Bảng so sánh Dự thảo Nghị quyết phát triển công dân số với quy định hiện hành

Nội dung

Quy định của pháp luật hiện hành

Dự thảo Nghị quyết gửi thẩm định

Thuyết minh lý do đề xuất

1. Về khái niệm và địa vị pháp lý của "Công dân số"

Pháp luật hiện hành chưa có văn bản nào định nghĩa thống nhất về "công dân số". Các lợi ích và trách nhiệm của công dân khi tham gia môi trường số được quy định rải rác tại nhiều văn bản khác nhau (ví dụ: Luật Căn cước quy định về danh tính điện tử; Luật An ninh mạng, Luật Giao dịch điện tử quy định về hành vi, giao dịch; Luật Tiếp cận thông tin quy định về quyền tiếp cận dữ liệu...).

Điều 1, Điều 4, Điều 5:

1. Định nghĩa "công dân số": Là công dân Việt Nam được định danh, xác thực trên môi trường số; có khả năng sử dụng dịch vụ công và dịch vụ số an toàn, hợp pháp; đóng góp dữ liệu và tham gia các hoạt động chuyển đổi số quốc gia.

2. Quyền lợi của công dân số: Quy định 04 nhóm quyền lợi, bao gồm quyền lợi về sở hữu và quản lý danh tính số, quyền lợi được tiếp cận, sử dụng và hưởng lợi từ dịch vụ số, quyền lợi được bảo vệ và an toàn trên môi trường số, và quyền lợi được tham gia dân chủ và giám sát số

3. Trách nhiệm của công dân số: Quy định 04 nhóm trách nhiệm, bao gồm tạo lập/cập nhật dữ liệu, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, tuân thủ pháp luật và ứng xử văn minh và trách nhiệm đóng góp xây dựng xã hội số.

Nhằm tạo lập một khung pháp lý thống nhất, toàn diện đầu tiên về "công dân số" tại Việt Nam. Việc quy định rõ ràng định nghĩa, lợi ích và trách nhiệm là cơ sở để thúc đẩy quá trình chuyển đổi số quốc gia, phát triển xã hội số, đồng thời bảo đảm quyền con người, quyền công dân trên môi trường mạng. Các quy định hiện hành còn phân tán, chưa đồng bộ, cần một văn bản quy định tập trung để thúc đẩy việc phát triển công dân số.

2. Về cơ chế khuyến khích (ưu đãi phí, lệ phí)

Luật Phí và Lệ phí và các văn bản hướng dẫn (ví dụ: các Thông tư của Bộ Tài chính) có quy định về việc giảm một phần phí, lệ phí khi thực hiện dịch vụ công trực tuyến, nhưng mức giảm thường không đồng đều, thiếu tính đột phá và chưa áp dụng cho tất cả các dịch vụ thiết yếu.

Điều 6. Cơ chế khuyến khích:

1. Áp dụng chính sách ưu đãi mạnh mẽ, cụ thể: * Miễn 100% phí, lệ phí đối với các thủ tục hành chính cơ bản, thiết yếu (khai sinh, khai tử, kết hôn, cư trú...) khi thực hiện trực tuyến.* Giảm tối thiểu 50% phí, lệ phí đối với các thủ tục có tần suất cao (cấp/đổi căn cước, giấy phép lái xe, đăng ký xe...).

2. Áp dụng chính sách miễn, giảm thuế (lệ phí trước bạ, thuế khoán...) khi giao dịch qua ứng dụng định danh quốc gia VNeID.

Các chính sách ưu đãi hiện hành chưa đủ mạnh để “tạo động lực cho công dân tích cực tham gia vào môi trường số”. Cần một cơ chế đột phá, thống nhất trên toàn quốc để khuyến khích người dân thay đổi thói quen, ưu tiên sử dụng dịch vụ công trực tuyến, bảo đảm quá trình chuyển đổi số diễn ra “nhanh chóng và hiệu quả”.

3. Về Hệ thống Điểm công dân số

Pháp luật hiện hành (Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử, các Nghị định liên quan) chưa có bất kỳ quy định nào về việc xây dựng hay vận hành "Hệ thống Điểm công dân số".

Điều 6. Khoản 2: 1. Xây dựng và triển khai "Hệ thống Điểm công dân số" gắn với dữ liệu dân cư, danh tính điện tử. 2. Điểm được tính dựa trên: cập nhật dữ liệu, tần suất sử dụng dịch vụ số, và các đóng góp cho cộng đồng số. 3. Điểm số được gắn với các quyền lợi, ưu đãi về thuế, phí, dịch vụ, thủ tục hành chính, an sinh xã hội. 4. Yêu cầu thí điểm trước khi áp dụng rộng rãi.

Đây là một chính sách hoàn toàn mới, chưa từng được quy định. Mục đích là tạo ra một cơ chế đo lường định lượng và khuyến khích các hành vi tích cực trên môi trường số, vượt ra ngoài các ưu đãi tài chính đơn thuần. Việc gắn điểm số với các lợi ích cụ thể nhằm thúc đẩy công dân chủ động cập nhật dữ liệu, sử dụng dịch vụ số an toàn và đóng góp xây dựng xã hội số.

