Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5855:1994 về Đá quý – Thuật ngữ và phân loại

• Số hiệu: TCVN5855:1994
• Loại văn bản: Tiêu chuẩn Việt Nam
• Nơi ban hành: Bộ Khoa học Công nghệ và Môi trường
• Người ký: ***
• Ngày ban hành: Năm 1994

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA

TCVN 5855 : 1994

ĐÁ QUÝ - THUẬT NGỮ VÀ PHÂN LOẠI

Precious stones - Terminology and classification

Lời nói đầu

TCVN 5855 :1994 do Hội khoáng học Việt Nam biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng trình duyệt, Bộ khoa học Công nghệ và Môi trường (nay là Bộ khoa học và Công nghệ) ban hành;

Tiêu chuẩn này được chuyển đổi năm 2008 từ Tiêu chuẩn Việt Nam cùng số hiệu thành Tiêu chuẩn Quốc gia theo quy định tại Khoản 1 Điều 69 của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật và điểm a Khoản 1 Điều 6 Nghị định số 127/2007/NĐ -CP ngày 1/8/2007 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật.

ĐÁ QUÝ - THUẬT NGỮ VÀ PHÂN LOẠI

...

...

...

Tiêu chuẩn này quy định thuật ngữ và phân loại các loại đá quý, đá mỹ nghệ có nguồn gốc vô cơ và hữu cơ được sử dụng làm các vật trang sức (được gọi chung là đá quý).

1. Thuật ngữ

1.1. Thuật ngữ thông dụng của đá quý quy định trong Bảng 1;

1.2. Thứ tự các thuật ngữ trong Bảng 1 được trình bày theo vần chữ cái (alphabet);

1.3. Các thuật ngữ ở cột 3 được sử dụng không chính thức tuỳ theo các  trường hợp và địa dư khác nhau.

Bảng 1

Tên đá quý

Tên tiếng Anh

Tên gọi khác

...

...

...

2

3

Acroit

Achroite

Actinolit

Actinolite

Aganmalolit

...

...

...

Agat

Agate

Mã não

Agat dạng rêu

Moss agate

Agat đốm lửa

Blood agate

...

...

...

Alebast

Alabaster

Alexandril

Alexandrite

Amazonit

Amazonite

...

...

...

Amblygonite

Ametit

Amethyst

Thạch anh tím

Andaluzit

Andalusite

Anbit

...

...

...

Andradit

Andradite

Anmandin

Anmandite

Apatit

Apatite

...

...

...

Aquamarin

Aquamarine

Avanturin

Aventurine

Axinit

Axinite

...

...

...

Benitoite

Berilonit

Beryllonite

Berin

Beryl

Biruza

...

...

...

Ngọc lam

Brazilianit

Brazilianite

Cacnelian

Carnelian

Canxit

Caclite

...

...

...

Caxiterit

Cassiterite

Chanxedon

Chalcedony

Charoit

Charoite

...

...

...

Clinozoizite

Cocnerupin

Kornerupine

Cocdierit

Cordierite

Copan

...

...

...

Corindon

Corundum

Crizoberin

Chrysoberyl

Crizocola

Chrysocolla

...

...

...

Crizolit (Qlivin)

Chrysolite (Olivine)

Crizopra

Chrysoprase

Đanburit

Danburite

...

...

...

Datolite

Đá mặt trăng

Moonstone

Belomorit

Đá mặt trời (Oligocla)

Sunsione (Oligoclase)

Đá máu

...

...

...

Đemaboit

Demantoid

Điopta

Dioptase

Điopxit

Diopside

...

...

...

Đravit

Dravite

Đumocterit

Dumortierite

Emorot

Emerald

Lục bảo ngọc

...

...

...

Enstatite

Epidot

Epidote

Eucla

Euclase

Fabulit (Titanal Stronxi)

...

...

...

Fenpat

Feldspar

Fenpat dạng avanturin

Aventurine feldspar

Fluorit (Fluorin)

Fluorite (Fluorine)

...

...

...

Gagat

Gagate

GGG (Granat gadolini gali)

GGQ (Gadolinium gallium garnet)

Gosenit (Rosterit)

Goshenite (Rosterite)

...

...

...

