Tiêu chuẩn TCVN 14472-21:2025 về Thiết bị đo điện (xoay chiều) - Kiểm tra chấp nhận - Phần 21

• Số hiệu: TCVN14472-21:2025
• Loại văn bản: Tiêu chuẩn Việt Nam
• Nơi ban hành: ***
• Người ký: ***
• Ngày ban hành: Năm 2025

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA

TCVN 14472-21:2025

IEC 62058-21:2008

THIẾT BỊ ĐO ĐIỆN (XOAY CHIỀU) - KIỂM TRA CHẤP NHẬN - PHẦN 21: YÊU CẦU CỤ THỂ DÙNG CHO CÔNG TƠ KIỂU ĐIỆN CƠ ĐO ĐIỆN NĂNG TÁC DỤNG (CẤP CHÍNH XÁC 0,5; 1 VÀ 2)

Electricity metering equipment (AC) - Acceptance inspection - Part 21: Particular requirements for electromechanical meters for active energy (classes 0,5, 1 and 2)

Lời nói đầu

TCVN 14472-21:2025 hoàn toàn tương đương với IEC 62058-21:2008;

TCVN 14472-21:2025 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/E1 Máy điện và khí cụ điện biên soạn, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Bộ TCVN 14472 (IEC 62058), Thiết bị đo điện (xoay chiều) - Kiểm tra chấp nhận gồm các tiêu chuẩn sau:

...

...

...

- TCVN 14472-21:2025 (IEC 62058-21:2008), Phần 21: Yêu cầu cụ thể dùng cho công tơ kiểu điện cơ đo điện năng tác dụng (cấp chính xác 0,5; 1 và 2);

- TCVN 14472-31:2025 (IEC 62058-31:2008), Phần 31: Yêu cầu cụ thể dùng cho công tơ kiểu tĩnh đo điện năng tác dụng (cấp chính xác 0,2 S; 0,5 S; 1 và 2).

THIẾT BỊ ĐO ĐIỆN (XOAY CHIỀU) - KIỂM TRA CHẤP NHẬN - PHẦN 21: YÊU CẦU CỤ THỂ DÙNG CHO CÔNG TƠ KIỂU ĐIỆN CƠ ĐO ĐIỆN NĂNG TÁC DỤNG (CẤP CHÍNH XÁC 0,5; 1 VÀ 2)

Electricity metering equipment (AC) - Acceptance inspection - Part 21: Particular requirements for electromechanical meters for active energy (classes 0,5, 1 and 2)

1  Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu cụ thể để kiểm tra chấp nhận công tơ kiểu điện cơ hoạt động thông qua máy biến dòng hoặc được nối trực tiếp với lưới điện, được chế tạo mới dùng để đo điện năng tác dụng (cấp chính xác 0,5; 1 và 2) được phân phối theo lô với số lượng trên 50. Phương pháp chấp nhận các lô nhỏ hơn cần theo thỏa thuận giữa nhà chế tạo và khách hàng.

Quá trình được đề cập trong tiêu chuẩn này về cơ bản được thiết kế để kiểm tra chấp nhận giữa nhà chế tạo và người mua.

CHÚ THÍCH: Tiêu chuẩn này cũng có thể được sử dụng cho các mục đích khác, ví dụ để hỗ trợ kiểm tra xác nhận ban đầu.

...

...

...

Các tài liệu viện dẫn sau đây là cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi.

TCVN 14472-11:2025 (IEC 62058-11:2008), Thiết bị đo điện (xoay chiều) - Kiểm tra chấp nhận - Phần 11: Phương pháp chung để kiểm tra chấp nhận

ISO/IEC GUIDE 98:1995, Guide to the Expression of Uncertainty in Measurement (Hướng dẫn trình bày độ không đảm bảo đo)

3  Thuật ngữ và định nghĩa

Áp dụng thuật ngữ, định nghĩa, ký hiệu và chữ viết tắt trong TCVN 14472-11 (IEC 62058-11).

4  Điều kiện thử nghiệm

4.1  Nơi kiểm tra

Áp dụng 5.15 của TCVN 14472-11 (IEC 62058-11).

4.2  Điều kiện tham chiếu

...

...

...

Bảng 1 - Mất cân bằng điện áp và dòng điện đối với công tơ nhiều pha

Điều kiện

Cấp chính xác

0,5

1

2

Từng điện áp giữa pha với trung tính và giữa hai pha bất kỳ không được sai khác so với giá trị trung bình của điện áp tương ứng quá

± 0,5 %

± 1 %

...

