TIÊU
CHUẨN QUỐC GIA
TCVN
13625:2023
ISO
23662:2021
ĐỊNH NGHĨA VÀ TIÊU CHÍ KỸ THUẬT ĐỐI VỚI THỰC PHẨM, THÀNH
PHẦN THỰC PHẨM PHÙ HỢP CHO NGƯỜI ĂN CHAY HOẶC NGƯỜI ĂN THUẦN CHAY VÀ ĐỂ THÔNG
BÁO, GHI NHÃN THỰC PHẨM
Definitions
and technical criteria for foods and food ingredients suitable for vegetarians
or vegans and for labelling and claims
Lời nói đầu
TCVN 13625:2023 hoàn toàn tương đương
với ISO 23662:2021;
TCVN 13625:2023 do Ban kỹ thuật tiêu
chuẩn quốc gia TCVN/TC/F3 Nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm biên soạn,
Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ
công bố.
Lời giới thiệu
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Tiêu chuẩn này quy định các tiêu chí kỹ
thuật cho mọi công ty thực phẩm và đồ uống, áp dụng cho mọi tổ chức, không phân
biệt quy mô hay độ phức tạp. Tiêu chuẩn này được được sử dụng trong truyền
thông giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, các mối quan hệ trong chuỗi cung ứng
thực phẩm toàn cầu, thương mại quốc tế các sản phẩm thực phẩm, thông báo và ghi
nhãn thực phẩm.
Sự phù hợp với tiêu chuẩn này giúp đảm
bảo một sân chơi bình đẳng và các thực hành công bằng trong các mối quan hệ giữa
doanh nghiệp với doanh nghiệp, thương mại quốc tế, thông báo và ghi nhãn thực
phẩm.
CHÚ THÍCH Có thể áp dụng thông
tin bắt buộc về mặt pháp lý, thông báo
hoặc ghi nhãn thực phẩm hoặc các
yêu cầu pháp lý hiện hành khác.
ĐỊNH NGHĨA VÀ
TIÊU CHÍ KỸ THUẬT ĐỐI VỚI THỰC PHẨM, THÀNH PHẦN THỰC PHẨM PHÙ HỢP CHO NGƯỜI ĂN
CHAY HOẶC NGƯỜI ĂN THUẦN CHAY VÀ ĐỂ THÔNG BÁO, GHI NHÃN THỰC PHẨM
Definitions
and technical criteria for foods and food ingredients suitable for vegetarians
or vegans and for labelling and claims
1 Phạm vi áp dụng
Tiêu chuẩn này quy định các định nghĩa
và tiêu chí kỹ thuật cần đáp ứng cho thực phẩm, thành phần thực phẩm phù hợp
cho người ăn chay (bao gồm người ăn chay có sử dụng trứng và sữa, người ăn chay có sử dụng
trứng, người ăn chay có sử dụng sữa) hoặc người ăn thuần chay cũng như dùng để
thông báo và ghi nhãn thực phẩm.
Tiêu chuẩn này có thể áp dụng
cho truyền thông giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B), để giao dịch thương
mại thực phẩm, thông báo và ghi nhãn thực phẩm. Các định nghĩa và tiêu chí kỹ
thuật chỉ áp dụng sau khi thu hoạch/thu hái.
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
2 Tài liệu viện dẫn
Tiêu chuẩn này không có tài liệu viện
dẫn.
3 Thuật ngữ và định
nghĩa
Trong tiêu chuẩn này sử dụng các thuật
ngữ và định nghĩa sau:
3.1.