Petrified wood

Than lâu hóa thạch

Granat

Garnet

Groxula

Grassularite, Grossular

Heliodo

...

...

...

Heliotrop

Heliotrope

Hematit

Hematite

Hexonit

Hessonite

...

...

...

Hidenit

Hiddenite

Hidrogroxula

Hydrogrossular

Hổ phách

Amber

...

...

...

idocrase

iolit

iolite

Jadeit

Jadeite

Jatpe

...

...

...

Ngọc bích

Kianit

Kyanite

Kim cương

Diamond

Hạt xoàn

Kunzit

Kunzite

...

...

...

Labrado

Labradorite

Lazulit

Lazulite

Lazurit (Lapi lazuli)

Lazurite (Lapis lazuli)

...

...

...

Leucosapphire

Lưu huỳnh

Sulphur

Malachit

Malachite

Malanit

...

...

...

Microclin

Microcline

Mocganit

Mocganite

Mondavit

Moldavite

...

...

...

Morion

Morion

Mo-xit-xit

Maw-sit-sit

Naphrit

Nephrite

...

...

...

Jade

Cẩm thạch

Ngọc trai

Pearl

Trân châu

Octocla

Orthoclase

Olivin

...

...

...

Onic

Onyx

Opan

Opal

Opan den

Black opal

...

...

...

Opan Iửa

Fire opal

Opan quý

Precious opal

1

Opan trắng

White opal

...

...

...

Obxidian

Peridot (Crizolit)

Peridot (chrysolite)

Pha Lê

Rock crystal

Phenakit

...

...

...

Pirit

Pyrite

Pirophilit

Pyrophillite

Pirop

Pyrope

...

...

...

Prazeolit

Prassolite

Prenit

Prehnite

Rodocrozit

Rhodochrosite

...

...

...

Rhodolite

Rodonit

Rhodonite

Rubelit

Rubellite

Ruby

...

...

...

Hồng ngọc

Ruby sao

Star ruby

Rubixen

Rubicelle

Spinen đỏ

Putin

Rutile

...

...

...

Sacdonic

Sardonyx

Saphia

Sapphire

Bích ngọc

Saphia sao

Star sapphire

...

...

...

Sapphirine

San hô

Coral

Scapolit

Scapolite

Secpentin

...

...

...

Sinhalit

Sinhalite

Silimanit

Sillimanite

Sphalerit

Sphalerite

...

...

...

Spinen

Sphene

Epinen

Spinel

Xetilen

Spinen qui

Precious spinel

...

...

...

Spodumene

Storolit

Staurolite

Tanzanit

Tanzanite

Thạch anh

...

...

...

Thạch anh mắt hổ

Tiger's eye quartz

Thạch anh mắt mèo

Cat's eye quartz

Thủy tinh

Glass, paste

...

...

...

Tomxonit

Thomsonite

Topaz

Topaz

Hoàng ngọc

Topazolit

Topozolite

...

...

...

Tremolite

Tsavorit

Tsavorite

Tuamalin

Tourmaline

Uvarovit

...

...

...

Vezuvian

Vezuvianite, vezuvian

Xeilonit

Ceylonite

Ximofan

Cymophane

...

...

...

Xitrin

Citrine

Xpexactin

Spessartine

Xương động vật

Ammal bones, ivory

...

...

...

YAG (Ytrrium aluminium garnet)

Zircon

Zicon

Zirconia lập phương

Cubic zirconia (CZ)

Kim Mỹ

Zoizit

...

...

...

2. Phân loại

Tùy theo thành phần hóa học và giá trị sử dụng, đá quý được phân loại theo Bảng 2

Nguồn gốc

Nhóm hợp chất hóa học

Thuật ngữ

Công thức (thành phần) hóa học

Đá quý
(trang sức)

...

...

...

Đá mỹ nghệ
(trang trí)

Loại I

Loại II

Loại III

Loại IV

Loại I

Loại II

1

2

...

...

...

4

5

6

7

a

9

10

11

Vô cơ

...

...

...

Kim cương

Lưu huỳnh

C

S

+ + +

...

...

...

+

Sunfua

Sphaterit

Pirit

ZnS

FeS₂

...

...

...

+

+

Halogenua

Fluorit

CaF₂

...

...

...

+ +

Oxit và hidroxit

Corindon

Ruby

Sophia

Hematit

...