...

...

Từng dòng điện trong các dây dẫn không được sai khác với dòng điện trung bình quá

± 1 %

± 2%

± 2%

Sự dịch pha của từng dòng điện trong các dòng điện này so với điện áp pha-trung tính tương ứng, bất kể góc pha là bao nhiêu, không được sai khác nhau quá

2°

Bảng 2 - Các điều kiện tham chiếu

Đại lượng ảnh hưởng

Giá trị tham chiếu

...

...

...

0,5

1

2

Nhiệt độ môi trường

Nhiệt độ tham chiếu hoặc, khi không quy định, 23 °C ^a

± 1 °C

± 2 °C

± 2°C

Điện áp

...

...

...

± 0,5 %

± 1,0 %

± 1,0 %

Tần số

Tần số tham chiếu

± 0,2 %

± 0,3 %

± 0,5 %

Thứ tự pha

...

...

...

-

Mất cân bằng điện áp

Tất cả các pha được nối

-

Dạng sóng

Điện áp và dòng điện hình sin

Hệ số méo nhỏ hơn

2%

2%

...

...

...

Cảm ứng từ liên tục có nguồn gốc bên ngoài

Bằng không

-

Cảm ứng từ có nguồn gốc bên ngoài ở tần số tham chiếu

Cảm ứng từ bằng không

Giá trị cảm ứng gây ra thay đổi sai số không lớn hơn ^b

± 0,1 %

± 0,2 %

± 0,3 %

...

...

...

Hoạt động của các phụ kiện

Các phụ kiện không hoạt động

-

Tư thế làm việc

Tư thế làm việc thẳng đứng ^c

± 0,5°

Nhiễu dẫn, cảm ứng bởi trường từ tần số radio, 150 kHz đến 80 MHz

Bằng không

< 1 V

...

...

...

^b Thử nghiệm gồm

1) đối với công tơ một pha, đầu tiên xác định các sai số với công tơ thường được nối với nguồn lưới và sau đó đảo ngược các kết nối với mạch dòng điện cũng như mạch điện áp. Một nửa chênh lệch giữa hai sai số là giá trị thay đổi sai số. Vì trường bên ngoài có pha chưa biết, thử nghiệm cần được thực hiện ở 0,1 l_b ứng với 0,05 l_n ở hệ số công suất bằng 1 và 0,2 l_b ứng với 0,1 l_n ở hệ số công suất 0,5;

2) đối với công tơ ba pha, thực hiện ba phép đo ở 0,1 l_b ứng với 0,05 l_n ở hệ số công suất bằng 1, sau mỗi phép đo, đấu nối với các mạch dòng điện và các mạch điện áp được thay đổi sao 120° trong khi thứ tự pha không thay đổi. Chênh lệch lớn nhất giữa mỗi sai số được xác định và giá trị trung bình của chúng là giá trị thay đổi sai số.

^c Xác định tư thể làm việc thẳng đứng (xem IEC 62053-11, 5.1).

Kết cấu và lắp ráp công tơ cần đảm bảo đúng vị trí thẳng đứng (trong các mặt phẳng thẳng đứng trước-sau và trái-phải) khi

- đế công tơ được đỡ dựa vào tường thẳng đứng, và

- mép tham chiếu (ví dụ mép dưới của khối đầu nối) hoặc đường tham chiếu được đánh dấu trên vỏ công tơ nằm ngang.

4.3  Độ không đảm bảo đo của sai số phần trăm

Quá trình đo phải sao cho độ không đảm bảo đo của sai số phần trăm không nên vượt quá một phần năm giới hạn sai số phần trăm đối với điểm thử nghiệm cho trước ở các điều kiện tham chiếu.

...

...

...

Nếu độ không đảm bảo đo vượt quá giới hạn này thì việc kiểm tra định lượng có thể không thực hiện được. Sẽ chỉ có thể kiểm tra định tính, và các giới hạn sai số phần trăm phải được hiệu chỉnh bằng cách sử dụng công thức sau:

trong đó

e(l, cosφ) là giới hạn sai số phần trăm đối với điểm thử nghiệm cho trước ở các điều kiện tham chiếu;

U là độ không đảm bảo đo.

VÍ DỤ: Nếu, đối với một điểm thử nghiệm cho trước, giới hạn sai số phần trăm ở các điều kiện tham chiếu là

e(l, cosφ) = ± 2 %; và

U = 0,5 %;

thì

...

...

...

