TIÊU
CHUẨN QUỐC GIA
TCVN
13473:2022
ONG
GIỐNG
Breeding bee
Lời nói đầu
TCVN 13473:2022 do Cục Chăn
nuôi biên soạn, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đề nghị, Tổng cục Tiêu
chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.
ONG GIỐNG
Breeding bee
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Tiêu chuẩn này áp dụng đối với ong nội
(Apis cerana cerana Fabricius và Apis cerana indica Fabricius) và
ong ngoại (Apis mellifera Linnaeus) nuôi để làm giống.
2 Thuật ngữ và định
nghĩa
Trong tiêu chuẩn này sử dụng các thuật
ngữ và định nghĩa sau:
2.1
Sức đẻ trứng của ong chúa (laying
capacity of queen bee) số lượng trứng do ong chúa đẻ ra trong một ngày đêm (24
h)
2.2
Số lỗ tổ nhộng (the number
of pupa)
Số lượng lỗ tổ ấu
trùng đã được vít nắp
2.3
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Tổng khối lượng mật thu được do một
đàn ong sản xuất ra trong một năm
CHÚ THÍCH: Năng suất mật được biểu thị
bằng kilogam/đàn/năm.
2.4
Năng suất sáp ong (wax yield)
Tổng khối lượng sáp ong thu được do một
đàn ong sản xuất ra trong một năm
CHÚ THÍCH: Năng suất sáp ong được biểu
thị bằng kilogam/đàn/năm.
2.5
Năng suất phấn hoa (pollen
yield)
Tổng khối lượng phấn hoa thu được do một
đàn ong sản xuất ra trong một năm CHÚ THÍCH: Năng suất phán hoa được biểu thị bằng
kilogam/đàn/năm.
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Số cầu quân (number of adult
comb)
Số lượng cầu có ong trường thành phủ
kín hai mặt cầu ong (cầu có trứng, ấu trùng, nhộng)
2.7
Cầu mật (honey comb)
Cầu ong chỉ chứa mật được vít nắp 100
%
2.8
Thế đàn ong (colony strength)
Số lượng cầu quân của đàn ong
CHÚ THÍCH: Thế đàn ong được biểu thị bằng
cầu/đàn.
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Hệ số đàn ong giống sản xuất ra/năm (coefficient
of bee colonies produced/year)
Tỷ số giữa số lượng đàn ong đạt được
cuối kỳ (12 tháng) chia cho số lượng đàn ong đầu kỳ.
2.10
Tỷ lệ cận huyết đàn ong (inbreeding
rate)
Tỷ lệ phần trăm giữa số lượng ấu trùng
sau khi nở bị ong thợ ăn chia cho số lượng trứng ban đầu
2.11
Tỷ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng châu Âu (European
foulbrood infection rate)
Tỷ lệ phần trăm giữa số lượng đàn ong
bị nhiễm bệnh thối ấu trùng châu Âu trong tổng số đàn ong nuôi
3 Các yêu cầu
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Đặc điểm ngoại hình của ong giống được
quy định tại Bảng 1. Tham khảo hình minh họa trong Phụ lục A.
Bảng 1 - Đặc
điểm ngoại hình
Chỉ tiêu
Yêu cầu
Ong giống nội
Ong giống
ngoại
I. Đối với ong
chúa
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
To nhất đàn
To nhất đàn
2. Thân
Cân đối, bụng
thon dài
To, thuôn
dài
3. Cánh
Ngắn, phủ
kín 2/3 các đốt bụng
Ngắn, phủ
kín 2/3 các đốt bụng
4. Đốt bụng cuối
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Thuôn
5. Màu sắc của phần bụng
Đen bóng
Vàng nâu,
nâu đỏ
II. Đối với ong thợ
1. Hình dáng cơ thể
Nhỏ nhất
đàn
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
2. Thân
Nhỏ
Nhỏ
3. Cánh
Dài, phủ
kín các đốt bụng
Dài, phủ
kín các đốt bụng
4. Đốt bụng cuối
Nhọn
Nhọn
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Đen
