Cơ quan thuế sẽ sử dụng công nghệ AI để chống gian lận hóa đơn như thế nào?

Cơ quan thuế sẽ sử dụng công nghệ AI để chống gian lận hóa đơn như thế nào?

Mới đây, Cơ quan Thuế đã nhận diện được các hành vi vi phạm về hóa đơn phổ biến gồm:

- Mua bán hóa đơn khống: doanh nghiệp không phát sinh hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ thực tế nhưng lập hóa đơn để bán cho các tổ chức, cá nhân khác nhằm hợp thức hóa chi phí, tăng khấu trừ thuế GTGT hoặc giảm thu nhập chịu thuế.

- Sử dụng hóa đơn của doanh nghiệp “ma”: nhiều doanh nghiệp được thành lập chỉ nhằm mục đích mua bán hóa đơn, không có hoạt động sản xuất kinh doanh thực tế, không có kho bãi, lao động, tài sản cố định nhưng phát hành hóa đơn với doanh số lớn. Sau thời gian ngắn hoạt động, các doanh nghiệp này sẽ ngừng hoạt động hoặc không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký kinh doanh, gây khó khăn cho công tác truy vết, xác minh và xử lý của cơ quan thuế.

- Lập hóa đơn sai lệch giá trị giao dịch: Đây là hành vi nâng khống giá trị hàng hóa, dịch vụ nhằm: tăng chi phí, tăng số thuế GTGT đầu vào được khấu trừ; nâng số thuế đề nghị hoàn; hợp thức hóa doanh thu.

- Tạo lập chuỗi giao dịch giả: Các doanh nghiệp liên kết với nhau tạo thành chuỗi mua bán khép kín nhằm: hợp thức hóa dòng hàng; tạo vòng quay hóa đơn; tạo đầu vào hợp pháp cho hồ sơ hoàn thuế; che giấu nguồn gốc hàng hóa.

- Sử dụng hóa đơn đầu vào không hợp pháp để hợp thức hồ sơ hoàn thuế GTGT.

Để đối phó với những vấn đề trên, Cơ quan Thuế đã xây dựng một hệ thống phân tích rủi ro đa tầng, tập trung vào việc nhận diện các doanh nghiệp có dấu hiệu nghi ngờ ngay từ khi mới thành lập hoặc có những biến động bất thường trong hoạt động kinh doanh.

(1) Cảnh báo xuất hóa đơn theo hệ số K. Đây là giải pháp sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử kết hợp với các chỉ báo rủi ro để phát hiện sớm các trường hợp có dấu hiệu xuất hóa đơn không phù hợp với năng lực và đặc điểm hoạt động thực tế của doanh nghiệp.

(2) Triển khai ứng dụng phân tích chuỗi đồ thị Graph analysis (kỹ thuật khai thác mối quan hệ mua bán giữa các doanh nghiệp thông quan HĐĐT). Đặc biệt, công nghệ này giúp phát hiện các các chuỗi giao dịch khép kín; nhóm doanh nghiệp có hành vi tương đồng, nhận diện dòng hóa đơn quay vòng. Đây là dấu hiệu điển hình của các đường dây mua bán hóa đơn chuyên nghiệp.

(3) Xây dựng hệ thống chỉ báo rủi ro để phát hiện các trường hợp có dấu hiệu bất thường về doanh thu, hóa đơn, năng lực hoạt động và tình trạng pháp lý của doanh nghiệp.

(4) Đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning) để tự động hóa việc phát hiện các hành vi bất thường. AI sẽ giúp thiết lập các mô hình cảnh báo sớm, hỗ trợ lựa chọn chính xác đối tượng cần thanh tra, kiểm tra.

Song song với công nghệ, hành lang pháp lý cũng sẽ được hoàn thiện theo hướng tăng cường chế tài xử lý vi phạm và kiểm soát chặt chẽ việc thành lập doanh nghiệp mới nhằm ngăn chặn tình trạng “thành lập doanh nghiệp chỉ để bán hóa đơn”.

Đặc biệt trong thời gian tới, ngành Thuế sẽ tăng cường công phối hợp liên ngành với hải quan, công an và các ngân hàng thương mại để chia sẻ dữ liệu, phục vụ việc xác minh giao dịch và cưỡng chế thuế hiệu quả hơn.

Xem thêm:

>>> Chính thức giao dịch vào ban đêm sẽ được xuất hóa đơn vào ngày tiếp theo theo Nghị định 254?

>>> Chính thức thu tiền đặt cọc từ dịch vụ không phải lập hóa đơn từ 01/07/2026?

>>> Chính thức ghi Bán cho người tiêu dùng trên hóa đơn nếu người mua không cung cấp thông tin?

>>> Nghị định mới nhất về hóa đơn, chứng từ điện tử là Nghị định nào?

>>> Tặng hàng hóa, dịch vụ có phải lập hóa đơn kèm bảng kê không?

>>> Có được xuất hóa đơn vào ngày chủ nhật không?

>>> Làm sao để biết mã số thuế cá nhân đã được cập nhật sang số CCCD chưa?Cơ quan thuế sẽ sử dụng công nghệ AI để chống gian lận hóa đơn như thế nào? (Hình từ Internet)

Cập nhật những trường hợp sử dụng hóa đơn không hợp pháp?

Căn cứ tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định sử dụng hóa đơn, chứng từ trong các trường hợp sau đây là hành vi sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp:

- Hóa đơn, chứng từ giả;

- Hóa đơn, chứng từ chưa có giá trị sử dụng, hết giá trị sử dụng;

- Hóa đơn bị ngừng sử dụng trong thời gian bị cưỡng chế bằng biện pháp ngừng sử dụng hóa đơn, trừ trường hợp được phép sử dụng theo thông báo của cơ quan thuế;

- Hóa đơn điện tử không đăng ký sử dụng với cơ quan thuế;

- Hóa đơn điện tử chưa có mã của cơ quan thuế đối với trường hợp sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế;

- Hóa đơn mua hàng hóa, dịch vụ có ngày lập trên hóa đơn từ ngày cơ quan thuế xác định bên bán không hoạt động tại địa chỉ kinh doanh đã đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền;

- Hóa đơn, chứng từ mua hàng hóa, dịch vụ có ngày lập trên hóa đơn, chứng từ trước ngày xác định bên lập hóa đơn, chứng từ không hoạt động tại địa chỉ kinh doanh đã đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc chưa có thông báo của cơ quan thuế về việc bên lập hóa đơn, chứng từ không hoạt động tại địa chỉ kinh doanh đã đăng ký với cơ quan có thẩm quyền nhưng cơ quan thuế hoặc cơ quan công an hoặc các cơ quan chức năng khác đã có kết luận đó là hóa đơn, chứng từ không hợp pháp.

Như vậy, các hành vi trên đều bị coi là sử dụng hóa đơn không hợp pháp và có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ vi phạm.

Do đó, doanh nghiệp và cá nhân cần kiểm tra kỹ tính hợp pháp của hóa đơn, tránh vi phạm dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Khai khống hóa đơn có được xem là hành vi trốn thuế không?

Căn cứ tại khoản 4 Điều 143 Luật Quản lý thuế 2019 quy định về hành vi trốn thuế như sau:

Hành vi trốn thuế

...

4. Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm hoặc tăng số tiền thuế được khấu trừ, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

5. Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

...

Theo quy định trên, hành vi khai khống hóa đơn thuộc trường hợp sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn để hạch toán hàng hóa, nguyên liệu đầu vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm hoặc tăng số tiền thuế được khấu trừ, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

Như vậy, khai khống hóa đơn được xem là hành vi trốn thuế.