Động vật (animal)
Bất kỳ sinh vật nào thuộc phân loại giới
động vật, đó là tất cả động
vật có xương sống và tất cả động vật không xương sống đa bào
3.2
Chất mang (carrier)
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
[NGUỒN: Quy định số 1333/2008 của EU [5]]
3.3
Thông báo (claim)
Sự giới thiệu mang tính chất gợi ý hoặc
ngụ ý rằng một thực phẩm (3.4) có những đặc tính chất lượng liên quan đến bản
chất, nguồn gốc, đặc tính dinh dưỡng, quá trình chế biến, thành phần cấu tạo hoặc
chỉ tiêu chất lượng bất kỳ khác của thực phẩm đó
[NGUỒN: CODEX CXG 1-1979 [3]]
3.4
Thực phẩm (food)
Tất cả các chất đã chế biến, sơ chế hoặc
chưa chế biến nhằm sử dụng cho con người, bao gồm cả đồ uống, nhai, ngậm và tất
cả các chất được sử dụng để sản xuất, chuẩn bị hoặc xử lý thực phẩm, không bao
gồm mỹ phẩm, thuốc lá hoặc các chất chỉ được dùng làm dược phẩm
[NGUỒN: TCVN 7087:2013 (CODEX STAN
1-1985, with Amendment 2010) [3]]
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Phụ gia thực phẩm (food additive)
Tất cả các chất mà bản thân nó không
được tiêu dùng một cách thông thường như một thực phẩm (3.4) hoặc như
một thành phần (3.7) đặc trưng của thực phẩm, cho dù nó có hoặc không có giá trị dinh
dưỡng, việc bổ sung có chủ định những chất này vào thực phẩm là vì mục đích
công nghệ (kể cả nhằm cải thiện tính chất cảm quan) trong quá trình sản xuất,
chế biến, chuẩn bị, xử lý, bao gói, vận chuyển hoặc bảo quản những thực phẩm
này có thể tạo ra kết quả mong muốn (trực tiếp hoặc gián tiếp) cho thực phẩm hoặc
các sản phẩm phụ và chúng sẽ trở thành một thành phần của thực phẩm hoặc tác động đến những
đặc tính nhất định của thực phẩm đó.
CHÚ THÍCH 1: Thuật ngữ này không bao gồm
các chất gây ô nhiễm hoặc các chất được bổ sung vào thực phẩm để duy trì hoặc cải thiện
chất lượng dinh dưỡng của thực phẩm.
[NGUỒN: TCVN 7087:2013 (CODEX STAN
1-1985, with Amendment 2010) [3]]
3.6
Cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm (food
business operator)
FBO
Tổ chức hoặc cá nhân chịu trách nhiệm
đáp ứng về các yêu cầu của luật thực phẩm trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh
thực phẩm có sự kiểm soát của họ
[NGUỒN: Quy định số 178/2002 của EU [4]]
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Thành phần (ingredient)
Các chất có trong thực phẩm, bao gồm cả
phụ gia thực phẩm (3.5), được sử dụng trong quá trình sản xuất, chế biến
thực phẩm (3.4) và có mặt trong sản phẩm cuối cùng cho dù chúng có thể ở dạng đã chuyển hóa
[NGUỒN: TCVN 7087:2013 (CODEX STAN
1-1985, with Amendment 2010) [3]]
3.8
Nhãn (label)
Thẻ, nhãn hiệu, mác, hình ảnh hoặc các
hình thức mô tả khác được viết, in, ghi, khắc nổi, khắc chìm một cách
trực tiếp hoặc gắn vào bao bì thực phẩm (3.4)
[NGUỒN: TCVN 7087:2013 (CODEX STAN
1-1985, with Amendment 2010) [3]]
3.9
Ghi nhãn (labelling)
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
[NGUỒN: TCVN 7087:2013 (CODEX STAN
1-1985, with Amendment 2010) [3]]
3.10
Chất hỗ trợ chế biến (processing aid)
Chất hoặc vật liệu, không bao gồm các
dụng cụ hoặc thiết bị, mà bản thân nó không được tiêu dùng như một thành phần của
thực phẩm nhưng được sử dụng một cách có chủ định trong quá trình chế biến
nguyên liệu, thực phẩm (3.4) hoặc thành phần (3.7) của thực phẩm
để hoàn thiện mục đích công nghệ nhất định trong quá trình xử lý hoặc chế biến,
và có thể tạo ra dư
lượng hoặc dẫn chất trong thành phẩm, dù không chủ định nhưng không thể tránh
được.
[NGUỒN: TCVN 7087:2013 (CODEX STAN
1-1985, with Amendment 2010)] [3]]
4 Tiêu chí kỹ thuật
đối với thực phẩm và thành phần thực phẩm phù hợp cho người ăn chay và thuần
chay
4.1 Yêu cầu
chung
Thực phẩm và thành phần thực phẩm phải
được coi là phù hợp cho người ăn chay (bao gồm người ăn chay có sử dụng trứng
và sữa, người ăn chay có sử dụng trứng, người ăn chay có sử dụng sữa) hoặc người
ăn thuần chay với điều kiện đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật nêu trong 4.2 đến
4.5.
