TCVN-14160-5-2026-Giong-cay-nong-nghiep-Cay-dau-dong-vuon-cay-dau-dong-Phan-5

• Số hiệu: TCVN14160-5:2026
• Loại văn bản: Tiêu chuẩn Việt Nam
• Nơi ban hành: ***
• Người ký: ***
• Ngày ban hành: Năm 2026

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA

TCVN 14160-5:2026

GIỐNG CÂY NÔNG NGHIỆP - CÂY ĐẦU DÒNG, VƯỜN CÂY ĐẦU DÒNG
PHẦN 5: GIỐNG CHANH LEO

Agricultural crop varieties - Elite trees, elite orchards
Part 5: Passion fruit varieties

MỤC LỤC

1  Phạm vi áp dụng

2  Tài liệu viện dẫn

3  Thuật ngữ và định nghĩa

...

...

...

5  Trồng, chăm sóc cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng

6  Lấy mẫu

7  Phương pháp kiểm tra

7.1  Kiểm tra các tính trạng đặc trưng của giống

7.2  Kiểm tra nguồn gốc xuất xứ, tuổi cây

7.3  Kiểm tra sinh trưởng, năng suất, chất lượng

7.4  Kiểm tra mức độ nhiễm sinh vật gây hại

Phụ lục A (tham khảo)

Phụ lục B (tham khảo)

...

...

...

Thư mục tài liệu tham khảo

Lời nói đầu

TCVN 14160-5:2026 do Viện Nghiên cứu Rau quả biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng quốc gia thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Bộ TCVN 14160, Giống cây nông nghiệp - Cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng gồm các phần:

- TCVN 14160-1:2024, Phần 1: Giống cam­;

- TCVN 14160-2:2024, Phần 2: Giống bưởi;

- TCVN 14160-3:2024, Phần 3: Giống cà phê;

- TCVN 14160-4:2026, Phần 4: Giống xoài;

...

...

...

- TCVN 14160-6:2026, Phần 6: Giống thanh long;

- TCVN 14160-7:2026, Phần 7: Giống sầu riêng;

- TCVN 14160-8:2026, Phần 8: Giống chè;

- TCVN 14160-9:2026, Phần 9: Giống điều.

GIỐNG CÂY NÔNG NGHIỆP - CÂY ĐẦU DÒNG, VƯỜN CÂY ĐẦU DÒNG -
PHẦN 5: GIỐNG CHANH LEO

Agricultural crop varieties - Elite trees, elite orchards
Part 5: Passion fruit varieties

1  Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu đối với cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng của các giống thuộc các loài chanh leo tím (Passiflora edulis Sims) và chanh leo khác (Passiflora sp).

...

...

...

Các tài liệu viện dẫn sau rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn này. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi (nếu có).

TCVN 13268-4:2021, Bảo vệ thực vật - Phương pháp điều tra sinh vật gây hại - Phần 4: Nhóm cây ăn quả

TCVN 13381 -10:2026, Giống cây nông nghiệp - Khảo nghiệm giá trị canh tác và giá trị sử dụng - Phần 10: Giống chanh leo

3  Thuật ngữ và định nghĩa

Trong tiêu chuẩn này sử dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau:

3.1

Quần thể cây trồng (Plant population)

Tập hợp các cá thể của cùng một giống được trồng trong một phạm vi hành chính và địa lý.

3.2

...

...

...

Cây tốt nhất được bình tuyển và công nhận từ quần thể của một giống cây trồng.

3.3

Vườn cây đầu dòng (Elite orchards)

Vườn cây được thiết lập từ vật liệu nhân giống khai thác từ cây đầu dòng, hoặc là vườn cây khảo nghiệm ban đầu (từ nguồn vật liệu giống mới nhập nội, hoặc giống mới chọn tạo trong nước) được công nhận theo quy định.

3.4

Tính trạng đặc trưng của giống (Specific characteristics)

Tính trạng được di truyền ổn định, ít bị biến đổi bởi tác động của ngoại cảnh, có thể nhận biết và mô tả được một cách chính xác.

3.5

Cành ghép (Scion)

...

...