Thay cho giới hạn ban đầu, áp dụng giới hạn sau hiệu chỉnh này.

Bảng 3 đưa ra các giới hạn sai số phần trăm được hiệu chỉnh với độ không đảm bảo đo, sử dụng công thức trên.

Bảng 3 - Các giới hạn sai số phần trăm được hiệu chỉnh theo độ không đảm bảo

4.4  Nắp và kẹp chì

Công tơ phải được kiểm tra và thử nghiệm với các nắp và kẹp chì của nhà chế tạo không bị vỡ.

CHÚ THÍCH: Nếu có yêu cầu về thử nghiệm các khía cạnh cơ khí, các điều kiện cần theo thỏa thuận giữa nhà chế tạo và người mua.

5  Quy trình kiểm tra

5.1  Các thử nghiệm cần thực hiện và phương pháp kiểm tra

...

...

...

Bảng 4 - Thử nghiệm chấp nhận và phương pháp kiểm tra

Thử nghiệm số

Thử nghiệm

Phân loại sự không phù hợp

Các phương pháp kiểm tra sẵn có ^a

Kế hoạch lấy mẫu TCVN 14472-11 (IEC 62058-11)

1

Thử nghiệm điện áp xoay chiều

Nghiêm trọng

...

...

...

Bảng 6

Kiểm tra định tính lô tách biệt, quy trình A, Ac = 0

Bảng 18

2

Không tải

Không nghiêm trọng

Kiểm tra định tính từng lô, lấy mẫu một lần, AQL = 1,0 hoặc

Bảng 2

Kiểm tra định tính từng lô, lấy mẫu hai lần, AQL = 1,0 hoặc

...

...

...

Kiểm tra định tính lô tách biệt, lấy mẫu một lần hoặc hai lần, quy trình A, LQ = 5,0 hoặc

Bảng 17

Kiểm tra định tính lô tách biệt, lấy mẫu một lần hoặc hai lần, quy trình B, LQ = 5,0

Bảng 20

3

Khởi động

Không nghiêm trọng

Như đối với thử nghiệm số 2

4 ... 9

...

...

...

Không nghiêm trọng

Như đối với thử nghiệm số 2, ngoài ra

Kiểm tra định lượng từng lô, phương pháp “s”, AQL = 1,0 hoặc

Bảng 24

Kiểm tra định lượng từng lô, phương pháp “σ”, AQL = 1,0

Bảng 26

10

Hằng số công tơ

Nghiêm trọng

...

...

...

-

Các thử nghiệm khác

Xem 5.8

-

^a Kiểm tra 100 % có thể luôn được sử dụng, xem Điều 6 của TCVN 14472-11 (IEC 62058-11).

Đối với các thử nghiệm khác nhau, nếu các kế hoạch lấy mẫu đưa ra các kích cỡ mẫu khác nhau thì số lượng mẫu phải bằng cỡ mẫu lớn nhất. Cỡ mẫu nhỏ hơn phải được chọn ngẫu nhiên từ mẫu lớn hơn.

5.2  Các thử nghiệm sơ bộ và ổn định trước

Công tơ được chọn để kiểm tra phải được xem xét bằng mắt để kiểm tra xác nhận rằng chúng thuộc cùng một kiểu, ghi nhãn đúng theo quy định và không có công tơ nào có dấu hiệu hư hại. Công tơ phải phù hợp với chấp nhận kiểu và chúng phải có cùng đặc tính về điện áp và dòng điện.

Trước các thử nghiệm, công tơ phải được cấp điện ở điện áp tham chiếu và mang tải với dòng điện quy định dưới đây, ở hệ số công suất bằng một để đạt đến ổn định nhiệt.

...

...

...

Các thử nghiệm phải được thực hiện theo trình tự dưới đây.

5.3  Thử nghiệm số 1: Thử nghiệm điện áp xoay chiều

Thử nghiệm điện áp xoay chiều phải được thực hiện theo Bảng 5.

Điện áp thử nghiệm về cơ bản phải là hình sin, có tần số trong khoảng từ 45 Hz đến 65 Hz, và đặt trong 2 s. Nguồn điện phải có khả năng cung cấp tối thiểu 500 VA. Thời gian tăng và thời gian giảm của điện áp thử nghiệm phải ≤ 2 s. Các mạch điện phụ trợ có điện áp tham chiếu bằng hoặc nhỏ hơn 40 V phải được nối đất.

Trong thử nghiệm này, không được xảy ra phóng điện bề mặt, phóng điện đánh thủng hoặc phóng điện đâm xuyên.

