Lập 2 hệ thống sổ kế toán: Tổng hợp mức phạt hành chính, hình sự mới nhất 2026 thế nào?

Lập 2 hệ thống sổ kế toán: Tổng hợp mức phạt hành chính, hình sự mới nhất 2026 thế nào?

Theo Công văn 1902/CT-CĐS năm 2026 của Cục thuế về việc phối hợp ngăn chặn hành vi gian lận thuế sử dụng song song hai hệ thống số kế toán tài chính thì việc lập 2 hệ thống sổ kế toán có thể hiểu là hành vi một doanh nghiệp hoặc cơ sở kinh doanh sử dụng phần mềm để vận hành song song hai hệ thống số kế toán tài chính trở lên cho cùng một đơn vị kinh doanh trong một kỳ kế toán năm.

Trong đó, một hệ thống số được sử dụng để báo cáo với cơ quan thuế và hệ thống sổ còn lại được vận hành nội bộ để ghi nhận đầy đủ doanh thu thực tế với mục tiêu giảm nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước.

Theo quy định tại khoản 10 Điều 13 Luật Kế toán 2015 thì việc lập hai hệ thống số kế toán tài chính trở lên trong cùng một kỳ kể toán là hành vi bị nghiêm cấm.

Theo đó, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán trong cùng một kỳ kế toán không chỉ bị nghiêm cấm mà còn bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, hậu quả gây ra, tổ chức, cá nhân vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Cụ thể:

Thứ nhất, mức phạt hành chính đối với hành vi lập 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trong một kỳ kế toán năm:

(I) Xử phạt hành vi vi phạm quy định về sổ kế toán:

Theo Điều 9 Nghị định 41/2018/NĐ-CP thì hành vi để ngoài sổ kế toán tài sản, nợ phải trả của đơn vị hoặc có liên quan đến đơn vị nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự thì bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng và buộc bổ sung vào sổ kế toán đối với các hành vi để ngoài sổ kế toán tài sản, nợ phải trả của đơn vị hoặc có liên quan đến đơn vị vi phạm.

(*Theo Điều 6 Nghị định 41/2018/NĐ-CP được sửa đổi bởi khoản 2 Điều 5 Nghị định 102/2021/NĐ-CP thì mức phạt tiền nêu trên áp dụng đối với cá nhân, đối với tổ chức có cùng hành vi vi phạm thì mức phạt tiền gấp 02 lần mức phạt tiền đối với cá nhân).

(II) Ngoài việc sử phạt vi phạm về sổ kế toán, hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán trong cùng kỳ kế toán năm còn có thể dẫn đến sai lệch trong khai báo thuế, ảnh hưởng đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp. Khi hành vi này dẫn đến việc khai sai thuế hoặc trốn thuế, cơ quan thuế sẽ áp dụng các quy định xử phạt nghiêm theo quy định hiện hành.

Cụ thể, theo Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP (được sửa đổi bởi khoản 11 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP), hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn xử phạt hành chính như sau:

(1) Phạt 20% số tiền thuế khai thiếu hoặc số tiền thuế đã được miễn, giảm, hoàn cao hơn so với quy định đối với một trong các hành vi sau đây:

- Khai sai căn cứ tính thuế hoặc số tiền thuế được khấu trừ hoặc xác định sai trường hợp được miễn, giảm, hoàn thuế dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn nhưng các nghiệp vụ kinh tế đã được phản ánh đầy đủ trên hệ thống sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ hợp pháp;

- Khai sai làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn, số thuế được miễn, giảm đã bị cơ quan có thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính xác định là hành vi trốn thuế nhưng người nộp thuế vi phạm hành chính lần đầu về hành vi trốn thuế, đã khai bổ sung và nộp đủ số tiền thuế vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan có thẩm quyền ra quyết định xử phạt và cơ quan thuế đã lập biên bản ghi nhận để xác định là hành vi khai sai dẫn đến thiếu thuế;

- Khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn đối với giao dịch liên kết nhưng người nộp thuế đã lập hồ sơ xác định giá thị trường hoặc đã lập và gửi cơ quan thuế các phụ lục theo quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết;

- Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán giá trị hàng hóa, dịch vụ mua vào làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế được miễn, giảm nhưng khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra phát hiện, người mua chứng minh được lỗi vi phạm sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp thuộc về bên bán hàng và người mua đã hạch toán kế toán đầy đủ theo quy định.

