TCVN-12946-2020-trao-doi-thong-tin-trong-tinh-huong-khan-cap-an-toan-thuc-pham

• Số hiệu: TCVN12946:2020
• Loại văn bản: Tiêu chuẩn Việt Nam
• Nơi ban hành: ***
• Người ký: ***
• Ngày ban hành: Năm 2020

TIÊU CHUẨN QUỐC GIA

TCVN 12946:2020

NGUYÊN TẮC VÀ HƯỚNG DẪN TRAO ĐỔI THÔNG TIN TRONG CÁC TÌNH HUỐNG KHẨN CẤP VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

Principles and guidelines for the exchange of information in food safety emergency situations

Lời nói đầu

TCVN 12946:2020 được xây dựng trên cơ sở tham khảo CXG 19-1995, sửa đổi 2013, soát xét 2016;

TCVN 12946:2020 do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F3 Nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Lời giới thiệu

...

...

...

NGUYÊN TẮC VÀ HƯỚNG DẪN TRAO ĐỔI THÔNG TIN TRONG CÁC TÌNH HUỐNG KHẨN CẤP VỀ AN TOÀN THỰC PHẨM

Principles and guidelines for the exchange of information in food safety emergency situations

1  Phạm vi áp dụng

Tiêu chuẩn này đưa ra hướng dẫn để ứng phó với các tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm. Tiêu chuẩn này áp dụng cho các tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm được xác định và cần thực hiện việc truyền thông các nguy cơ liên quan đến tình huống khẩn cấp đó. Việc quản lý tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm cần có sự hợp tác, phối hợp kịp thời giữa tất cả các bên liên quan, bao gồm cơ quan có thẩm quyền, các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm và người tiêu dùng để đảm bảo ứng phó có hiệu quả. Tiêu chuẩn này cũng áp dụng cho thức ăn chăn nuôi1) khi việc sử dụng thức ăn chăn nuôi có thể gây mất an toàn thực phẩm.

Tiêu chuẩn này áp dụng cho các tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm trong đó sản phẩm thực phẩm và mối nguy an toàn thực phẩm đã được xác định cụ thể.

Tiêu chuẩn này cũng có thể áp dụng cho các tình huống chưa xác định được mối nguy an toàn thực phẩm, nhưng có thông tin khoa học liên quan cho thấy mối quan hệ giữa việc tiêu thụ thực phẩm và các ảnh hưởng nghiêm trọng của nó đến sức khỏe con người.

2  Tài liệu viện dẫn

Các tài liệu viện dẫn sau là rất cần thiết cho việc áp dụng tiêu chuẩn. Đối với các tài liệu viện dẫn ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản được nêu. Đối với các tài liệu viện dẫn không ghi năm công bố thì áp dụng phiên bản mới nhất, bao gồm cả các sửa đổi, bổ sung (nếu có).

...

...

...

3  Thuật ngữ và định nghĩa

Trong tiêu chuẩn này áp dụng các thuật ngữ và định nghĩa sau:

3.1

Tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm (food safety emergency)

Tình huống vô tình hay cố ý được xác định là gây nguy cơ nghiêm trọng cho thực phẩm và chưa được kiểm soát liên quan đến sức khỏe cộng đồng, do đó cần thực hiện các hành động khẩn cấp.

3.2

Ứng phó tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm (food safety emergency response)

Quá trình đánh giá nguy cơ, đưa ra các quyết định quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ khi bị hạn chế về thời gian và có thể không có đầy đủ dữ liệu và kiến thức.

4  Nguyên tắc

...

...

...