...

3.6

Mắt ghép (Budwood)

Đoạn cành gồm 1 mắt được cắt ra từ cành ghép.

3.7

Bản mô tả giống (Varietal description)

Bản mô tả trạng thái biểu hiện các tính trạng đặc trưng của giống do cơ quan bảo hộ, cơ sở khảo nghiệm hoặc tác giả công bố.

3.8

Tỷ lệ dịch quả (Juice ratio)

Tỷ lệ phần trăm khối lượng dịch quả thu được bao gồm cả hạt so với khối lượng quả tươi.

...

...

...

4.1  Cây đầu dòng

Cây chanh leo đầu dòng phải đáp ứng các yêu cầu tối thiểu sau:

- mang các tính trạng đặc trưng của giống;

- tuổi cây tại thời điểm bình tuyển, công nhận phải đạt tối thiểu 1 năm và cho 3 vụ thu hoạch quả;

- cây sinh trưởng phát triển tốt, lá xanh, không có các vết gây hại do côn trùng hoặc bệnh;

- mức độ nhiễm một số đối tượng sinh vật gây hại không vượt quá giới hạn quy định tại Bảng 1 và phải được kiểm tra định kỳ tối thiểu 1 lần trong năm;

- năng suất quả phải cao hơn tối thiểu 10 % so với năng suất trung bình của quần thể tại nơi bình tuyển; năng suất ổn định liên tục từ 3 vụ quả trở lên tính đến thời điểm công nhận và phải được đánh giá định kỳ 1 lần/năm;

- chất lượng quả phải đáp ứng các yêu cầu sau: Khối lượng quả từ 70 g trở lên, tỷ lệ dịch quả từ 50 % đến 70 %, hình thái quả phù hợp với đặc điểm đặc trưng của giống. Một số chỉ tiêu sinh hóa của quả gồm: Axít tổng số tối đa 3 %, hàm lượng chất rắn hòa tan tổng số tối thiểu 15 %, hàm lượng vitamin C (mg/100 g) được xác định theo giá trị thực tế. Đồng thời phải theo dõi các chỉ tiêu bắt buộc trong khảo nghiệm giá trị canh tác và giá trị sử dụng quy định trong TCVN 13381-10:2026 nhưng không quy định mức giới hạn;

- mức độ khai thác vật liệu nhân giống: Đối với cây 1 tuổi, khai thác từ 50 cành đến 70 cành trong 1 năm, tương ứng với khoảng 200 mắt ghép đến 250 mắt ghép trong 1 năm; đối với cây 2 tuổi, khai thác 200 cành đến 250 cành trong 1 năm, tương đương với 800 mắt ghép đến 1 000 mắt ghép trong 1 năm;

...

...

...

4.2  Vườn cây đầu dòng

Vườn cây đầu dòng phải đáp ứng các yêu cầu tối thiểu sau:

- được thiết lập từ vật liệu nhân giống khai thác từ cây đầu dòng, hoặc từ vườn cây khảo nghiệm ban đầu (nguồn vật liệu giống mới nhập nội hoặc giống mới chọn tạo trong nước) đã được công nhận theo quy định;

- đối với vườn cây khảo nghiệm ban đầu (từ nguồn vật liệu giống mới nhập nội hoặc giống mới chọn tạo trong nước) được công nhận theo quy định làm vườn cây đầu dòng phải được kiểm tra năng suất, chất lượng trước khi khai thác vật liệu nhân giống;

- phải được lưu giữ trong nhà lưới chống côn trùng, kích thước ô lưới đạt tối thiểu 90 ô/cm^2;

- mức độ khai thác vật liệu nhân giống: Đối với cây 1 tuổi, khai thác từ 50 cành đến 70 cành trong 1 năm, tương ứng với khoảng 200 mắt ghép đến 250 mắt ghép trong 1 năm; đối với cây 2 tuổi, khai thác 200 cành đến 250 cành trong 1 năm, tương đương với 800 mắt ghép đến 1 000 mắt ghép trong 1 năm;

- mức độ nhiễm một số đối tượng sinh vật gây hại không vượt quá giới hạn quy định tại Bảng 1 và phải được kiểm tra định kỳ tối thiểu 1 lần trong năm;

- phải lập và lưu giữ hồ sơ thiết lập, công nhận vườn cây đầu dòng; nhật ký chăm sóc, bảo vệ và khai thác (tham khảo Phụ lục C).

