Giao dịch dân sự có mặc nhiên bị tuyên vô hiệu do vi phạm quy định về hình thức không?

Hiệu lực của giao dịch dân sự được xác định như thế nào?

Theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành, cụ thể là tại Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015, một giao dịch dân sự chỉ được công nhận là có hiệu lực pháp lý khi đồng thời đáp ứng đầy đủ các điều kiện cơ bản sau đây:

(1) Điều kiện về chủ thể:

Các bên tham gia giao dịch phải là những chủ thể có năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự phù hợp với loại giao dịch được xác lập. Điều này có nghĩa là, họ phải đủ điều kiện theo pháp luật để xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự trong giao dịch đó (ví dụ: không bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự).

(2) Điều kiện về ý chí:

Các bên tham gia giao dịch phải hoàn toàn tự nguyện, không bị cưỡng ép, lừa dối hoặc đe dọa. Sự tự nguyện là yếu tố bắt buộc thể hiện sự thỏa thuận và đồng thuận thực sự của các bên trong việc thiết lập giao dịch.

(3) Điều kiện về nội dung và mục đích:

Mục đích và nội dung của giao dịch không được vi phạm điều cấm của pháp luật và không được trái với đạo đức xã hội. Nếu giao dịch nhằm thực hiện các hành vi trái pháp luật hoặc xâm phạm đạo đức xã hội (ví dụ: mua bán ma túy, đánh bạc...), thì sẽ bị coi là vô hiệu.

(4) Điều kiện về hình thức (tùy giao dịch):

Trong trường hợp pháp luật quy định giao dịch dân sự phải được thực hiện theo một hình thức nhất định (như phải lập thành văn bản, có công chứng, chứng thực hoặc đăng ký), thì hình thức đó cũng trở thành một điều kiện bắt buộc để giao dịch có hiệu lực. Nếu không tuân thủ hình thức bắt buộc thì có thể bị tuyên bố vô hiệu.

Như vậy, trong những trường hợp pháp luật có quy định về hình thức bắt buộc của một loại giao dịch dân sự cụ thể, thì việc không tuân thủ đúng hình thức sẽ là căn cứ làm cho giao dịch bị vô hiệu. Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý khi đánh giá tính hợp pháp của giao dịch.

Ngoài ra, Điều 122 Bộ luật Dân sự 2015 cũng khẳng định rõ: “Giao dịch dân sự không có một trong các điều kiện được quy định tại Điều 117 của Bộ luật này thì vô hiệu, trừ trường hợp Bộ luật này có quy định khác”. Do đó, khi một giao dịch không đáp ứng một trong các điều kiện nêu trên thì mặc nhiên sẽ không có giá trị pháp lý, trừ khi được pháp luật cho phép xử lý theo hướng khác.

Giao dịch dân sự có mặc nhiên bị tuyên vô hiệu do vi phạm quy định về hình thức không? (Hình từ internet)

Giao dịch dân sự bị vô hiệu do không tuân thủ quy định về hình thức?

Căn cứ theo quy định tại Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015, hình thức của giao dịch dân sự có thể thể hiện dưới các cách thức sau đây:

- Bằng lời nói;

- Bằng văn bản;

- Bằng hành vi cụ thể.

Lưu ý giao dịch dân sự thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử được coi là giao dịch bằng văn bản.

Tuy nhiên, có một số loại giao dịch mà pháp luật quy định rõ ràng phải lập thành văn bản, có công chứng, chứng thực hoặc đăng ký, thì hình thức này là bắt buộc. Ví dụ: Hợp đồng mua bán nhà ở phải có công chứng hoặc chứng thực; Giao dịch thế chấp quyền sử dụng đất phải đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền. Theo đó, việc không tuân thủ hình thức trong những trường hợp như vậy sẽ khiến giao dịch không có giá trị pháp lý, trừ khi có ngoại lệ được quy định.

Theo quy định tại Điều 129 Bộ luật Dân sự 2015, có hai trường hợp ngoại lệ mà Tòa án có thể tuyên bố giao dịch dân sự có hiệu lực mặc dù hình thức không đúng quy định:

Trường hợp 1: Giao dịch dân sự đã được xác lập theo quy định phải bằng văn bản nhưng văn bản không đúng quy định của luật mà một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó.

Trường hợp 2: Giao dịch dân sự đã được xác lập bằng văn bản nhưng vi phạm quy định bắt buộc về công chứng, chứng thực mà một bên hoặc các bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch thì theo yêu cầu của một bên hoặc các bên, Tòa án ra quyết định công nhận hiệu lực của giao dịch đó. Trong trường hợp này, các bên không phải thực hiện việc công chứng, chứng thực..

Hai trường hợp này thể hiện tinh thần bảo vệ giao dịch dân sự đã được thực hiện gần như đầy đủ, nhằm tránh gây thiệt hại cho các bên do thiếu sót về hình thức.