Vàng đen,
nâu đen
III. Đối với ong đực
1. Hình dáng cơ thể
Trung bình
Trung bình
2. Thân
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
To ngang
3. Cánh
Dài, phủ
kín các đốt bụng
Dài, phủ
kín các đốt bụng
4. Đốt bụng cuối
Bằng
Bằng
5. Màu sắc của phần bụng
Đen
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
3.2 Yêu cầu
về các chỉ tiêu kỹ thuật
Yêu cầu về các chỉ tiêu kỹ thuật của
ong giống được quy định tại Bảng 2.
Bảng 2 - Chỉ
tiêu kỹ thuật
Chỉ tiêu
Mức yêu cầu
Ong giống nội
Ong giống
ngoại (Apis mellifera)
Apis cerana
cerana
Apis cerana
indica
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
1. Khối lượng của ong chúa đẻ,
miligam
180 đến 220
180 đến 200
250 đến 270
2. Sức đẻ của ong chúa trong 24 h
≥ 450
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
≥ 800
II. Đối với đàn ong
1. Năng suất mật ong,
kilogam/đàn/năm
≥ 18
≥ 17
≥ 40
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
0,3
0,3
0,6
3. Năng suất phấn hoa,
kilogam/đàn/năm
-
-
0,3
4. Tỷ lệ cận huyết, %
< 8,3
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
< 8,3
5. Thế đàn ong, cầu/đàn
≥ 4
≥ 4
≥ 7
6. Hệ số đàn ong giống sản xuất
ra/năm
1,3
1,3
1,3
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
0
0
0
8. Tỷ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng
châu Âu (Melissococcus plutonius), %
0
0
0
4 Phương pháp thử
4.1 Dụng cụ
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
4.1.2 Khung cầu
căng dây thép ô vuông, mỗi ô có kích thước 4,5 cm x 4,5 cm (đối
với ong nội) và 5,0 cm x 5,0 cm (đối
với ong ngoại), tương đương với 100 lỗ ong thợ.
4.1.3 Thùng quay mật
ong.
4.1.4 Lồng nhốt ong
chúa.
4.1.5 Bút viết
kính.
4.1.6 Giấy bóng
kính khổ A4 trong suốt.
4.2 Lấy mẫu
Lấy ngẫu nhiên 10 % số đàn ong trên
tổng đàn (không dưới 5 đàn) của một điểm đặt ong tại thời điểm nguồn hoa tốt.
4.3 Xác định
các chỉ tiêu ngoại hình
Quan sát bằng mắt thường để xác định
hình các đặc điểm của ong chúa, ong thợ, ong đực nêu trong 3.1.
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
4.4.1 Cách tiến
hành
Dùng cân (4.1.1) cân khối lượng của lồng
nhốt ong chúa (4.1.4).
Bắt và nhốt ong chúa đẻ, là những ong
chúa khỏe mạnh,
không bị dị tật, đã đẻ trứng được từ 1 tháng đến 2 tháng, cho vào lồng và cân.
4.4.2 Tính kết quả
Khối lượng của ong chúa đẻ, mOCĐ, được tính bằng
miligam (mg) theo Công thức (1):
mOCĐ = m1 - mL
(1)
trong đó:
m1 là khối lượng
lồng có chứa ong chúa đẻ, tính bằng miligam (mg);
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
4.5 Xác định
sức đẻ của ong chúa
4.5.1 Cách tiến
hành
Đặt khung cầu (4.1.2) lên mặt cầu ong,
ước lượng số lỗ tổ nhộng của mỗi ô để tính số ô nhộng ở mỗi mặt cầu, đo cả 2 mặt
cầu và tất cả các cầu ong
có trong đàn. Số ô nhộng của
mỗi đàn là tổng ô nhộng của các cầu cộng lại.
Sức đẻ trứng của ong chúa được tính
gián tiếp thông qua số lượng nhộng trong một ngày đêm (24 h), được đo 2 đợt, mỗi
đợt 2 lần, mỗi lần cách nhau 2 tuần vào thời điểm 30 ngày trước vụ mật và trong
thời gian dưỡng đàn.
4.5.2 Tính kết quả
Sức đẻ trứng trong một ngày đêm (24 h)
của ong chúa, Sđt, biểu thị bằng
số trứng, được tính theo Công thức (2):