Bảng 1 - Giới hạn mức độ nhiễm một số đối tượng sinh vật gây hại trên cây chanh leo đầu dòng và vườn cây chanh leo đầu dòng

...

...

...

Thời điểm quan sát

Đơn vị tính

Mức giới hạn

Cây đầu dòng

Vườn cây đầu dòng

1. Mức độ nhiễm bệnh thối gốc, thân, lá, quả do nấm Phytophthora nicotianae

Mọi thời điểm

Cấp bệnh

1*

...

...

...

2. Sự có mặt của các virus thuộc nhóm Potyvirus: East Asian Passiflora (EAPV), Telosma Mosaic virus (TelMV) và Passiflora Motle virus (PaMoV)

Mọi thời điểm

-

Không phát hiện

Không phát hiện

* Tham khảo Phụ lục B.

5  Trồng, chăm sóc cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng

Việc trồng, chăm sóc cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng thực hiện theo quy trình của tổ chức, cá nhân đứng tên đăng ký công nhận cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng biên soạn.

6  Lấy mẫu

...

...

...

Lấy mẫu kiểm tra sinh vật gây hại theo 5.3.2 và 5.5.5 (đối với giống cây thân leo) của TCVN 13268-4:2021.

7  Phương pháp kiểm tra

7.1  Kiểm tra các tính trạng đặc trưng của giống

Kiểm tra bằng cách đo, đếm và quan sát trực tiếp, theo bản mô tả giống (3.7) do cơ quan bảo hộ, cơ sở khảo nghiệm hoặc tác giả công bố.

7.2  Kiểm tra nguồn gốc xuất xứ, tuổi cây

Kiểm tra thông qua hồ sơ bình tuyển, công nhận cây đầu dòng và quá trình thiết lập, công nhận vườn cây đầu dòng; nhật ký chăm sóc, bảo vệ và khai thác cây đầu dòng, vườn cây đầu dòng (tham khảo Phụ lục C).

7.3  Kiểm tra sinh trưởng, năng suất, chất lượng

Kiểm tra thông qua việc quan sát thực trạng cây, xác định năng suất trực tiếp theo các đợt thu hoạch trong năm kết hợp với phỏng vấn chủ hộ và phân tích sinh hóa các chỉ tiêu chất lượng theo phương pháp được trình bày tại Bảng 6, Điều 7.2.1.7 của TCVN 13381-10:2026.

Đối với vườn cây đầu dòng được nhân từ cây đầu dòng không yêu cầu kiểm tra năng suất và chất lượng quả. Đối với vườn cây đầu dòng được thiết lập từ vườn khảo nghiệm phục vụ đăng ký lưu hành giống, đã được thẩm định và công nhận thì phải lấy mẫu kiểm tra năng suất và chất lượng quả tương tự như đối với cây đầu dòng.

...

...

...

- Đối với các bệnh do virus gồm: East Asian Passiflora Virus (EAPV), Telosma Mosaic Virus (TelMV), Passiflora Mottle Virus (PaMoV) việc kiểm tra được thực hiện bằng phương pháp RT-PCR (tham khảo Phụ lục A).

- Mức độ nhiễm với các sinh vật gây hại khác được xác định bằng quan sát trực tiếp trên cây, đối chiếu với các triệu chứng gây hại đặc trưng của sinh vật hại, kết hợp giám định sinh vật hại trong phòng thí nghiệm (nếu cần).

PHỤ LỤC A

(tham khảo)

Phương pháp chẩn đoán các virus: East Asian Passiflora Virus (EAPV), Telosma Mosaic Virus (TelMV), Passiflora Mottle Virus (PaMoV) bằng phản ứng chuỗi polymerase phiên mã ngược (RT-PCR)

A.1  Thu thập mẫu

Mẫu lá tươi được bảo quản trong túi PE ở nhiệt độ 4 °C. Mẫu lá khô được bảo quản trong túi PE chứa silica gel ở nhiệt độ phòng.

