Tìm hiểu quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ của các bên đối với biện pháp bảo lưu quyền sở hữu?

Quyền đòi lại tài sản trong trường hợp áp dụng bảo lưu quyền sở hữu?

Theo Điều 332 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên bán có quyền đòi lại tài sản đã bán nếu bên mua không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán theo thỏa thuận. Cụ thể:

Điều 332. Quyền đòi lại tài sản

Trường hợp bên mua không hoàn thành nghĩa vụ thanh toán cho bên bán theo thỏa thuận thì bên bán có quyền đòi lại tài sản. Bên bán hoàn trả cho bên mua số tiền bên mua đã thanh toán sau khi trừ giá trị hao mòn tài sản do sử dụng. Trường hợp bên mua làm mất, hư hỏng tài sản thì bên bán có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Quy định này thể hiện rằng, quyền đòi lại tài sản thuộc về bên bán trong trường hợp bên mua vi phạm nghĩa vụ thanh toán. Trong các giao dịch mua bán theo hình thức trả chậm, trả góp, bên mua có thể được nhận tài sản trước nhưng quyền sở hữu vẫn do bên bán nắm giữ.

Khi bên mua không trả đủ tiền, bên bán có thể lấy lại tài sản đang bị bảo lưu quyền sở hữu. Trong trường hợp này, bên bán phải hoàn trả lại số tiền mà bên mua đã thanh toán, sau khi đã khấu trừ phần giá trị hao mòn tài sản phát sinh do việc sử dụng. Điều quan trọng là chỉ hao mòn do sử dụng thực tế mới được tính, còn hao mòn tự nhiên không được coi là căn cứ trừ tiền của bên mua.

Căn cứ khoản 2 Điều 41 Nghị định 21/2021/NĐ-CP, bên mua không phải chịu trách nhiệm với phần hao mòn tự nhiên của tài sản trong thời gian bảo lưu quyền sở hữu. Trong trường hợp tài sản bị hư hỏng hoặc mất mát, bên mua phải bồi thường thiệt hại cho bên bán tương ứng với mức độ thiệt hại. Ngoài ra, theo khoản 1 Điều 41 của Nghị định 21/2021/NĐ-CP, bên mua hoặc bên thứ ba vẫn có quyền đầu tư vào tài sản trong thời gian áp dụng bảo lưu quyền sở hữu, nếu không trái với thỏa thuận của các bên hoặc quy định pháp luật.

Điều 41. Quyền, nghĩa vụ liên quan đến tài sản mua

1. Trường hợp bên mua phải trả lại tài sản mua cho bên bán do vi phạm nghĩa vụ thanh toán nhưng tại thời điểm hoàn trả, giá trị tài sản lớn hơn giá trị tài sản ban đầu do bên mua hoặc bên thứ ba đã đầu tư làm tăng giá trị tài sản thì bên bán phải hoàn lại giá trị chênh lệch cho người đã đầu tư vào tài sản.

Việc đầu tư vào tài sản mua phải phù hợp với quy định tại khoản 5 Điều 20 Nghị định này.

2. Bên mua không phải chịu trách nhiệm về hao mòn tự nhiên của tài sản được bảo lưu quyền sở hữu.

Tìm hiểu quy định pháp luật về quyền và nghĩa vụ của các bên đối với biện pháp bảo lưu quyền sở hữu? (Hình từ internet)

Quyền và nghĩa vụ của bên mua trong thời gian bảo lưu quyền sở hữu?

Theo Điều 333 Bộ luật Dân sự năm 2015, bên mua – dù chưa trở thành chủ sở hữu hợp pháp – vẫn được pháp luật ghi nhận các quyền và nghĩa vụ nhất định đối với tài sản. Cụ thể:

Điều 333. Quyền và nghĩa vụ của bên mua tài sản

1. Sử dụng tài sản và hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản trong thời hạn bảo lưu quyền sở hữu có hiệu lực.

2. Chịu rủi ro về tài sản trong thời hạn bảo lưu quyền sở hữu, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Theo quy định này, bên mua được quyền chiếm hữu, sử dụng và khai thác lợi ích kinh tế từ tài sản, chẳng hạn như cho thuê tài sản để sinh lợi, ngay cả khi chưa thanh toán đủ tiền mua. Đồng thời, bên mua cũng phải chịu trách nhiệm về mọi rủi ro xảy ra đối với tài sản trong thời gian bảo lưu, nếu các bên không có thỏa thuận khác.

Điều này có nghĩa là, trong suốt thời gian thực hiện hợp đồng mua trả dần, bên mua vẫn được sử dụng tài sản như một chủ sở hữu thực tế. Tuy nhiên, bên bán vẫn giữ quyền sở hữu về mặt pháp lý và có thể kiểm soát việc chuyển nhượng, cầm cố hoặc sử dụng tài sản làm bảo đảm nếu bên mua chưa hoàn tất nghĩa vụ thanh toán.

Ví dụ: Anh A mua ô tô của B theo hình thức trả góp và có thỏa thuận bảo lưu quyền sở hữu. Trong thời gian thanh toán, A vẫn được sử dụng xe và có thể cho người khác thuê để kiếm lợi nhuận. Lợi nhuận thu được có thể dùng để trả dần phần còn thiếu. Việc sử dụng tài sản như vậy là hợp pháp và được bảo vệ, miễn là không trái với thỏa thuận trong hợp đồng.

Tuy nhiên, vì bên mua đã được sử dụng tài sản nên nếu tài sản bị hư hỏng, mất mát trong quá trình sử dụng, bên mua vẫn phải chịu trách nhiệm bồi thường cho bên bán. Trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận khác về việc phân chia rủi ro, mặc định bên mua sẽ là người chịu trách nhiệm.

Như vậy, bên bán có quyền đòi lại tài sản nếu bên mua không thực hiện nghĩa vụ thanh toán, đồng thời phải hoàn trả phần tiền bên mua đã trả sau khi trừ hao mòn do sử dụng nếu lấy lại tài sản. Bên mua có quyền sử dụng, khai thác lợi ích từ tài sản và phải chịu trách nhiệm về rủi ro đối với tài sản trong thời gian bảo lưu quyền sở hữu.