(2)
trong đó:
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
k là số ngày đêm của
tiền nhộng và nhộng trong lỗ tổ vít nắp (k = 11 đối với ong nội; k
= 12 đối với ong ngoại);
100 là số lỗ tổ nhộng có trong một ô
vuông klch thước 4,5 cm x 4,5 cm (đối
với ong nội) hoặc 5,0 cm x 5,0 cm (đối
với ong ngoại).
4.6 Năng suất
mật
4.6.1 Cách tiến
hành
Cân toàn bộ các cầu mật đã loại hết
ong trưởng thành. Sau
đó, tiến hành
quay mật rồi cân toàn bộ cầu đã quay hết mật.
Năng suất mặt của một đàn ong được xác
định bằng tổng khối lượng mật ong thu được từ tất cả các lần quay mật trong một
năm.
4.6.2 Tính kết quả
Năng suất mật của đàn ong, p, được
tính bằng kg/đàn/năm, theo Công thức (3):

...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
trong đó:
Pi1 là khối lượng
toàn bộ cầu mật của một đàn ong trước khi thực hiện lần quay mật thứ i, tính bằng
kilogam (kg);
Pi2 là khối lượng
toàn bộ cầu mật của một đàn ong sau khi thực hiện lần quay mật thứ i, tính bằng
kilogam (kg);
n là số lần quay mật
trong một năm.
4.7 Năng suất
sáp ong
4.7.1 Cách tiến
hành
Năng suất sáp ong của một đàn ong được
xác định bằng tổng khối lượng sáp ong thu được từ sáp cắt vít nắp, sáp ở cầu
ong trong một năm.
Tổng lượng sáp của một đàn ong là sáp
ong nguyên chất thu được sau khi đã loại bỏ các tạp chất khác lẫn vào trong sáp.
4.7.2 Tính kết quả
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66

(4)
trong đó:
N là tổng số đàn ong của
trại ong;
St là tổng lượng
sáp nguyên chất của cả trại ong, tính bằng kg/đàn/năm, theo Công thức (5):
St = Snl
- T
(5)
Snl là khối lượng
sáp nguyên liệu được thu gom trong một năm, từ bánh tổ loại, sáp lưỡi mèo, sáp
cắt vít nắp khi thu mật từ đàn ong, tính bằng kilogam (kg);
T là khối lượng tạp chất
được thu gom trong một năm, tính bằng kilogam (kg).
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
4.8.1 Cách tiến
hành
Chọn cầu ong có nhiều trứng, dùng giấy
bóng kính trong ghim cố định lên khung
cầu, dùng bút (4.1.5) đánh dấu vị trí lỗ tổ có trứng (100 lỗ tổ), 4 ngày sau đặt
lại tờ giấy bóng kính này đúng vị trí ban đầu, đếm số lỗ tổ không có ấu trùng ở các lỗ tổ trứng đã đánh
dấu.
Chỉ tiêu này được đo 2 lần trong năm, mỗi lần
cách nhau khoảng 8 ngày đến 10 ngày vào mùa vụ thuận lợi, khi ong chúa đẻ khỏe,
đàn ong phát triển mạnh.
4.8.2 Tính kết quả
Tỷ lệ cận huyết của đàn ong, Tch,
được tính bằng phần trăm theo Công thức (6):