4.2 Thực phẩm
và thành phần thực phẩm phù hợp cho người ăn chay có sử dụng trứng và sữa
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
- sữa hoặc các sản phẩm từ sữa hoặc sữa
non;
- trứng hoặc các sản phẩm từ trứng thu
được từ động vật sống;
- mật ong hoặc các sản phẩm từ ong (ví
dụ: sáp ong, keo ong);
- các sản phẩm có nguồn gốc từ lông của
động vật sống (ví dụ:
lanolin).
Trong trường hợp thực phẩm có hỗn hợp
các thành phần, mỗi thành phần thực phẩm phải đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật của
tiêu chuẩn này để phù hợp cho người
ăn chay có sử dụng trứng
và sữa.
Để tránh sự có mặt ngoài ý
muốn của các chất không dành cho người ăn chay có sử dụng trứng và sữa, tất cả
các khâu sản xuất, chế biến và phân phối phải được thiết kế để thực hiện các biện
pháp phòng ngừa thích hợp, phù hợp với Thực hành sản xuất tốt (GMP).
Nếu sử dụng chung dây chuyền sản xuất
với các sản phẩm/thành phần không dành cho người ăn chay có sử dụng trứng
và sữa, thì trước khi bắt đầu sản xuất các sản phẩm dành cho người ăn chay có sử
dụng trứng và sữa, phải tiến hành làm sạch kỹ dây chuyền hoặc áp dụng biện pháp
tương tự phù hợp với GMP. Biện pháp này áp dụng cho tất cả máy móc,
thiết bị, đồ dùng và bề mặt có liên quan. Phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa
phù hợp với GMP trước khi chuẩn bị, sản xuất hoặc đóng gói sản phẩm
dành cho người ăn chay có sử dụng trứng và sữa.
Cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm,
công ty đại diện cho cơ sở hoặc công ty mà cơ sở kiểm soát không được thực hiện
bất kỳ phép thử nào trên động vật cho sản phẩm cuối cùng cung cấp cho người
tiêu dùng với thông báo là dành cho người ăn chay có sử dụng trứng
và sữa.
Tuy nhiên, đối với thực phẩm một thành
phần và các thành phần riêng lẻ bao gồm cả chất hỗ trợ chế biến, cơ sở,
công ty đại diện cho cơ sở hoặc công ty mà cơ sở kiểm soát cũng không được phép
thực hiện bất kỳ phép thử nào trên động vật, trừ khi có yêu cầu của cơ quan quản
lý.
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Các thực phẩm, thành phần thực phẩm
(bao gồm cả phụ gia, chất tạo hương, enzym và chất mang) hoặc chất hỗ trợ chế
biến không phải là sản phẩm có nguồn gốc từ động vật và không sử dụng các thành
phần thực phẩm (bao gồm cả phụ gia, chất tạo hương, enzym và chất mang) hoặc chất
hỗ trợ chế biến có nguồn gốc động vật trong khâu sản xuất, chế biến, trừ các chất
sau và/hoặc các thành phần hoặc dẫn xuất của chúng như sau:
- trứng hoặc sản phẩm trứng thu được từ
động vật sống:
- mật ong hoặc các sản phẩm từ ong (ví
dụ như sáp ong, keo ong);
- các sản phẩm có nguồn gốc từ
lông của động vật sống (ví dụ: lanolin).
Trong trường hợp thực phẩm có hỗn hợp
các thành phần, mỗi thành phần thực phẩm phải đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật của
tiêu chuẩn này để phù hợp cho
người ăn chay có sử dụng trứng.
Để tránh sự có mặt ngoài ý muốn của
các chất không dành cho người ăn chay có sử dụng trứng, tất cả các khâu sản xuất,
chế biến và phân phối phải được thiết kế để thực hiện các biện pháp phòng ngừa thích
hợp, phù hợp với GMP.
Nếu sử dụng chung dây chuyền sản xuất
với các sản phẩm/thành phần không dành cho người ăn chay có sử dụng trứng,
thì trước khi bắt đầu sản xuất các sản phẩm dành cho người ăn chay có sử dụng trứng,
phải tiến hành làm sạch kỹ dây chuyền hoặc áp dụng biện pháp tương tự phù hợp với
GMP. Biện pháp này áp dụng cho tất cả máy móc, thiết bị, đồ dùng và bề mặt có
liên quan. Phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp với GMP trước khi
chuẩn bị, sản xuất hoặc đóng gói sản phẩm dành cho người ăn chay có sử dụng trứng.
Cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm,
công ty đại diện cho cơ sở hoặc công ty mà cơ sở kiểm soát không được thực hiện
bất kỳ phép thử nào trên động vật cho sản phẩm cuối cùng cung cấp cho người tiêu
dùng với thông báo là dành cho người ăn chay có sử dụng trứng.
Tuy nhiên, đối với thực phẩm một thành
phần và các thành phần riêng lẻ bao gồm cả chất hỗ trợ chế biến, cơ sở, công ty
đại diện cho cơ sở hoặc công ty mà cơ sở kiểm soát cũng không được phép thực hiện
bất kỳ phép thừ nào trên động vật, trừ khi có yêu cầu của cơ quan quản lý.
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Các thực phẩm, thành phần thực phẩm
(bao gồm cà phụ gia, chất tạo hương, enzym và chất mang) hoặc chất hỗ trợ chế
biến không phải là sản phẩm có nguồn gốc từ động vật và không sử dụng các thành
phần thực phẩm (bao gồm cả phụ gia, chất tạo hương, enzym và chất mang) hoặc chất
hỗ trợ
chế
biến có nguồn gốc động vật trong khâu sản xuất, chế biến, trừ các chất sau
và/hoặc các thành phần hoặc dẫn xuất của chúng như sau:
- sữa hoặc các sản phẩm sữa hoặc sữa
non;
- mật ong hoặc các sản phẩm từ ong (ví
dụ: sáp ong, keo ong);
- các sản phẩm có nguồn gốc từ lông của
động vật sống (ví dụ: lanolin),
Trong trường hợp thực phẩm có hỗn hợp
các thành phần, mỗi thành phần thực phẩm phải đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật của
tiêu chuẩn này để phù hợp cho
người ăn chay có sử dụng sữa.
Để tránh sự có mặt ngoài ý muốn của
các chất không dành cho người ăn chay có sử dụng sữa, tất cả các khâu sản xuất, chế biến
và phân phối phải được thiết kế để thực hiện các biện pháp phòng ngừa thích hợp,
phù hợp với GMP.
Nếu sử dụng chung dây chuyền sản xuất
với các sản phẩm/thành phần không dành cho người ăn chay có sử dụng sữa, thì
trước khi bắt đầu sản xuất các sản phẩm dành cho người ăn chay có sử dụng sữa,
phải tiến hành làm sạch kỹ dây chuyền hoặc áp dụng biện pháp tương tự phù hợp với
GMP. Biện pháp này áp dụng cho tất cả máy móc, thiết bị, đồ dùng và bề mặt có
liên quan. Phải thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp với GMP trước khi
chuẩn bị, sản xuất hoặc đóng gói sản phẩm dành cho người ăn chay có sử dụng sữa.
Cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm,
công ty đại diện cho cơ sở hoặc công ty mà cơ sở kiểm soát không được thực hiện
bất kỳ phép thử nào trên động vật cho sản phẩm cuối cùng cung cấp cho người
tiêu dùng với thông báo là dành cho người ăn chay có sử dụng sữa.
Tuy nhiên, đối với thực phẩm một thành
phần và các thành phần riêng lẻ bao gồm cả chất hỗ trợ chế biến, cơ sở, công ty
đại diện cho cơ sở hoặc công ty mà cơ sở kiểm soát cũng không được phép thực hiện
bất kỳ phép thử nào trên động vật, trừ khi có yêu cầu của cơ quan quản lý.
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Các thực phẩm, thành phần thực phẩm
(bao gồm cả phụ gia, chất tạo hương, enzym và chất mang) hoặc chất hỗ trợ chế
biến không phải là sản phẩm có nguồn gốc từ động vật và không sử dụng các thành
phần thực phẩm (bao gồm cả phụ gia, chất tạo hương, enzym và chất mang) ở khâu sản xuất,
chế biến hoặc chất hỗ trợ chế biến có nguồn gốc động vật.
Trong trường hợp thực phẩm có hỗn hợp
các thành phần, mỗi thành phần thực phẩm phải đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật của
tiêu chuẩn này để phù hợp cho người ăn thuần chay.