A.2  Cách tiến hành

...

...

...

ARN tổng số được tách chiết bằng bộ kit tách chiết ARN hoặc theo phương pháp rCTAB.

Bước 2: Phiên mã ngược (tổng hợp cADN trên khuôn mẫu ARN)

Chuẩn bị 01 ống vi ly tâm dung tích 1,5 ml, cho vào 4 µl dịch ARN tổng số, 1 µl mồi (nồng độ 20 ng/µl) và 7 µl DEPC-H₂O; ủ ở 65 °C trong 9 min để mồi gắn với mARN. Thêm 4 µl đệm RT, 2 µl DEPC-H₂O, 0,5 µl RNasin, 0,5 µl dNTP và 1 µl enzym RT; trộn đều bằng vortex nhẹ, ủ ở 42 °C trong 1 h. Kết thúc phản ứng bằng cách thêm 60 µl đệm TE 0,1x, ly tâm ở 4 °C, 10 000 x g trong 5 min. Chuyển 50 µl đến 60 µl dịch nổi sang ống mới, thêm 0,1 thể tích natri acetat 3 M và 2 thể tích ethanol; ủ ở -80 °C qua đêm hoặc ít nhất 2 h. Ly tâm ở 4 °C, 10 000 x g trong 15 min, rửa cặn bằng 300 µl ethanol 70 %, làm khô cặn trong chân không. Hòa tan cặn bằng 40 µl H₂O, bảo quản ở -80 °C hoặc sử dụng ngay.

Bước 3: Nhân gen bằng phản ứng PCR

Tổng thể tích một phản ứng PCR là 25 µl, gồm: 17,5 µl 2x PCR master, 1 µl mồi P1 (10 mmol/L), 1 µl mồi P2 (10 mmol/L), 1 µl ADN mẫu nghiên cứu (300 ng/µl) và 4,5 µl H₂O.

Điều kiện khuếch đại PCR: Biến tính ban đầu ở 94 °C trong 3 min; tiếp theo thực hiện chu trình gồm 94 °C trong 20 s, 65 °C trong 1 min và 72 °C trong 1 min, lặp lại 35 chu kỳ. Kéo dài cuối ở 72 °C trong 10 min. Giữ hoặc bảo quản ở 4 °C.

Mồi sử dụng trong phản ứng PCR được nêu trong Bảng A.1.

Bảng A.1 - Mồi sử dụng trong phản ứng PCR

Virus

...

...

...

Trình tự mồi (5’-3’)

Kích thước gen mục tiêu
(bp)

East Asian Passiflora Virus

EAPV-F

CTTGCATGTCCTAGACCTGC

955

EAPV-R

AACTGTGGTCGGTTTACCCAA

Telosma Mosaic virus

...

...

...

TCAAGTAAGGTGGATGATGTT

816

TelMV-R

CTGCACAGAGCCAACCCCAA

Passiflora Mottle virus DN1

PaMoV-DN1-F

CCTTCGTCACAGACACGGAA

581

PaMoV-DN1-R

...

...

...

Passiflora Mottle virus DN1

PaMoV-DN4-F

CCTTGTCGCGCAAGCTTATC

853

PaMoV-DN4-R

GAAGGCCACTTACCGAGCTT

Passiflora Mottle virus NA1

PaMoV-NA1-F

TGAACCTACCAACGGTGTCG

...

...

...

PaMoV-NA1-R

TACCGACATTGCCGTCCAAA

Passiflora Mottle virus PFSMoAV

PaMoV-PFS-F

CCTTGTCGCGCAAGCTTATC

853

PaMoV-PFS-R

GAAGGCCACTTACCGAGCTT

Bước 4: Sản phẩm PCR được điện di trên gel agarose 1,5 % với dung dịch đệm TAE 1X.

...

...

...