...

...

Crizoberin

Alexandrit

Xinophan (mắt mèo)

Thạch anh kết tinh

Pha Lê

Ametit

Al₂O₃

...

...

...

MgAl₂O₄

BeAl₂O₄

SiO₂

+ + +

+ +

...

...

...

+ +

+ + +

...

...

...

+ +

+ + +

...

...

...

+ + +

...

...

...

+ + +

...

...

...

+ +

Thạch anh ám khói

...

...

...

Thạch anh hóng

+ +

...

...

...

Morion

+ +

...

...

...

Xilrin

+ +

...

...

...

.

+ +

Avanturin

...

...

...

+ +

Thạch anh mắt mèo

...

...

...

+ +

Thạch anh mắt hổ

...

...

...

+ +

Thạch anh ẩn tinh

...

...

...

(Chanxedon)

SiO₂

...

...

...

Crizopra

+ +

...

...

...

Cacnelian

+

...

...

...

Heliotrop

+

...

...

...

Saphirin

+

...

...

...

+ +

+ + +

Onic

...

...

...

+ +

Opan

SiO₂.nH₂O

...

...

...

Opan đen

+ +

...

...

...

Opan lửa

+ +

...

...

...

Opan trắng

+ +

...

...

...

Opan thường

...

...

...

+ +

Gỗ hóa thạch

...

...

...

+ +

Silicat và Alumo - cilicat

Phenakrt

Be₂[SiO₄]

+

...

...

...

Crizolil (Peridot)

(Mg.Fe)₂ [SiO₄]

+ + +

...

...

...

Zircon

Zr[SiSO₄]

+ + +

...

...

...

Pirop

...

...

...

+ + +

Rodolit

(Mg, Fe)₃Al₂ [SiO₄]₃

...

...

...

+ + +

Anmanđin

Fe₃Al₂ [SiO₄]₃

...

...

...

+ + +

Xpexactin

Mn₃AI₂ [SiO₄]₃

...

...

...

+ + +

Uvarovit

Ca₃Cr₂ [SiO₄]₃

...

...

...

Groxula

Ca₃Al₂ [SiO₄]₃

+ + +

...

...

...

Anđrađit

Ca₃Fe₂ [SiO₄]₃

+ + +

...

...

...

Đemantoit

+ + +

...

...

...

Topazolit

+ +

...

...

...

Ca₃Al₂ [SiO₄]₂ (OH)₄

+ +

Topa

...

...

...

+ + +

Andaluzit

Al₂ O [SiO₄]

...

...

...

+

Eucla

AlBe [SiO₄] (OH)

...

...

...

+

+

Cocnerupin

Mg₅ Al₉ Si₈ O₃₀

...

...

...

+

Vezuvian (Idocra)

Ca₁₉ FeAl₁₂ Si₁₈O₇ (OH)₈

...

...

...

+

+

Zoizit (Epidot)

Ca₂Al₃ [SiO₄] (Si₂O₇) O (OH)

...

...

...

Tanzanit

+

...

...

...

Tulit

+

...

...

...

Berin

Be₃Al₂ [Si₆O₁₈]

...

...

...

+ + +

Aquamarin

...

...

...

+ + +

Heliodo

...

...

...

+ +

Mocganit

...

...

...

+ +

Gosenit

...

...

...

+ +

Cocitient (Đic - roit)

(Mg. Fe)₂Al₃[AlSi₅O₁₈]

...

...

...

Granat

...

...

...

Pirop

Mg₃Al₂ [SiO₄]₃

+ + +

...

...

...

Rodolit

(Mg, Fe)₃Al₂ [SiO₄]₁₃

+ + +

...

...

...

Anmandin

Fe₃ Al₂ [SiO₄]₃

+ + +

...

...

...

Mn₃ Al₂ [SiO₄]₃

+ + +

Uvarovit

...

...

...

+ + +

Groxula

Ca₃ Al₂ [SiO₄]₃

...

...

...

+ + +

Anđrađit

Ca₃ Fe₂ [SiO₄]₃

...

...

...

+ + +

Đemantoit

...

...

...

Topazolit

...

...

...

Hidrogroxula

Ca₃Al₂ [SiO₄]₂ (OH)₄

+ +

...