4.2  Các nguyên tắc chính bao gồm:

a) Khi có tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm, cần chỉ định một đầu mối liên lạc chính thức để trao đổi thông tin. Việc chuẩn bị và ứng phó với các tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm có thể cần có sự phối hợp với các cơ quan chịu trách nhiệm về các công đoạn trong chuỗi thực phẩm và sức khỏe cộng đồng, tùy thuộc vào bản chất và mức độ của tình huống khẩn cấp.

b) Thông tin về bản chất và mức độ của tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm bao gồm đánh giá nguy cơ, khi kết thúc, cần mô tả rõ và đầy đủ tình trạng khẩn cấp đó, nếu có thể. Nếu tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm có liên quan đến việc sử dụng thức ăn chăn nuôi, thì cần chỉ rõ bản chất cụ thể của vấn đề liên quan và tác động của thức ăn chăn nuôi đó đến an toàn thực phẩm.

c) Khi chưa xác định được chính xác mối nguy an toàn thực phẩm cụ thể, cần xác định rõ mối liên quan giữa việc tiêu thụ thực phẩm và các ảnh hưởng nghiêm trọng của nó đến sức khỏe cộng đồng.

d) Việc trao đổi thông tin các tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm phải được thực hiện giữa các đầu mối liên lạc chính thức đã được chỉ định theo 6.2. Cần sử dụng kênh cung cấp thông tin nhanh và hiệu quả nhất.

e) Khi phát hiện tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm, phải thông báo ngay cho các bên liên quan có thể bị ảnh hưởng.

f) Cần chia sẻ mọi thông tin liên quan khi phát hiện tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm, để tất cả các bên có khả năng bị ảnh hưởng thực hiện đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và/hoặc quyết định truyền thông nguy cơ.

g) Cần cung cấp thông tin rõ ràng, phù hợp, thực tế và kịp thời cho các bên liên quan.

h) Thông tin phải minh bạch và liên tục trong tất cả các giai đoạn của tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm để đánh giá và điều chỉnh liên tục cách ứng phó các tình huống khẩn cấp này.

...

...

...

5  Vai trò của các bên liên quan

5.1  Cơ quan có thẩm quyền

Cơ quan có thẩm quyền chịu trách nhiệm quản lý và truyền thông các tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm theo các nguyên tắc được nêu trong 4.2.

Sau khi xác định tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm, cơ quan có thẩm quyền cần liên lạc ngay với đầu mối liên lạc chính thức của quốc gia và cơ quan có thẩm quyền thích hợp của các nước khác có khả năng bị ảnh hưởng. Cơ quan có thẩm quyền có nhiệm vụ phối hợp hành động ứng phó phải cập nhật thông tin về các nước tiếp nhận thực phẩm bị ảnh hưởng, nếu cần. Độ chính xác và trung thực của thông tin khoa học và thông tin khác liên quan đến tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm cần được kiểm tra xác nhận để hỗ trợ việc đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ. Cơ quan có thẩm quyền kịp thời cải chính các thông tin sai lệch.

Cơ quan có thẩm quyền cần cung cấp cho doanh nghiệp, người tiêu dùng và các bên liên quan khác thông tin tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm. Phương án truyền thông bao gồm nhiều cách như cung cấp thông tin về các chi tiết liên quan cần được chuẩn bị và sử dụng. Thông tin liên quan cần bao gồm các ảnh hưởng đến sức khỏe của nhóm người nhạy cảm nhất (trẻ em, người già và người bị suy giảm hệ miễn dịch) và cách nhận biết, xử lý thực phẩm/các thực phẩm bị ảnh hưởng để giảm nguy cơ lan rộng tiếp.

5.2  Cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm

Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có trách nhiệm chính trong việc đảm bảo an toàn thực phẩm và do đó có trách nhiệm hỗ trợ quản lý các tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm có liên quan đến sản phẩm của họ. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh chịu trách nhiệm đối với các hệ thống truy xuất nguồn gốc có khả năng truy tìm hiệu quả các lô thực phẩm, cung cấp thông tin liên quan kịp thời cho các cơ quan có thẩm quyền và các bên liên quan khác, bao gồm khách hàng và/hoặc người tiêu dùng về các vấn đề liên quan để quản lý các tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm ^[^2]. Các cơ sở sản xuất, kinh doanh cũng chịu trách nhiệm đào tạo hoặc hướng dẫn nhân viên và truyền thông nội bộ. Các điều khoản này cũng áp dụng cho các cơ sở sản xuất, kinh doanh thức ăn chăn nuôi nếu tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm có liên quan đến thức ăn chăn nuôi.

Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải sẵn sàng cung cấp thông tin về loại thực phẩm, nguồn gốc và đối tượng được cung cấp. Cần lưu giữ các hồ sơ kỹ thuật số và dễ tìm kiếm để tạo điều kiện thuận lợi cho việc truy xuất kịp thời các sản phẩm thông qua các mạng lưới phân phối phức hợp.

5.3  Người tiêu dùng

...

...

...

6  Quá trình ứng phó tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm

6.1  Phương án ứng phó tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm

Cần lập kế hoạch ứng phó tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm, trong đó chỉ rõ các quy trình cần tuân thủ trong trường hợp có tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm, bao gồm cả các quy định cụ thể liên quan đến việc trao đổi thông tin. Phương án này cũng cần thiết lập trách nhiệm của tất cả các bên liên quan đến tình huống khẩn cấp nhằm quản lý các thỏa thuận phối hợp giữa các bên. Hướng dẫn về việc thiết lập phương án khẩn cấp về an toàn thực phẩm có thể tham khảo tài liệu của FAO/WHO về việc lập phương án ứng phó tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm quốc gia ^[3].

6.2  Chỉ định các đầu mối liên lạc chính thức trao đổi thông tin

Cần chỉ định một đầu mối liên lạc chính thức chịu trách nhiệm trong các tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm. Trong tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm nhất định, có thể chỉ định một đầu mối cụ thể cho tình huống đó.

6.3  Cấp phân phối thực phẩm

Cần xem xét liệu thực phẩm hoặc thức ăn chăn nuôi (khi thích hợp) được phân phối ở dạng bán buôn, bán lẻ hoặc tiêu dùng. Cũng cần xem xét số lượng thực phẩm được phân phối, dù là vận chuyển đến đối tác thương mại, thực hiện các biện pháp truyền thông và quản lý nguy cơ thích hợp, bao gồm thông báo thu hồi tại một hoặc nhiều cấp phân phối trong chuỗi này.

Trong một số trường hợp, thực phẩm bị ảnh hưởng có thể chưa vào nước nhập khẩu thì các biện pháp truyền thông và quản lý nguy cơ của cơ quan có thẩm quyền nước nhập khẩu sẽ tập trung kiểm soát nhà nhập khẩu và tại cửa khẩu. Tuy nhiên, trong các trường hợp khác, khi thực phẩm đã được đưa vào và phân phối trong nước hoặc được chuyển sang các nước khác, thì các biện pháp truyền thông và quản lý nguy cơ của cả cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu và nhập khẩu cần phải được điều chỉnh cho phù hợp.

6.4  Quản lý thông tin

...

...

...

Cần thực hiện việc truyền thông bằng các phương tiện thích hợp nhất, càng sớm càng tốt và kiểm tra xác nhận thông tin nhận được từ các đầu mối liên lạc chính thức. Thông tin qua điện thoại (đặc biệt quan trọng ngoài giờ làm việc ở đầu nhận thông tin) hoặc phương tiện điện tử cần được xem xét để thu được thông tin sớm và để đảm bảo rằng các cơ quan có thẩm quyền nhận được thông báo càng sớm càng tốt.

Trong trường hợp mối nguy an toàn thực phẩm liên quan đến một hoặc nhiều loại thực phẩm cụ thể, cần xác định chi tiết nhất các loại thực phẩm này để tạo thuận lợi cho việc nhận biết và xác định vị trí thực phẩm bị ảnh hưởng. Trong các trường hợp khác, khi mối nguy an toàn thực phẩm ảnh hưởng đến nhiều nhóm thực phẩm khác nhau và có thể liên quan đến một khu vực địa lý xác định, thì cần xác định tất cả các loại thực phẩm bị ảnh hưởng. Nếu mối nguy an toàn thực phẩm có liên quan đến thức ăn chăn nuôi thì cần xác định rõ loại thức ăn chăn nuôi đó.

Có thể thông tin ban đầu chưa được cung cấp đầy đủ, do đó phải xác định tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm để đảm bảo rằng thông tin ban đầu được bổ sung bằng các thông báo tiếp theo và khi có thêm các thông tin chi tiết hơn.