PHỤ LỤC B

(tham khảo)

Phân cấp và mức độ chống chịu bệnh do nấm Phytophthora nicotianae của chanh leo theo tỷ lệ diện tích lá bị hại

Cấp bệnh và mức độ chống chịu bệnh do nấm Phytophthora nicotianae của chanh leo theo tỷ lệ diện tích lá bị hại được nêu trong Bảng B.1.

Bảng B.1 - Cấp bệnh và mức độ chống chịu bệnh do nấm Phytophthora nicotianae của chanh leo theo tỷ lệ diện tích lá bị hại

Cấp bệnh

Tỷ lệ diện tích lá bị hại (%)

Mức độ chống chịu

...

...

...

0

Kháng cao (HR)

1

từ 0 đến nhỏ hơn 5

Kháng (R)

2

từ 5 đến nhỏ hơn 10

Kháng trung bình (MR)

3

...

...

...

Nhiễm trung bình (MS)

4

từ 15 đến nhỏ hơn 25

Nhiễm (S)

5

bằng hoặc lớn hơn 25

Nhiễm nặng (HS)

Tỷ lệ diện tích lá bị bệnh trung bình, X_i, tính bằng phần trăm (%) theo công thức (1):

...

...

...

Trong đó:

n_i là tỷ lệ diện tích lá bị bệnh của lá thứ i, tính bằng phần trăm (%);

N là tổng số lá điều tra, tính bằng lá.

PHỤ LỤC C

(tham khảo)

Nhật ký chăm sóc và khai thác cây đầu dòng/vườn cây đầu dòng

1. Thông tin cây đầu dòng/vườn cây đầu dòng

Mã số cây/vườn cây đầu dòng: ……………………………………………………………….

...

...

...

Năm trồng/tuổi cây: ………………………………..…………………………………………….

2. Các biện pháp chăm sóc

Cắt tỉa: ………………………………………………………………………………………….

Bón phân (Lượng bón/năm, cách bón): …………………………………………………….

Tưới nước: ………………………………………………………………………………………….

Phòng trừ sâu bệnh (Các loại sâu, bệnh xuất hiện, gây hại và biện pháp phòng chống, tên thuốc sử dụng, liều lượng, ngày phun):

………………………………………………………………………………………………………….

3. Khai thác vật liệu nhân giống

Năm

...

...

...

Lượng cành, mắt ghép khai thác theo các đợt/vụ trong năm

Mục đích sử dụng

Chủ sở hữu sử dụng để sản xuất cây giống (kèm số lượng mắt ghép)

Bán mắt ghép (số lượng mắt ghép đã bán và địa chỉ người mua)

A

Đợt:

Số lượng:

...

...

...

………………….

B

Đợt:

Số lượng:

………………….

...

...

...

………

………………….

A

Đợt:

Số lượng:

...

...

...

………………….

B

Đợt:

Số lượng:

...

...

...

……

………………….

……

……

………………….

...

...

...

Tổng

Thư mục tài liệu tham khảo

[1]  Chen, S., Yu, N., Yang, S., Zhong, B. & Lan, H. (2018) ldentification of Telosma mosaic virus infection in Passiflora edulis and its impact on phytochemical contents. Virology Journal, 15: 168. https://doI.org/10.1186/s12985-018-1084-6.

...

...

...

[3]  Lĭ tа̄o, Xièlìxuĕ, Shī qīng, Yángjiànróng, Zhа̄nglìjié, Zhа̄ngxiăoyàn, Zhèng shа̄n, Xièzhōngchēn, Línchéngzhì (2021) Quy trình kiểm tra bệnh ở cây Chanh dây (bản dịch). Học viện Khoa học nông nghiệp - Viện nghiên cứu Cây ăn quả Phúc Kiến https://www.ebiaozhun.com/std/02416a39b0c2480482e46903e5d1b7a9.html

[4] Xiaodong Fu, Junmei, Qian Yang, Lili Niu, Ye Wang, Xiuqin Long, Srihunsa Malichan and Xin Xie (2023) Occurrence and Distribution of Major Viruses Infecting Passion Fruit in Guizhou Province, China, and Molecular Characterization of two Potyviruses. Plant Disease, 107:2307- 2312. https://doi.org/10.1094/PDIS-09-22-2167-SC.