Người phụ thuộc nào phải sống cùng người nộp thuế mới được giảm trừ gia cảnh?

Người phụ thuộc nào phải sống cùng người nộp thuế mới được giảm trừ gia cảnh?

Căn cứ theo Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định về giảm trừ gia cảnh như sau:

Giảm trừ gia cảnh

...

2. Đối tượng và căn cứ xác định người phụ thuộc mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng như sau:

a) Con (bao gồm con đẻ, con nuôi theo quy định của pháp luật, con riêng của vợ, con riêng của chồng) dưới 18 tuổi;

b) Con (bao gồm con đẻ, con nuôi theo quy định của pháp luật, con riêng của vợ, con riêng của chồng) từ 18 tuổi trở lên trong các trường hợp sau: người mất năng lực hành vi dân sự; người khuyết tật; người không có khả năng lao động;

c) Con (bao gồm con đẻ, con nuôi theo quy định của pháp luật, con riêng của vợ, con riêng của chồng) đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề, kể cả con từ 18 tuổi trở lên đang học bậc học phổ thông (tính cả trong thời gian chờ kết quả thi từ tháng 6 đến tháng 9 năm lớp 12), không có thu nhập hoặc có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá mức thu nhập quy định do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định;

d) Vợ hoặc chồng của người nộp thuế; cha đẻ, mẹ đẻ, cha dượng, mẹ kế, cha nuôi, mẹ nuôi theo quy định của pháp luật, cha vợ, mẹ vợ (hoặc cha chồng, mẹ chồng) của người nộp thuế;

đ) Cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng, bao gồm anh ruột, chị ruột, em ruột của người nộp thuế; ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại của người nộp thuế; cô ruột, dì ruột, cậu ruột, chú ruột, bác ruột của người nộp thuế; cháu ruột của người nộp thuế; người phải trực tiếp nuôi dưỡng khác theo quy định của pháp luật.

Người phụ thuộc quy định tại điểm này là cá nhân đang sống cùng người nộp thuế và người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định tại các Điều 104, 105 và 106 của Luật Hôn nhân và gia đình và pháp luật liên quan khác.

...

Như vậy, từ ngày 01/7/2026, không phải mọi trường hợp người phụ thuộc đều phải sống cùng người nộp thuế mới được tính giảm trừ gia cảnh.

Theo đó, điều kiện đang sống cùng người nộp thuế được đặt ra đối với trường hợp cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng quy định tại điểm đ khoản 2 Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Nhóm này bao gồm anh ruột, chị ruột, em ruột; ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại; cô ruột, dì ruột, cậu ruột, chú ruột, bác ruột; cháu ruột và người phải trực tiếp nuôi dưỡng khác theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, người nộp thuế có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định tại các Điều 104, 105 và 106 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và pháp luật liên quan khác.

Người phụ thuộc nào phải sống cùng người nộp thuế mới được giảm trừ gia cảnh? (Hình từ internet)

Một số lưu ý khi đăng ký người phụ thuộc?

Căn cứ Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025, Điều 47, Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Điều 3, Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC và Thông tư 90/2026/TT-BTC, dưới đây là một số lưu ý khi đăng ký người phụ thuộc mà người nộp thuế có thể tham khảo:

LƯU Ý 1: ĐÃ ĐĂNG KÝ NGƯỜI PHỤ THUỘC NHƯNG ĐÃ KHAI THỜI ĐIỂM KẾT THÚC GIẢM TRỪ: CẦN ĐĂNG KÝ THAY ĐỔI

Nếu trước đây đã đăng ký người phụ thuộc nhưng đã khai thời điểm kết thúc giảm trừ, khi tiếp tục đủ điều kiện tính giảm trừ thì người nộp thuế cần thực hiện đăng ký thay đổi để tiếp tục tính giảm trừ cho người phụ thuộc.

Theo Điều 48 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, người nộp thuế được tính giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc nếu đã đăng ký người phụ thuộc; việc đăng ký được thực hiện ổn định cho các năm sau nếu không có thay đổi.

Ví dụ:

Hồ sơ đăng ký thay đổi

Lưu ý: Chỉ cần thực hiện đăng ký thay đổi khi thông tin đăng ký trước đó có phát sinh thay đổi, trong đó có trường hợp đã khai thời điểm kết thúc giảm trừ nhưng nay tiếp tục tính giảm trừ.

LƯU Ý 2: CHUYỂN NGƯỜI PHỤ THUỘC SANG NGƯỜI NỘP THUẾ KHÁC

Khoản 3 Điều 10 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 quy định việc xác định mức giảm trừ gia cảnh đối với người phụ thuộc thực hiện theo nguyên tắc mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần vào một người nộp thuế.

Do đó, khi chuyển người phụ thuộc giữa các cá nhân thì cần thực hiện thủ tục thay đổi để xác định rõ thời điểm kết thúc tính giảm trừ của người nộp thuế cũ và thời điểm bắt đầu tính giảm trừ của người nộp thuế mới.

Ví dụ:

Cách thực hiện:

Bước 1: Cá nhân đang tính giảm trừ thực hiện thay đổi thông tin để kết thúc việc tính giảm trừ cho người phụ thuộc.

Bước 2: Cá nhân mới thực hiện đăng ký thay đổi để được tính giảm trừ cho người phụ thuộc.