Cần cung cấp thông tin rõ ràng, cập nhật, trung thực và kịp thời về tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm cho tất cả các bên có liên quan, sử dụng phương tiện truyền thông phù hợp.

6.5  Thông tin cần trao đổi

Cần thống nhất biểu mẫu sử dụng để trao đổi các thông tin liên quan. Cần xác định bản chất và mức độ của thông tin được trao đổi liên quan đến quy định pháp luật về việc bảo vệ thông tin riêng. Tham khảo Phụ lục A về biểu mẫu dùng để trao đổi thông tin trong tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm.

6.6  Luồng thông tin

Luồng thông tin ở giai đoạn đầu của quá trình có thể bao gồm cả các giả thiết và mức độ phòng ngừa liên quan đến các biện pháp được thực hiện. Thông tin này cần được xử lý khi có thêm thông tin chi tiết về bản chất của tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm. Thông tin truyền thông giữa các đầu mối liên lạc chính thức được chỉ định phải minh bạch và liên tục trong toàn bộ các giai đoạn của tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm, từ thông báo ban đầu về vấn để an toàn thực phẩm bao gồm cả các chi tiết về các đánh giá nguy cơ tương ứng đã được sử dụng thông qua việc thông báo cách thức giải quyết vấn đề, khi thích hợp. Điều này cho phép xem xét đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và chiến lược truyền thông nguy cơ khi có sự thay đổi tình huống.

6.7  Hệ thống cảnh báo sớm

...

...

...

Phụ lục A

(tham khảo)

Biểu mẫu chuẩn để trao đổi thông tin trong các tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm

Các nội dung dưới đây gồm các thông tin cần trao đổi liên quan đến tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm. Việc trao đổi thông tin ban đầu cần diễn ra càng nhanh càng tốt, ngay cả khi chưa có đầy đủ thông tin. Thông tin tiếp theo có thể được trao đổi ngay khi sẵn có.

A.1  Bản chất của tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm

Bản chất của mối nguy an toàn thực phẩm gây ra tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm cần được mô tả và có thể bao gồm các thông tin sau, khi cần:

- ô nhiễm sinh học/vi sinh vật (bản mô tả cụ thể vi sinh vật hoặc độc tố liên quan);

- ô nhiễm hóa học (ví dụ: thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, hóa chất công nghiệp, chất gây ô nhiễm môi trường);

...

...

...

- ô nhiễm chất phóng xạ (bản mô tả cụ thể chất phóng xạ liên quan);

- chất gây dị ứng chưa được công bố (chất gây dị ứng cần phải được xác định rõ ràng);

- các mối nguy khác đã được nhận diện (ví dụ: hóa chất vốn có trong thực phẩm hoặc sinh ra do sai sót trong quá trình chế biến, chế biến/bao gói);

- tác nhân chưa nhận diện được (mô tả cụ thể các ảnh hưởng đến sức khỏe liên quan đến việc tiêu thụ thực phẩm đó).

Trong mỗi trường hợp nêu trên, mối nguy an toàn thực phẩm cụ thể và mức hoặc tỷ lệ nhiễm của mối nguy đó dựa trên thông tin có sẵn, phương pháp lấy mẫu và phân tích được sử dụng cùng mọi giả thiết được đưa ra phải được thông báo, khi cần.

Bản chất và mức độ của tất cả các ảnh hưởng đến sức khỏe liên quan đến tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm cần phải được mô tả, ví dụ: thời gian ủ bệnh, mức độ nghiêm trọng, dữ liệu dịch tễ khác.

A.2  Nhận diện thực phẩm hoặc thức ăn chăn nuôi liên quan, khi cần

Cần mô tả đầy đủ các loại thực phẩm hoặc thức ăn chăn nuôi liên quan. Khi cần, cung cấp các thông tin sau nếu có về sản phẩm:

- loại và khối lượng sản phẩm, bao gồm thương hiệu, tên sản phẩm được ghi trên nhãn, cấp hạng, phương pháp bảo quản (ví dụ: mát hoặc đông lạnh) và hạn sử dụng;

...