Bảng 5 - Thử nghiệm điện áp xoay chiều

Điện áp thử nghiệm hiệu dụng dùng cho công tơ có cấp cách điện

Các điểm đặt điện áp

I

...

...

...

1,6 kV

3,2 kV

Giữa một phía là tất cả các mạch dòng điện và mạch điện áp cũng như các mạch điện phụ trợ có điện áp tham chiếu lớn hơn 40 V, được nối với nhau, và một phía là đất,

Nếu nhà chế tạo cung cấp bằng chứng cho thấy thử nghiệm đã được thực hiện trên từng hạng mục trước khi kiểm tra chấp nhận thì thử nghiệm này không phải thực hiện nữa.

5.4  Thử nghiệm số 2: Thử nghiệm điều kiện không tải

Khi công tơ được mang điện ở điện áp tham chiếu, ở hệ số công suất bằng một và với dòng điện thử nghiệm được đặt vào, và được nối như thể hiện trên sơ đồ đấu nối thì đĩa quay không được quay hết một vòng.

Đối với các thanh ghi kiểu tang trống, các điều kiện này chỉ áp dụng đối với loại một tang trống chuyển động.

Giá trị dòng điện thử nghiệm phải là 0,001 l_b trong trường hợp công tơ nối trực tiếp hoặc 0,001 l_n trong trường hợp công tơ được hoạt động thông qua máy biến dòng.

CHÚ THÍCH: Không giống trong thử nghiệm điển hình, thử nghiệm này được thực hiện ở dòng điện nhỏ vì các điều kiện thử nghiệm là khác nhau.

...

...

...

Khi công tơ được cấp điện ở điện áp tham chiếu, (và trong trường hợp công tơ nhiều pha với tải cân bằng) và được nối như thể hiện trên sơ đồ đấu nối, đĩa quay phải khởi động và tạo thành nhiều hơn một vòng ở dòng điện cho trong Bảng 6.

Đối với công tơ có các thanh ghi kiểu tang trống, thử nghiệm này phải được thực hiện với không quá hai tang trống chuyển động.

Bảng 6 - Giá trị dòng điện trong thử nghiệm khởi động

Công tơ dùng cho

Cấp chính xác của công tơ

Hệ số công suất

0,5

1

2

...

...

...

-

0,004 l_b

0,005 l_b

1

Đấu nối thông qua máy biến dòng

0,002 l_n

0,002 l_n

0,003 l_n

1

...

...

...

Các thử nghiệm cấp chính xác đối với các công tơ một pha hoặc nhiều pha phải được thực hiện ở các điểm thử nghiệm quy định trong Bảng 7, theo trình tự thể hiện trong bảng, mà không đợi đạt được cân bằng nhiệt giữa các phép đo.

Bảng 7 - Điểm thử nghiệm cấp chính xác và giới hạn sai số phần trăm

Thử nghiệm số

Giá trị dòng điện đối với

Hệ số công suất

Áp dụng đối với công tơ kiểu

Tải (trong trường hợp công tơ nhiều pha)

Giới hạn sai số phần trăm đối với công tơ có cấp chính xác

Công tơ nối trực tiếp

...

...

...

0,5

1

2

4

0,05 l_b

0,02 l_n

1

Một pha và nhiều pha

Cân bằng

...

...

...

± 1,5

± 2,5

5

l_b

l_n

1

Một pha và nhiều pha

Cân bằng

± 0,5

...

...

...

± 2,0

6

l_b

l_n

0,5

Một pha và nhiều pha

Cân bằng

± 0,8

± 1,0

...

...

...

7

l_b

l_n

1

Nhiều pha

Một pha ^a

± 1,5

± 2,0

± 3,0

...

...

...

l_b

l_n

1

Nhiều pha

Một pha ^b

± 1,5

± 2,0

± 3,0

9

...

...

...

l_max

1

Một pha và nhiều pha

Cân bằng

± 0,5

± 1,0

± 2,0

^a Công tơ phải được cấp nguồn với điện áp ba pha đối xứng. Dòng điện phải được đặt vào pha bất kỳ.

^b Công tơ phải được cấp nguồn với điện áp ba pha đối xứng. Dòng điện phải được đặt vào pha khác với pha trong thử nghiệm số 7.

...

...

...

Thử nghiệm này phải được thực hiện bằng cách đo lượng năng lượng đủ, để kiểm tra xác nhận rằng cấp chính xác của các gia số trong số đọc của thanh ghi tốt hơn ±1,0 %.

