mẫu gộp,
mỗi mẫu gộp được mã hóa riêng.
Lưu ý: Ống chứa 5
ml môi trường vận chuyển chỉ áp dụng đối với mẫu bệnh phẩm là dịch tỵ hầu,
trong trường hợp sử dụng mẫu ngoáy họng, phòng xét nghiệm tự đánh giá thể tích
môi trường để đảm bảo chất lượng xét nghiệm.
- Bước 2: Đóng gói, bảo quản, vận chuyển mẫu gộp theo quy định.
- Bước 3: Tại phòng xét nghiệm, chuyển toàn bộ dung dịch môi trường của
mẫu gốc sang ống mẫu riêng biệt sử dụng trang thiết bị (như Pipet Pasteur...)
và phương pháp phù hợp (chuyển mẫu trong tủ an toàn sinh học cấp II) vào 01 ống
riêng (mẫu gộp).
- Bước 4: Bảo quản nhóm mẫu gộp trong phòng xét nghiệm tại nhiệt độ
2 - 80C trong vòng 72 giờ, sau 72 giờ bảo quản tại nhiệt độ -700C.
- Bước 5: Tiến hành tách chiết vật liệu di truyền từ mẫu gộp và xét
nghiệm mẫu gộp bằng phương pháp Realtime RT-PCR theo qui trình của phòng xét
nghiệm.
6.
Nhận định kết quả xét nghiệm
6.1. Gộp dung dịch
- Kết quả xét nghiệm mẫu
gộp âm tính tức là tất cả các mẫu đơn trong nhóm gộp là âm tính và không cần thực
hiện xét nghiệm tiếp.
- Kết quả xét nghiệm mẫu
gộp dương tính tức là có ít nhất 01 mẫu trong nhóm gộp dương tính. Trong trường
hợp này Phòng xét nghiệm cần thực hiện:
+ Báo cáo với đơn vị
quản lý về kết quả xét nghiệm mẫu gộp dương tính để đánh giá nguy cơ và triển
khai các biện pháp phòng chống dịch theo qui định.
+ Thực hiện xét nghiệm
đối với từng mẫu bệnh phẩm đơn trong trong nhóm. Nếu có mẫu dương tính thì gửi
mẫu đến phòng xét nghiệm khẳng định (nếu phòng xét nghiệm đó chưa được phép khẳng
định) để xác nhận kết quả. Nếu không có mẫu dương tính thì lấy lại mẫu, thực hiện
xét nghiệm lại theo quy trình thông thường đối với từng trường hợp, phiên giải
kết quả và thực hiện các hoạt động báo cáo, phòng chống dịch theo qui đinh.
- Kết quả xét nghiệm mẫu
gộp không rõ: thực hiện lại qui trình gộp mẫu và xét nghiệm mẫu gộp theo hướng
dẫn tại điểm 5.2 tại khoản 5, Mục III của Hướng dẫn này.
6.2. Gộp que
- Kết quả xét nghiệm mẫu
gộp âm tính tức là tất cả các mẫu đơn trong nhóm gộp là âm tính và không cần thực
hiện lại xét nghiệm.
- Kết quả xét nghiệm mẫu
gộp dương tính tức là có ít nhất 01 mẫu trong nhóm gộp dương tính. Trong trường
hợp này Phòng xét nghiệm cần thực hiện:
+ Báo cáo với đơn vị
quản lý về kết quả xét nghiệm mẫu gộp dương tính để đánh giá nguy cơ và triển
khai các biện pháp phòng chống dịch theo qui định.
+ Thực hiện lấy lại mẫu
bệnh phẩm cho từng người trong nhóm và xét nghiệm từng mẫu bệnh phẩm đơn, phiên
giải kết quả như sau:
• Nếu mẫu đơn có kết
quả dương tính thì kết luận dương tính hoặc gửi mẫu đến phòng xét nghiệm khẳng
định (nếu phòng xét nghiệm đó chưa được phép khẳng định) để xác nhận kết quả.
• Nếu toàn bộ các mẫu
đơn đều có kết quả âm tính hoặc không xác định thì tiếp tục thực hiện lấy lại mẫu
bệnh phẩm cho từng người trong nhóm và xét nghiệm cho từng mẫu bệnh phẩm đơn.
7.
Thông tin, báo cáo
Thực hiện việc thông
tin báo cáo theo Hướng dẫn tạm thời giám sát và phòng, chống COVID-19 ban hành
kèm theo Quyết định số 3468/QĐ-BYT ngày
07/8/2020 của Bộ Y tế và Thông tư số 54/2015/TT-BYT
ngày 28 tháng 12 năm 2015 của Bộ Y tế hướng dẫn chế độ khai báo, thông tin, báo
cáo bệnh truyền nhiễm.
IV.
TỔ CHỨC THỰC HIỆN
- Các Viện Vệ sinh dịch
tễ, Viện Pasteur chịu trách nhiệm hướng dẫn, tập huấn cho các đơn vị địa phương
triển khai lấy mẫu, gộp mẫu và xét nghiệm mẫu gộp bảo đảm chất lượng và hiệu quả;
báo cáo kết quả thực hiện cho Bộ Y tế.
- Ban chỉ đạo phòng chống
dịch COVID-19 tỉnh, thành phố căn cứ tình hình dịch tễ, khả năng đáp ứng về cơ
sở vật chất, trang thiết bị và nhân lực tại địa phương để chỉ đạo về việc gộp mẫu
xét nghiệm.
- Các Trung tâm kiểm
soát bệnh tật, các phòng xét nghiệm có đủ năng lực xét nghiệm COVID-19 chịu
trách nhiệm lấy mẫu hoặc nhận mẫu, tiến hành gộp mẫu, thực hiện xét nghiệm và
báo cáo theo qui định.