Hồ sơ đăng ký thay đổi

Lưu ý: Một người phụ thuộc không được tính giảm trừ đồng thời vào hai người nộp thuế. Khi chuyển người phụ thuộc sang người nộp thuế khác, cần thực hiện thay đổi để xác định thời điểm kết thúc và thời điểm bắt đầu tính giảm trừ.

LƯU Ý 3: NGƯỜI PHỤ THUỘC CHƯA CÓ MÃ SỐ THUẾ

Đối với người phụ thuộc chưa có mã số thuế, người nộp thuế thực hiện đăng ký thuế, đăng ký người phụ thuộc và đăng ký giảm trừ gia cảnh lần đầu theo quy định.

Người nộp thuế đồng thời có trách nhiệm xác định và kê khai đúng, trung thực thông tin về người phụ thuộc. Theo Điều 3 Thông tư 87/2026/TT-BTC, trường hợp người phụ thuộc không có thu nhập hoặc có thu nhập thì mức thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn thu nhập không vượt quá 03 triệu đồng; người nộp thuế tự chịu trách nhiệm về việc xác định và kê khai nội dung này.

Vậy, có phải xin xác nhận thu nhập của người phụ thuộc không?

Không phải trường hợp nào cũng phải có giấy xác nhận thu nhập riêng. Người nộp thuế tự chịu trách nhiệm về việc xác định người phụ thuộc có đủ điều kiện về thu nhập và kê khai đúng, trung thực thông tin theo quy định.

Người phụ thuộc không có khả năng lao động: Ngoài hồ sơ chứng minh người phụ thuộc theo từng đối tượng, cần bổ sung giấy tờ chứng minh người phụ thuộc không có khả năng lao động theo quy định.

Người không có khả năng lao động là người có tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Căn cứ Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC hồ sơ có thể bao gồm:

- Giấy chứng nhận khuyết tật; hoặc

- Giấy tờ chứng minh tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên theo quy định.

LƯU Ý 4: NGƯỜI PHỤ THUỘC ĐÃ CÓ MÃ SỐ THUẾ NHƯNG CHƯA ĐƯỢC CẬP NHẬT, ĐỒNG BỘ VỚI SỐ ĐỊNH DANH CÁ NHÂN

Đối với người phụ thuộc đã có mã số thuế nhưng thông tin đăng ký thuế chưa được cập nhật, đồng bộ với số định danh cá nhân thì thực hiện thay đổi thông tin đăng ký thuế theo quy định.

Trường hợp thông tin đã được cơ quan thuế tự động đồng bộ, cập nhật từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thì không phải thực hiện lại thủ tục đăng ký. Thông tư 90/2026/TT-BTC quy định các trường hợp đăng ký mới, thay đổi thông tin đăng ký thuế và thông tin người phụ thuộc tương ứng.

Hồ sơ người lao động cung cấp cho doanh nghiệp. Tùy từng trường hợp, người lao động cung cấp hồ sơ chứng minh người phụ thuộc theo quy định, có thể gồm:

- Bản chụp giấy khai sinh;

- Căn cước công dân hoặc giấy tờ hợp pháp khác theo từng đối tượng;

- Văn bản ủy quyền đăng ký thuế mẫu 41/UQ-ĐKT trong trường hợp ủy quyền cho cơ quan chi trả thu nhập thực hiện đăng ký;

- Mẫu 07/XN-NPT-TNCN đối với trường hợp người phụ thuộc thuộc nhóm cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế phải trực tiếp nuôi dưỡng, theo quy định.

Hồ sơ đăng ký mới

Hồ sơ đăng ký thay đổi

Người nộp thuế tự chịu trách nhiệm khi đăng ký người phụ thuộc đúng không?

Căn cứ quy định tại khoản 6 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC quy định người nộp thuế thực hiện việc đăng ký hoặc thay đổi người phụ thuộc theo quy định của pháp luật về quản lý thuế và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của việc đăng ký, thay đổi người phụ thuộc cũng như việc kê khai thu nhập của người phụ thuộc.

Đáng chú ý, khoản 7 Điều 4 Thông tư 87/2026/TT-BTC quy định cơ quan thuế sẽ khai thác thông tin từ Cổng Dịch vụ công quốc gia, Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính cấp bộ, cấp tỉnh, Cơ sở dữ liệu quốc gia và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành đã được kết nối, chia sẻ để xác định người phụ thuộc. Chỉ khi không thể khai thác được các thông tin này, người nộp thuế mới phải bổ sung các giấy tờ chứng minh theo quy định.

So với Thông tư 111/2013/TT-BTC, quy định mới đã hệ thống hóa hồ sơ theo từng nhóm người phụ thuộc, bên cạnh đó cập nhật các loại giấy tờ như thẻ Căn cước, đồng thời bổ sung cơ chế khai thác dữ liệu điện tử từ các cơ sở dữ liệu quốc gia để giảm việc phải nộp hồ sơ giấy.

Như vậy, căn cứ quy định trên từ 01/07/2026, người nộp thuế tự chịu trách nhiệm khi đăng ký người phụ thuộc theo quy định của pháp luật về quản lý thuế và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của việc đăng ký, thay đổi người phụ thuộc, việc kê khai thu nhập của người phụ thuộc quy định tại khoản 1 Điều 3 Thông tư 111/2013/TT-BTC

- Trường hợp phát hiện kê khai không đúng sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý thuế và pháp luật có liên quan.