(6)
trong đó:
n1 là số lỗ tổ không có ấu
trùng ở các lỗ tổ trứng đã đánh dấu;
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
4.9 Thế đàn
ong
Kiểm tra số lượng cầu trên đàn, định kỳ
mỗi tháng một lần.
Thế đàn ong, Tđ, được tính bằng
số cầu trên đàn, theo Công thức (7):

(7)
trong đó:
N2 là tổng số cầu
quân/đàn ong của tất cả các lần kiểm tra;
n2 là số lần kiểm tra.
4.10 Hệ số
đàn ong giống sản xuất ra/năm
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66

(5)
trong đó:
Sđ là số lượng
đàn ong đầu kỳ;
Sc là số lượng
đàn ong đạt được cuối kỳ (12 tháng).
4.11 Tỷ lệ
nhiễm bệnh thối ấu trùng châu Âu
Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh thối âu
trùng châu Âu hàng tháng dựa vào triệu chứng của bệnh và được tính bằng bình
quân tỷ lệ bệnh của tất cả các lần
kiểm tra.
Tỷ lệ nhiễm bệnh thối ấu trùng châu Âu
của trại ong, B, tính bằng phần trăm theo Công thức (9):

...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
trong đó:
Đb là số lượng
đàn nhiễm bệnh thối ấu trùng châu Âu sau mỗi lần kiểm tra;
Đkt là tổng số
đàn kiểm tra.
4.12 Tỷ lệ
nhiễm bệnh ấu trùng túi
Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh ấu trùng túi
hàng tháng dựa vào triệu chứng của bệnh và được tính bằng bình quân tỷ lệ bệnh
của tất cả các lần kiểm tra.
Tỷ lệ nhiễm bệnh ấu trùng túi của trại
ong, B1, tính bằng phần
trăm theo Công thức (10):

(10)
trong đó:
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Đkt là tổng số
đàn kiểm tra.
Phụ
lục A
(tham
khảo)
Hình minh họa đặc điểm ngoại hình của các giống ong

Hình A.1 -
Minh họa về giống ong nội (Apis cerana cerana Fabricius)

Hình A.2 -
Minh họa về giống ong nội
(Apis cerana indica Fabricius)
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Hình A.3 -
Minh họa về giống ong ngoại
(Apis mellifera Linnaeus)
Thư mục tài
liệu tham khảo
[1] QCVN 01-10T2012/BNNPTNT, Quy
chuẩn kỹ thuật quốc gia về khảo nghiệm, kiểm định ong mật giống.
[2] Quyết định số 675/QĐ-BNN-CN ngày
04 tháng 4 năm 2014 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phê
duyệt các chỉ tiêu định mức kinh tế kỹ thuật cho các đàn vật nuôi giống gốc.
[3] Trần Văn Toàn, Phùng Hữu Chính,
Nguyễn Thái Học, Nguyễn Văn Đĩnh (2010), “Một số đặc điểm sinh học của tổ hợp
lai giữa giống ong Apis cerana cerana Đồng Văn với Apis cerana indica Hà
Tây và Yên Bái”, Tạp chí Khoa học và phát triển, Đại học Nông nghiệp Hà
Nội, Tập 8, số 5/2010, tr. 787-791.
[4] Trần Văn Toàn (2013), Nghiên cứu
một số đặc điểm sinh vật học,
sinh thái học của con lai giữa giống ong nội Đồng Văn (Apis cerana cerana
Fabricius) với giống ong nội địa phương (Apis cerana
indica Fabricius) ở một số
tỉnh miền Bắc
Việt Nam,
Luận án Tiến sỹ Bảo vệ thực vật, Đại học Nông nghiệp Hà Nội.
[5] Phạm Hồng Thái (2008), Nghiên cứu
đặc điểm hình thái, sinh học của quần thể ong nội địa Apis
cerana Fabricius phân bố ở Việt Nam và đề xuất hướng sử dụng nguồn gen trên vào
công tác chọn tạo giống ong mật của nước ta, Luận án Tiến sỹ
Nông nghiệp, Đại học Nông nghiệp Hà Nội.