|
BỘ Y TẾ
----------
|
CỘNG HÒA XÃ HỘI
CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
---------------
|
|
Số: 1931/QĐ-BYT
|
Hà Nội, ngày 19
tháng 05 năm 2016
|
QUYẾT ĐỊNH
VỀ
VIỆC BAN HÀNH HƯỚNG DẪN TẨY SÁN LÁ GAN NHỎ TẠI CỘNG ĐỒNG
BỘ TRƯỞNG BỘ Y TẾ
Căn cứ Nghị định số 63/2012/NĐ-CP
ngày 31 tháng 8 năm 2012 của Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn
và cơ cấu tổ chức Bộ Y tế;
Xét biên bản họp ngày 25/03/2016 của Hội đồng
chuyên môn của Bộ Y tế được thành lập theo Quyết định số 927/QĐ-BYT ngày
21/3/2016 của Bộ Y tế về việc xây dựng Hướng dẫn tẩy sán lá gan nhỏ tại cộng đồng
và sửa đổi, bổ sung hướng dẫn tẩy giun;
Theo đề nghị của Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa
bệnh - Bộ Y tế,
QUYẾT ĐỊNH:
Điều 1. Ban hành kèm theo Quyết định này Hướng dẫn tẩy sán lá gan nhỏ
tại cộng đồng.
Điều 2. Quyết định này có hiệu lực kể từ ngày ký, ban hành.
Điều 3. Các ông, bà: Chánh Văn phòng Bộ; Cục trưởng Cục Quản lý
Khám, chữa bệnh; Chánh Thanh tra Bộ; các Vụ trưởng, Cục trưởng của Bộ Y tế; Viện
trưởng các Viện: Viện sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Trung ương, Viện Sốt
rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Qui Nhơn, Viện sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Tp Hồ
Chí Minh; Giám đốc Sở Y tế các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Thủ trưởng
y tế các Bộ, ngành; Thủ trưởng các đơn vị có liên quan chịu trách nhiệm thi
hành Quyết định này./.
|
Nơi nhận:
- Như Điều 3;
- Bộ trưởng (để báo cáo);
- Các Thứ trưởng (để biết);
- Website Bộ Y tế, website Cục QLKCB;
- Lưu: VT, KCB.
|
KT. BỘ TRƯỞNG
THỨ TRƯỞNG
Nguyễn Viết Tiến
|
HƯỚNG DẪN
TẨY
SÁN LÁ GAN NHỎ TẠI CỘNG ĐỒNG
(Ban hành kèm theo quyết định số: 1931/QĐ-BYT ngày 19 tháng 5 năm 2016 của Bộ
trưởng Bộ Y tế)
I. Đại cương
- Bệnh sán lá gan nhỏ (Clonorchiasis/Opisthorchiasis)
ở Việt Nam do loài sán Clonorchis sinensis hoặc Opisthorchis viverrini
ký sinh ở đường mật trong gan gây nên.
- Triệu chứng lâm sàng của bệnh sán lá gan nhỏ: Đau
tức vùng gan, kém ăn, thường có rối loạn tiêu hóa, ậm ạch khó tiêu, đôi khi có
sạm da, vàng da. Bệnh nhân có thể có dấu hiệu gan to hay xơ gan tuỳ mức độ và
thời gian mắc bệnh.
- Tác hại của sán lá gan nhỏ: gây rối loạn tiêu
hóa, đau bụng, thiếu máu, gây kích thích và viêm đường mật, áp xe đường mật, xơ
hóa lan tỏa ở khoảng cửa, tổ chức gan tăng sinh, thoái hóa mỡ gan, gan to, áp
xe gan, có thể có cổ trướng. Sán lá gan nhỏ gây sỏi mật, đặc biệt có thể gây
ung thư đường mật cholangiocarcinoma.
- Theo điều tra của Viện sốt rét-Ký sinh trùng-Côn
trùng Trung ương và Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Qui Nhơn có ít nhất 32
tỉnh có bệnh sán lá gan nhỏ (Clonorchis hoặc Opisthorchis) lưu hành, trong đó
lưu hành nặng nhất ở Nam Định, Ninh Bình, Hòa Bình, Hà Nội, Thanh Hóa, Phú Yên,
Bình Định. Trong các tỉnh này cũng có huyện lưu hành nặng như huyện Nghĩa Hưng,
Hải Hậu (Nam Định), huyện Kim Sơn, Yên Khánh (Ninh Bình) huyện Ba Vì (Hà Tây),
huyện Nga Sơn (Thanh Hóa), huyện Tuy An (Phú Yên), huyện Phù Mỹ (Bình Định). Có
nhiều xã tại các huyện này có tỷ lệ nhiễm bệnh sán lá gan nhỏ lên tới trên 30%
dân số. Do tập quán ăn gỏi tỉ lệ nhiễm sán lá gan tăng dần theo tuổi, tỷ lệ mắc
bệnh cao nhất là ở nhóm tuổi 30-50 (50,2-51,6%). Tỷ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ ở
nam giới cao gấp 3 lần nữ giới.
II. Đối tượng và tần suất tẩy
sán lá gan nhỏ tại cộng đồng
1. Đối tượng
- Chỉ định: Lứa tuổi từ 6 tuổi trở lên và đã
từng ăn gỏi cá tại các vùng dịch tễ bệnh.
- Chống chỉ định:
+ Người đang mắc các bệnh cấp tính, đang sốt >
38,5°C.
+ Phụ nữ có thai 3 tháng đầu.