...

...

Topa

Al₂ [SiO₄] (F, OH)₂

+ + +

...

...

...

Andaluzit

Al₂ O [SiO₄]

+

...

...

...

Eucla

AlBe [SiO₄] (OH)

+

+

...

...

...

Mg₅ Al₉ Si₈ O₃₀

+

Vezuvian (Idocra)

...

...

...

+

+

Zoizit (Epidot)

Ca₂Al₃ [SiO₄] (Si₂O₇) O (OH)

...

...

...

Tanzanit

...

...

...

Tulit

...

...

...

+

+

Berin

Be₃Al₂ [Si₆O₁₈]

...

...

...

Emorot

+ + +

...

...

...

Aquamarin

+ + +

...

...

...

Heliodo

+ +

...

...

...

Mocganit

+ +

...

...

...

+ +

Cocdietit (Đic-roit)

...

...

...

+

Tuamalin

(Na, Li, Ca) (Fe₂₊, Mg, Mn, Al)₃

...

...

...

Al₆ [Si₆O₁₈] (OH, F)₄ [BO₃]₃

...

...

...

Rubelit

...

...

...

+ + +

Đravit

...

...

...

Indigolit

+ + +

...

...

...

Beniloit

BaTi [Si₃O₉]

...

...

...

Điopta

Cu₆ [Si₆O₁₈] 6H₂O

 +

...

...

...

Điopxit

CaMg [Si₂O₆]

+

...

...

...

LiAl [Si₂O₈[

+ +

Kunzit

...

...

...

+ +

Hiđenit

...

...

...

+ +

Jadeit (Ngọc Jat)

NaAl [Si₂O₆]

...

...

...

+ + +

Nephrit (Ngọc Jat)

Ca₂ (Mg, Fe)₅ [Si₄O₁₁]₂ (OH)₂

...

...

...

+ + +

Rodonit

(Mn, Ca)₅ [Si₅O₁₅]

...

...

...

+ +

Secpentin

Mg₆ [Si₄O₁₀] (OH)₈

...

...

...

+ +

+

Aganmatolit

Al₂ [Si₄O₁₀] (OH)₂

...

...

...

+

Crizocola

Cu₃ [Si₄O₁₀] (OH) 2H₂O

...

...

...

Charoit

K₂NaC₅ [Si₄O₁₀]₃ F.3H₂O

...

...

...

Na₃ Ca[Al SiO₄]₃ Cl

+ +

+ +

Fenpat

...

...

...

Amazonit

K [AlSi₃O₈]

...

...

...

+ +

Labrado

(Ca, Na) [AlSi₃O₈]

...

...

...

+ +

Đá mặt trăng

K [AlSi₃O₈]

...

...

...

+ +

Đá mặt trời

...

...

...

Scapolit

mNa₄ [AlSi₃O₈] Cl -

n Ca₄ [Al₂Si₂O₈] (CO)₄

...

...

...

Cacbonat

Rodocrozit

Malachit

Azurit

Mn [CO₃]

Cu₂ [CO₃] (OH)₂

...

...

...

+ + +

+ +

+

...

...

...

Photphal

Apatit

Brazilianit

Biruza

Ca₅ [PO₄]₃ F

Na₃Al₃ [PO₄]₂ (OH)₄

Cu₃Al₆ [PO₃] (OH)₈ 5H₂O

...

...

...

+

+ + +

+

Các tập hợp khoáng tự nhiên

Ngọc Bích

Onic cẩm thạch

...

...

...

+ +

+ +

...

...

...

Hữu Cơ

Hổ phách

- C₁₀H₁₀O

+ + +

...

...

...

Ngọc trai

48 - 92% CaCO₃ (Aragonit)

+

+ + +

...

...

...

4 - 13% vật chất hữu cơ

...

...

...

3 - 4% nước

...

...

...

San hô

CaCO3 (Canxit) + 1% vật chất hữu cơ)

+ + +

...

...

...

Gagat

60 - 90% C + H₂O

...

...

...

+ +

Xương động vật, ngà voi

Ca₁₀ [PO₄]₆ (OH)₂

...

...

...

+ + +

CHÚ THÍCH: +++ sử dụng phổ biến

++ thường được sử dụng

+ ít được sử dụng