Điều kiện phát sinh thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài thương mại là gì?

Điều kiện phát sinh thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài thương mại là gì?

Thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài thương mại phát sinh khi thỏa mãn điều kiện về loại tranh chấp và tồn tại thỏa thuận trọng tài giữa các bên.

Trong đó, những loại tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài bao gồm:

(1) Tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại.

(2) Ít nhất 1 bên tranh chấp có hoạt động thương mại.

(3) Tranh chấp khác theo quy định của pháp luật.

Cụ thể, Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định như sau:

Điều 2. Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp của Trọng tài

1. Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại.

2. Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại.

3. Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 5 Luật Trọng tài thương mại 2010 cũng quy định:

Điều 5. Điều kiện giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài

1. Tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài nếu các bên có thoả thuận trọng tài. Thỏa thuận trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp.

Như vậy, đối với những tranh chấp không thuộc trường hợp quy định tại Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010 hoặc không có thỏa thuận trọng tài thì không phát sinh thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài thương mạ. Trong trường hợp tranh chấp xảy ra, các bên chỉ có thể lựa chọn khởi kiện tại Tòa án để giải quyết tranh chấp.

Điều kiện phát sinh thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài thương mại là gì? (Hình từ Internet)

Thỏa thuận trọng tài vô hiệu khi nào? 

Căn cứ Điều 18 Luật Trọng tài thương mại 2010, Điều 3 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP thì thỏa thuận trọng tài vô hiệu khi:

(1) Tranh chấp phát sinh trong các lĩnh vực không thuộc thẩm quyền của Trọng tài quy định tại Điều 2 của Luật Trọng tài thương mại 2010. Tức là tranh chấp không phát sinh từ hoạt động thương mại, các bên trong tranh chấp không có hoạt động thương mại và pháp luật chuyên ngành không có quy đinh giải quyết bằng Trọng tài thương mại đối với tranh chấp đó.

(2) Người xác lập thoả thuận trọng tài không có thẩm quyền theo quy định của pháp luật bao gồm người xác lập thỏa thuận trọng tài khi không phải là người đại diện theo pháp luật, không phải là người được ủy quyền hợp pháp hoặc là người được ủy quyền hợp pháp nhưng vượt quá phạm vi được ủy quyền.

(3) Người xác lập thoả thuận trọng tài không có năng lực hành vi dân sự theo quy định của Bộ luật dân sự; bao gồm người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự

(4) Thỏa thuận trọng tài không được xác lập dưới một trong các hình thức sau:

- Điều khoản trọng tài trong hợp đồng hoặc dưới hình thức thỏa thuận riêng.

- Xác lập qua trao đổi giữa các bên bằng telegram, fax, telex, thư điện tử và các hình thức khác theo quy định của pháp luật.

- Xác lập thông qua trao đổi thông tin bằng văn bản giữa các bên.

- Thỏa thuận được luật sư, công chứng viên hoặc tổ chức có thẩm quyền ghi chép lại bằng văn bản theo yêu cầu của các bên.

- Trong giao dịch các bên có dẫn chiếu đến một văn bản có thể hiện thỏa thuận trọng tài như hợp đồng, chứng từ, điều lệ công ty và những tài liệu tương tự khác.

- Qua trao đổi về đơn kiện và bản tự bảo vệ mà trong đó thể hiện sự tồn tại của thoả thuận do một bên đưa ra và bên kia không phủ nhận.

(5) Một trong các bên bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép trong quá trình xác lập thoả thuận trọng tài và có yêu cầu tuyên bố thoả thuận trọng tài đó là vô hiệu.

(6) Thỏa thuận trọng tài vi phạm điều cấm của pháp luật.

Tòa án có được giải quyết tranh chấp có thỏa thuận trọng tài không? 

Tòa án vẫn được giải quyết tranh chấp có thỏa thuận trọng tài khi thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được.

Căn cứ, Điều 6 Luật Trọng tài thương mại 2010 quy định như sau:

Điều 6. Toà án từ chối thụ lý trong trường hợp có thoả thuận trọng tài

Trong trường hợp các bên tranh chấp đã có thoả thuận trọng tài mà một bên khởi kiện tại Toà án thì Toà án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thoả thuận trọng tài vô hiệu hoặc thoả thuận trọng tài không thể thực hiện được.

Đồng thời, các trường hợp thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được được hướng dẫn tại Điều 4 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP như sau:

Điều 4. Thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được quy định tại Điều 6 Luật TTTM

"Thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được” quy định tại Điều 6 Luật TTTM là thỏa thuận trọng tài thuộc một trong các trường hợp sau đây:

1. Các bên đã có thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại một Trung tâm trọng tài cụ thể nhưng Trung tâm trọng tài này đã chấm dứt hoạt động mà không có tổ chức trọng tài kế thừa, và các bên không thỏa thuận được việc lựa chọn Trung tâm trọng tài khác để giải quyết tranh chấp.

2. Các bên đã có thỏa thuận cụ thể về việc lựa chọn Trọng tài viên trọng tài vụ việc, nhưng tại thời điểm xảy ra tranh chấp, vì sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan mà Trọng tài viên không thể tham gia giải quyết tranh chấp, hoặc Trung tâm trọng tài, Tòa án không thể tìm được Trọng tài viên như các bên thỏa thuận và các bên không thỏa thuận được việc lựa chọn Trọng tài viên khác để thay thế.

3. Các bên đã có thỏa thuận cụ thể về việc lựa chọn Trọng tài viên trọng tài vụ việc, nhưng tại thời điểm xảy ra tranh chấp, Trọng tài viên từ chối việc được chỉ định hoặc Trung tâm trọng tài từ chối việc chỉ định Trọng tài viên và các bên không thỏa thuận được việc lựa chọn Trọng tài viên khác để thay thế.

4. Các bên có thỏa thuận giải quyết tranh chấp tại một Trung tâm trọng tài nhưng lại thỏa thuận áp dụng Quy tắc tố tụng của Trung tâm trọng tài khác với Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm trọng tài đã thỏa thuận và điều lệ của Trung tâm trọng tài do các bên lựa chọn để giải quyết tranh chấp không cho phép áp dụng Quy tắc tố tụng của Trung tâm trọng tài khác và các bên không thỏa thuận được về việc lựa chọn Quy tắc tố tụng trọng tài thay thế.

5. Nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ và người tiêu dùng có điều khoản về thỏa thuận trọng tài được ghi nhận trong các điều kiện chung về cung cấp hàng hoá, dịch vụ do nhà cung cấp soạn sẵn quy định tại Điều 17 Luật TTTM nhưng khi phát sinh tranh chấp, người tiêu dùng không đồng ý lựa chọn Trọng tài giải quyết tranh chấp.

Như vậy, không phải lúc nào các bên có thỏa thuận trọng tài thì đều giải quyết tại Trọng tài thương mại. Trong trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được thì một trong các bên có thể khởi kiện ra Tòa án để giải quyết tranh chấp.