...

...

- nhận biết lô hàng, bao gồm mã số lô hàng, ngày sản xuất và chế biến và nhận biết cơ sở đóng gói hoặc chế biến cuối cùng;

- dấu/tem nhận diện khác (ví dụ: mã vạch, mã UPC);

- tên và địa chỉ của cơ sở sản xuất, cơ sở chế biến, cơ sở đóng gói, nhà bán lẻ, nhà xuất khẩu hoặc nhà nhập khẩu, khi cần;

- hình ảnh;

- số ký hiệu giấy chứng nhận xuất khẩu, tên và nhãn hiệu chính thức.

Khi nhập khẩu sản phẩm cần có các chỉ dẫn để xác định nhanh liệu có khả năng bị ảnh hưởng hay không và giúp xác định các thực phẩm bị ảnh hưởng.

A.3  Nhóm đối tượng bị ảnh hưởng hoặc có khả năng bị ảnh hưởng

Tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm có thể ảnh hưởng lớn đến các nhóm dân cư nhất định, ví dụ: trẻ em, phụ nữ có thai, người bị suy giảm miễn dịch hoặc người già. Trong những tình huống như vậy, các thông tin này cần được truyền thông.

A.4  Vận chuyển và các thông tin liên quan

...

...

...

- tên nhà xuất khẩu và thông tin liên hệ;

- tên nhà nhập khẩu và thông tin liên hệ;

- chi tiết về vật chứa và vận chuyển, bao gồm cảng đi và đến;

- hệ thống hài hòa mã số (mã HS hoặc mã thuế quan) được sử dụng để vận chuyển sản phẩm liên quan;

- đơn vị nhận hàng, gửi hàng và thông tin liên hệ.

A.5  Hành động cần thực hiện của các nước xuất khẩu hoặc nhập khẩu

Thông tin có sẵn về hành động cần thực hiện, như:

- thực hiện các biện pháp nhận biết và ngăn chặn việc bán và xuất khẩu thực phẩm;

- thực hiện các biện pháp thu hồi thực phẩm từ thị trường, bao gồm cả việc thu hồi tự nguyện hoặc bắt buộc;

...

...

...

- thực hiện các biện pháp giảm thiểu nguy cơ do quá trình xử lý vật lý thích hợp;

- phương pháp chẩn đoán và điều trị cho những người bị ảnh hưởng;

- thực hiện các biện pháp liên quan đến công đoạn xử lý cuối cùng (ví dụ: tiêu hủy thực phẩm);

- phân tích phòng thử nghiệm;

- mọi thông tin bổ sung để đánh giá nguy cơ của sự kiện này.

A.6  Chi tiết về đầu mối liên lạc chính thức được chỉ định và tổ chức có liên quan

Chi tiết đầu mối liên lạc đầy đủ, bao gồm tên tổ chức, địa chỉ, điện thoại, địa chỉ thư điện tử và số fax của cán bộ hoặc nhân viên văn phòng có thể cung cấp thêm thông tin cho các bên bị ảnh hưởng hoặc có khả năng bị ảnh hưởng nhằm hỗ trợ cho việc quản lý tình huống khẩn cấp về an toàn thực phẩm. Địa chỉ trang web cần được sử dụng khi có để cung cấp thông tin cập nhật.

Thư mục tài liệu tham khảo

...

...

...

[2] CXG 60-2006, Principles of traceability/product training as a tool within a food inspection and certification system

[3] Food and Agriculture Organization of the United Nations and World Health Organization, FAOA/VHO framework for developing national food safety emergency response plans, Rome, 2010, http://www.fao.org/docrep/013/i1686e/i1686e00.pdf

1) Thuật ngữ thức ăn chăn nuôi dùng để chỉ cả thức ăn chăn nuôi và thành phần nguyên liệu thức ăn chăn nuôi, được định nghĩa trong TCVN 9593:2013 (CAC/RCP 54-2004) Quy phạm thực hành chăn nuôi tốt.