4. Về phát triển Ứng dụng định danh quốc gia VNeID (VNeID)

- Luật Viễn thông, Nghị định 147/2024/NĐ-CP (thay thế Nghị định 72/2013/NĐ-CP) quy định về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, bao gồm dịch vụ mạng xã hội.

Điều 8. Phát triển ứng dụng định danh quốc gia VNeID:

1. Xác định đây là kênh giao tiếp, phản biện chính thức giữa công dân và nhà nước.

2. Mở rộng ứng dụng trở thành một “siêu ứng dụng” với các tiện ích không giới hạn, bao gồm:

- Cung cấp "ví điện tử quốc gia" và dịch vụ thanh toán số.

- Cung cấp "chữ ký số cá nhân" an toàn (ký số bằng ứng dụng định danh quốc gia VNeID).

- Cung cấp kho dữ liệu cá nhân.

- Cấp “địa chỉ thư điện tử” chính thức cho mỗi công dân.

- Phát triển “Mạng xã hội”.

Để xây dựng và phát Ứng dụng định danh quốc gia VNeID là một “siêu ứng dụng”, cung cấp công cụ số cho công dân số trong đó:

1. Về Mạng xã hội:Các mạng xã hội do các doanh nghiệp tư nhân phát triển phát sinh thực trạng về các tài khoản ảo, tin giả, lừa đảo. Đồng thời, Nhà nước hiện nay thiếu một kênh giao tiếp chính danh và hai chiều để truyền thông chính sách và lắng nghe phản biện.

Mục tiêu (Phổ cập kênh chính danh): Tạo ra một mạng xã hội mà 100% người dùng được xác thực danh tính tuyệt đối (qua VNeID). Đây là kênh chính thức để công dân góp ý, phản biện và cơ quan nhà nước thông báo, giải quyết gốc rễ vấn nạn tin giả.Pháp luật điều chỉnh: cần rà soát với Luật Viễn thông và Nghị định 147/2024/NĐ-CP. Phải làm rõ cơ chế phối hợp giữa Bộ Công an (vận hành) và Bộ Khoa học và Công nghệ (quản lý nhà nước) về kiểm duyệt nội dung. Đồng thời, cần có quy định về việc triển khai mạng xã hội trên VNeID; và sử dụng tài khoản VNeID làm phương thức xác thực cho các mạng xã hội khác để thúc đẩy công dân số an toàn, lành mạnh.

- Luật Căn cước 2023 và Nghị định 69/2024/NĐ-CP quy định VNeID là ứng dụng định danh quốc gia, phục vụ định danh, xác thực, tích hợp thông tin, giấy tờ.

- Luật Giao dịch điện tử 2023 và các văn bản hướng dẫn quy định về dịch vụ chữ ký số, theo đó việc cung cấp chữ ký số công cộng hiện nay do các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực (CA) được Bộ Khoa học và Công nghệ cấp phép thực hiện.

2. Về Chữ ký số cá nhân: Mô hình CA công cộng hiện nay có rào cản về chi phí và kỹ thuật, khiến tỷ lệ người dân có chữ ký số rất thấp, cản trở giao dịch điện tử.

Mục tiêu (Phổ cập nhanh): Nhà nước dẫn dắt cung cấp chữ ký số an toàn, miễn phí (hoặc chi phí thấp) ngay trên VNeID. Khi mọi công dân đã được xác thực có ngay chữ ký số, sẽ phổ cập ngay lập tức công cụ ký số cho hàng chục triệu dân, tạo cú hích bùng nổ cho dịch vụ công và thương mại điện tử.

Pháp luật cần điều chỉnh: Cần sửa đổi Luật Giao dịch điện tử 2023 và các văn bản hướng dẫn để công nhận mô hình chữ ký số mới do Nhà nước cung cấp (qua Bộ Công an) có giá trị pháp lý tương đương mô hình CA công cộng.

- Luật Ngân hàng Nhà nước, Luật Các tổ chức tín dụng và các văn bản liên quan quy định về hoạt động cung ứng dịch vụ thanh toán, dịch vụ trung gian thanh toán (ví điện tử).

3. Về Ví điện tử quốc gia : Thị trường ví do doanh nghiệp cung cấp phân mảnh. Nhà nước thiếu công cụ thanh toán, thúc đẩy thanh toán hai chiều (Công dân ↔ Nhà nước) một cách chủ động, trực tiếp.

Mục tiêu (Nhà nước dẫn dắt): Xây dựng 01 Ví điện tử quốc gia duy nhất gắn với VNeID để: (1) Làm kênh chi trả an sinh xã hội, lương hưu, trợ cấp; (2) Làm kênh thanh toán dịch vụ công (thuế, phí, phạt), tích hợp với các tài khoản ngân hàng, các ví điện tử và các phương thức thanh toán khác để thống nhất trên VNeID.

Pháp luật điều chỉnh: Cần rà soát, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật Các tổ chức tín dụng để quy định cơ chế pháp lý đặc thù cho “Ví điện tử quốc gia”.