Người dưới 18 tuổi giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng có phải đi tù không?

Quy định của pháp luật hiện nay liên quan đến hành vi giết người do tự vệ

Đối với hành vi giết người do tự vệ, hiện nay Bộ luật Hình sự 2015 có quy định về tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh tại Điều 125 và tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng tại Điều 126, cụ thể:

Điều 125. Tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh

1. Người nào giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với người đó hoặc đối với người thân thích của người đó, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.

2. Phạm tội đối với 02 người trở lên, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm.

Điều 126. Tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội

1. Người nào giết người trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc trong trường hợp vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.

2. Phạm tội đối với 02 người trở lên, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm.

Cấu thành tội phạm của tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng và tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh có đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm của tội giết người quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015 về khách thể, chủ thể và mặt khách quan, nhưng khác về mặt chủ quan và phải thỏa mãn thêm yếu tố do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do trạng thái tinh thần bị kích động mạnh.

Như vậy, người thực hiện hành vi giết người do tự vệ có thể bị truy tố về tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh hoặc tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng nếu đầy đủ các yếu tố cấu thành tội phạm theo quy định pháp luật. 

Người dưới 18 tuổi giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng có phải đi tù không? (Hình từ Internet)

Khi nào được xem là phòng vệ chính đáng?

Theo Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015 về phòng vệ chính đáng quy định như sau: 

Điều 22. Phòng vệ chính đáng

1. Phòng vệ chính đáng là hành vi của người vì bảo vệ quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.

Phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.

2. Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi xâm hại.

Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật này.

Theo đó, được xem là phòng vệ chính đáng khi thỏa mãn các điều kiện sau:

- Có hành vi nguy hiểm đáng kể và trái pháp luật

- Hành vi tấn công đang xảy ra hoặc đe dọa ngay tức khắc

- Nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của mình hoặc của người khác, của Nhà nước, cơ quan, tổ chức

- Mục đích nhằm gạt bỏ sự tấn công và phải trong giới hạn cần thiết để ngăn chặn sự tấn công. 

Như vậy, tự vệ chỉ được xem là phòng vệ chính đáng khi có đầy đủ các điều kiện: có hành vi nguy hiểm đáng kể và trái pháp luật; hành vi tấn công đang xảy ra hoặc đe dọa ngay tức khắc; nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của mình hoặc của người khác, của Nhà nước, cơ quan, tổ chức;mục đích nhằm gạt bỏ sự tấn công và phải trong giới hạn cần thiết để ngăn chặn sự tấn công.

Người dưới 18 tuổi giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng có phải đi tù không? 

Theo Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định về tuổi chịu trách nhiệm hình sự như sau: 

Điều 12. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự

1. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác.

2.[6] Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều 123, 134, 141, 142, 143, 144, 150, 151, 168, 169, 170, 171, 173, 178, 248, 249, 250, 251, 252, 265, 266, 286, 287, 289, 290, 299, 303 và 304 của Bộ luật này.

Theo đó, người dưới 18 tuổi nhưng từ đủ 16 tuổi trở lên mới chịu trách nhiệm hình sự về tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng quy định tại Điều 126 Bộ luật Hình sự 2015.

Ngoài ra, Điều 98 Bộ luật Hình sự 2015 và Điều 115 Luật Tư pháp người chưa thành niên 2024 quy định về hình phạt đối với người dưới 18 tuổi thì bao gồm cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ và tù có thời hạn. Và riêng với hình phạt tù có thời hạn thì tuân theo nguyên tắc cho người dưới 18 tuổi hưởng mức án nhẹ hơn mức án áp dụng đối với người thành niên phạm tội tương ứng và với thời hạn thích hợp ngắn nhất. 

Như vậy, người dưới 18 tuổi giết người do giới hạn phòng vệ chính đáng chỉ bị xử phạt tù khi từ đủ 16 tuổi trở lên nhưng sẽ được hưởng mức án nhẹ hơn so với người thành niên.