Thử nghiệm phải được thực hiện đối với mỗi công tơ trên tối thiểu một thanh ghi biểu giá.

5.8  Các thử nghiệm khác

Nhà chế tạo và khách hàng có thể thỏa thuận việc thực hiện thử nghiệm các khía cạnh chức năng và cơ khí bổ sung bất kỳ.

Phương pháp kiểm tra - thử nghiệm 100 %, kiểm tra định tính hoặc kiểm tra định lượng - và các điều kiện chấp nhận phải theo thỏa thuận giữa nhà chế tạo và khách hàng.

Một số ví dụ về thử nghiệm cơ khí được cho dưới đây:

• lưới của thanh ghi;

• các mối hàn;

• độ kín của vít;

...

...

...

• hạng mục mong muốn bất kỳ khác.

6  Tiêu chí chấp nhận và không chấp nhận lô, thải bỏ các lô không được chấp nhận

Xem TCVN 14472-11 (IEC 62058-11), 5.18 và các điều liên quan đối với từng chương trình kiểm tra.

7  Báo cáo thử nghiệm và đánh giá

Các kết quả thử nghiệm của mẫu phải được ghi lại và đánh giá theo tờ kiểm tra được cho trong Bảng 8 dưới đây.

CHÚ THÍCH: Các thử nghiệm theo thỏa thuận giữa nhà chế tạo và người mua có thể được bổ sung.

Đối với các cỡ mẫu lớn hơn, có thể cần một số tờ kiểm tra. Các kết quả phải được đánh giá trên tờ cuối cùng. Trong trường hợp này, dòng “Kết quả” diễn đạt lại “Tiếp tục ở tờ kiểm tra tiếp theo”. Ô “Số lô” có thể được sử dụng để đánh số các tờ kiểm tra kể cả các kết quả thử nghiệm của lô.

Đối với các kế hoạch lấy mẫu hai lần, có thể cần hai bộ tờ kiểm tra.

Bảng 8 - Tờ kiểm tra

...

...

...

Kiểm tra định tính

Kiểm tra định tính hoặc định lượng

Công tơ

Các số cuối cùng trong số seri

Thử nghiệm số

1

10

2

...

...

...

4

5

6

7

8

9

...

...

...

...

...

...

2

...

...

...

...

...

...

3

...

...

...

4

...

...

...

...

...

...

5

...

...

...

...

...

...

...

...

...

7

...

...

...

...

...

...

8

...

...

...

9

...

...

...

...

...

...

10

...

...

...

...

...

...

...

...

...

12

...

...

...

...

...

...

13

...

...

...

14

...

...

...

...

...

...

…

...

...

...

...

...

...

...

...

...

Số lượng công tơ không phù hợp ^a

Số chấp nhận

...

...

...

0

...

...

...

Số loại bỏ

1

1

...

...

...

Người kiểm tra

...

...

...

Các giới hạn sai số phần trăm ±

...

...

...

Mẫu trung bình  

...

...

...

Ngày

Độ lệch chuẩn s_i

...

...

...

f_s hoặc f_σ

...

...

...

Số lô

MSSD hoặc MPSD

...

...

...

...

...

...

...

...

...

...

...

...

Kết quả: Chấp nhận/ Loại bỏ/Mẫu thứ hai

...

...

...

^aXem TCVN 14472-11 (IEC 62058-11), 7.4.4.1.

Thư mục tài liệu tham khảo

[1] IEC 62052-11:2003 [1], Electricity metering equipment (a.c.) - General requirements, tests and test conditions - Part 11: Metering equipment (Thiết bị đo điện (xoay chiều) - Yêu cầu chung, thử nghiệm và điều kiện thử nghiệm - Phần 11: Công tơ điện)

[2] TCVN 7589-11:2007 (IEC 62053-11:2003), Thiết bị đo điện (xoay chiều) - Yêu cầu cụ thể - Phần 11: Công tơ kiểu điện cơ đo điện năng tác dụng (cấp chính xác 0,5; 1 và 2)

MỤC LỤC

...

...

...

1  Phạm vi áp dụng

2  Tài liệu viện dẫn

3  Thuật ngữ, định nghĩa, ký hiệu và chữ viết tắt

4  Điều kiện thử nghiệm

5  Quy trình kiểm tra

6  Tiêu chí chấp nhận và không chấp nhận lô, thải bỏ lô không chấp nhận

7  Báo cáo thử nghiệm và đánh giá

Thư mục tài liệu tham khảo

...

...

...