Để tránh sự có mặt ngoài ý muốn của
các chất không dành cho người ăn thuần chay, tất cả các khâu sản
xuất, chế biến và phân phối phải được thiết kế để thực hiện các biện pháp phòng
ngừa thích hợp, phù hợp với GMP.
Nếu sử dụng chung dây chuyền sản xuất
với các sản phẩm/thành phần không dành cho người ăn thuần chay, thì trước khi bắt
đầu sản xuất các sản phẩm thuần chay, phải tiến hành làm sạch kỹ dây chuyền hoặc
áp dụng biện pháp tương tự phù hợp với GMP. Biện pháp này áp dụng cho tất cả
máy móc, thiết bị, đồ dùng và bề mặt có liên quan. Phải thực hiện các biện pháp
phòng ngừa phù hợp với GMP trước khi chuẩn bị, sản xuất hoặc đóng gói sản phẩm
thuần chay.
Cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm,
công ty đại diện cho cơ sở hoặc công ty mà cơ sở kiểm soát không được thực hiện
bất kỳ phép thử nào trên động vật cho sản phẩm cuối cùng cung cấp cho người tiêu
dùng với thông báo lả dành cho người ăn thuần chay.
Tuy nhiên, đối với thực phẩm một thành
phần và các thành phần riêng lẻ bao gồm cả chất hỗ trợ chế biến, cơ sở, công ty
đại diện cho cơ sở hoặc công ty mà cơ sở kiểm soát cũng không được phép thực hiện
bất kỳ phép thử nào trên động vật, trừ khi có yêu cầu của cơ quan quản lý.
5 Thông báo và ghi
nhãn
Thực phẩm bao gói sẵn không được mô tả
hoặc trình bày trên nhãn hoặc ghi nhãn theo cách sai lệch để gây hiểu nhầm hoặc
lừa dối, hoặc có khả năng tạo ấn tượng sai lầm về đặc tính ở bất kỳ khía
cạnh nào
[2],[3].
Nếu thực phẩm và/hoặc thành phần thực
phẩm (bao gồm cả phụ gia, chất tạo hương, enzym và chất mang) hoặc chất hỗ trợ
chế biến được ghi nhãn là "sản phẩm chay", "sản phẩm thuần
chay", "phù hợp cho người ăn chay (bao gồm người ăn chay có sử dụng
trứng và sữa, người ăn chay có sử dụng trứng, người ăn chay có sử dụng sữa)”,
hoặc “phù hợp cho người ăn thuần chay”, hoặc bất kỳ từ ngữ nào khác có nghĩa tương
tự, chúng phải đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật liên quan được nêu trong Điều 4.
...
...
...
Bạn phải
đăng nhập hoặc
đăng ký Thành Viên
TVPL Pro để sử dụng được đầy đủ các tiện ích gia tăng liên quan đến nội dung TCVN.
Mọi chi tiết xin liên hệ:
ĐT: (028) 3930 3279 DĐ: 0906 22 99 66
Các thuật ngữ “người ăn chay (bao gồm
người ăn chay có sử dụng trứng và sữa, người ăn chay có sử dụng trứng, người ăn
chay có sử dụng sữa)” hoặc “người ăn thuần chay” hoặc bất kỳ từ ngữ nào khác có
ý nghĩa tương tự phải được chỉ ra trong cùng tầm nhìn với tên thương mại của sản
phẩm.
Thư mục tài
liệu tham khảo
[1] Codex Alimentarius. Codex Alimentarius
Commission Procedural Manual. 27th Edition. Joint FAO/ WHO Food Standards
Programme. FAO, Rome, Italy, 2019
[2] CODEX CXG 1-1979, General
Guidelines on Claims
[3] TCVN 7087:2013 (CODEX STAN 1-1985,
with Amendment 2010), Ghi nhãn thực phẩm bao gói sẵn
[4] Regulation (EC] No 178/2002 of the
European Parliament and of the Council of 28 January 2002 laying down the
general principles and requirements of food law, establishing the European Food
Safety Authority and laying down procedures in matters of food safety. Official
Journal L. 31,1.2.2002, p.1-24
[5] Regulation [EC] No 1333/2008 of
the European Parliament and of the Council of 16 December 2008 on food
additivs. Official Journal L. 354, 31.12.2008, p. 16-33.