+ Suy gan.
+ Đang bị một số bệnh mãn tính như suy tim, thận hoặc
bệnh tâm thần,...
+ Có tiền sử dị ứng với các thành phần của thuốc.
2. Tần suất tẩy sán lá gan nhỏ tại cộng đồng
- Các vùng dịch tễ có tỉ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ
trên 20% sẽ tiến hành tẩy sán tại cộng đồng 01 lần trong 1 năm.
- Các vùng dịch tễ có tỉ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ từ
10% đến dưới 20% sẽ tiến hành tẩy sán tại cộng đồng 01 lần trong 2 năm.
- Các vùng dịch tễ có tỉ lệ nhiễm sán lá gan nhỏ dưới
10% chỉ tiến hành điều trị ca bệnh.
III. Thuốc sử dụng:
Praziquantel 600mg/viên
- Liều lượng: dùng liều duy nhất
+ Trẻ em dưới 30kg tính theo cân nặng: 40mg/kg cân
nặng.
+ Người từ 30kg - 40kg dùng liều 2 viên.
+ Người trên 40kg dùng liều 3 viên.
- Cách dùng:
+ Uống thuốc sau khi ăn no, kiêng rượu, bia và các
chất kích thích.
+ Nhai kỹ và uống với nước.
+ Không cho con bú trong vòng 72 giờ sau khi uống
thuốc.
+ Thận trọng với trẻ nhỏ suy dinh dưỡng, người già
yếu, người rối loạn tiền đình...
+ Sau khi uống thuốc: Nghỉ ngơi, không tự đi xa,
không lao động nặng sau 24 giờ.
IV. Tổ chức thực hiện
- Cơ quan y tế: Xây dựng kế hoạch và thực hiện các
hoạt động chuyên môn tẩy sán lá gan nhỏ tại cộng đồng thuộc phạm vi quản lý.
- Chính quyền: Chỉ đạo, hỗ trợ hoạt động tẩy sán lá
gan nhỏ tại cộng đồng.
- Các ban ngành cùng tham gia như: Phụ nữ, Đoàn
thanh niên...: Phối hợp với ngành y tế tiến hành tổ chức hoạt động tẩy sán lá
gan nhỏ.
- Các hoạt động trước ngày tẩy sán lá gan nhỏ tại cộng
đồng:
+ Cơ quan y tế xây dựng kế hoạch tẩy sán lá gan nhỏ
báo cáo với chính quyền địa phương và cơ quan y tế cấp trên về hoạt động tẩy
sán lá gan nhỏ.
+ Tập huấn tại cho cán bộ Y tế và các cán bộ tham gia
hoạt động tẩy sán về hướng dẫn tẩy sán lá gan nhỏ tại cộng đồng.
+ Tiến hành các hoạt động giáo dục truyền thông
phòng chống sán lá gan nhỏ tại cộng đồng như phân phát tờ rơi, băng rôn cổ động,
tranh tuyên truyền, phát thanh trên đài truyền thanh...
+ Chuẩn bị đầy đủ thuốc điều trị sán lá gan nhỏ,
thuốc cấp cứu, thuốc xử trí các tác dụng không mong muốn.
- Trong ngày uống thuốc tẩy sán lá gan nhỏ:
+ Xác định các đối tượng chống chỉ định tẩy sán lá
gan nhỏ.
+ Phát thuốc tẩy sán lá gan nhỏ cho từng người tại
trạm y tế hoặc tại cộng đồng theo danh sách đã thống kê, cần nhai thuốc và uống
với nước ngay tại điểm cấp thuốc.
+ Ghi chép danh sách các đối tượng đã uống thuốc
thuốc tẩy sán lá gan nhỏ.
+ Giám sát uống thuốc tẩy sán lá gan nhỏ tại: Cơ
quan y tế phân công cán bộ giám sát và hỗ trợ trong ngày tẩy sán lá gan nhỏ.
- Sau khi uống thuốc tẩy sán lá gan nhỏ: Cán bộ Y tế
và nhà trường, ban ngành, đoàn thể tiếp tục cử cán bộ theo dõi và xử lý các tác
dụng không mong muốn trong thời gian 48 giờ sau khi uống thuốc tẩy sán.
V. Xử lý tình huống:
- Một số tác dụng không mong muốn nhẹ thường gặp:
chóng mặt, nhức đầu, ngủ gà, buồn nôn, khó chịu vùng hạ vị, mẩn ngứa và có thể
sốt nhẹ.
- Khi gặp tác dụng không mong muốn trong 48 giờ sau
khi uống thuốc cần phải phân loại đối tượng, thăm khám và xử lý theo từng trường
hợp cụ thể.
- Ghi chép đầy đủ các tình huống tác dụng không
mong muốn nghiêm trọng, thực hiện việc báo cáo và tuân thủ việc phát ngôn với
các phương tiện truyền thông theo đúng quy định hiện hành.
VI. Các biện pháp phòng bệnh
- Không ăn cá chưa chế biến chín như: gỏi cá, cá sống.
- Không dùng phân người để nuôi cá, không phóng uế
xuống các nguồn nước.
- Tuyên truyền phòng chống sán lá gan nhỏ trên các
kênh thông tin đại chúng.
- Kết hợp với ngành thủy sản, thú y can thiệp vào
các vật chủ trung gian như ốc, cá và điều trị cho gia súc là nguồn dự trữ mầm bệnh
như chó, mèo, lợn làm giảm nguy cơ phát tán mầm bệnh ra ngoài môi trường.