(2) Biện pháp khắc phục hậu quả:

- Buộc nộp đủ số tiền thuế thiếu, số tiền thuế được hoàn, miễn, giảm cao hơn quy định và tiền chậm nộp tiền thuế vào ngân sách nhà nước đối với hành vi quy định tại Mục (1).

Trường hợp đã quá thời hiệu xử phạt thì người nộp thuế không bị xử phạt theo quy định tại Mục (1) nhưng người nộp thuế phải nộp đủ số tiền thuế thiếu, số tiền thuế được hoàn, miễn, giảm cao hơn quy định và tiền chậm nộp tiền thuế vào ngân sách nhà nước theo thời hạn quy định tại khoản 6 Điều 8 Nghị định 125/2020/NĐ-CP;

- Buộc điều chỉnh lại số lỗ, số thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ chuyển kỳ sau (nếu có) đối với hành vi quy định tại Mục (1).

(3) Trường hợp người nộp thuế có hành vi khai sai theo quy định tại điểm a, b, d khoản 1 Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP (được sửa đổi bởi khoản 11 Điều 1 Nghị định 310/2025/NĐ-CP) nhưng không dẫn đến thiếu số thuế phải nộp, tăng số thuế được miễn, giảm hoặc chưa được hoàn thuế thì không bị xử phạt theo quy định tại Điều này mà xử phạt theo quy định tại khoản 3 Điều 12 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

(*Theo Điều 7 Nghị định 125/2020/NĐ-CP thì mức phạt tiền nêu trên áp dụng đối với cá nhân, trường hợp tổ chức thực hiện cùng một hành vi vi phạm thì mức phạt tiền gấp đôi mức phạt đối với cá nhân)

Ngoài ra, tại Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP xử phạt hành vi trốn thuế như sau:

(1) Phạt tiền 1 lần số thuế trốn đối với người nộp thuế có từ một tình tiết giảm nhẹ trở lên khi thực hiện một trong các hành vi vi phạm sau đây:

...

- Không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp, không khai, khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn, được miễn, giảm thuế, trừ hành vi quy định tại Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP;

...

(2) Phạt tiền 1,5 lần số tiền thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi quy định tại (1) mà không có tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ.

(3) Phạt tiền 2 lần số thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi quy định tại (1) mà có một tình tiết tăng nặng.

(4) Phạt tiền 2,5 lần số tiền thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi quy định tại (1) có hai tình tiết tăng nặng.

(5) Phạt tiền 3 lần số tiền thuế trốn đối với người nộp thuế thực hiện một trong các hành vi quy định tại (1) có từ ba tình tiết tăng nặng trở lên.

(6) Biện pháp khắc phục hậu quả:

- Buộc nộp đủ số tiền thuế trốn vào ngân sách nhà nước đối với các hành vi vi phạm quy định tại các Mục (1), (2), (3), (4), (5).

Trường hợp hành vi trốn thuế theo quy định tại các Mục (1), (2), (3), (4), (5) đã quá thời hiệu xử phạt thì người nộp thuế không bị xử phạt về hành vi trốn thuế nhưng người nộp thuế phải nộp đủ số tiền thuế trốn, tiền chậm nộp tính trên số tiền thuế trốn vào ngân sách nhà nước theo thời hạn quy định tại khoản 6 Điều 8 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

- Buộc điều chỉnh lại số lỗ, số thuế giá trị gia tăng đầu vào được khấu trừ trên hồ sơ thuế (nếu có) đối với hành vi quy định tại Mục (1), (2), (3), (4), (5).

(7) Các hành vi vi phạm quy định tại điểm b, đ, e khoản 1 Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP bị phát hiện sau thời hạn nộp hồ sơ khai thuế nhưng không làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc chưa được hoàn thuế, không làm tăng số tiền thuế được miễn, giảm thì bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tại khoản 3 Điều 12 Nghị định 125/2020/NĐ-CP.

(*Theo Điều 7 Nghị định 125/2020/NĐ-CP thì mức phạt trên áp dụng đối với cá nhân, trường hợp tổ chức thực hiện cùng một hành vi vi phạm thì mức phạt tiền gấp đôi mức phạt đối với cá nhân)

Ngoài các chế tài xử phạt về hành vi khai sai hoặc trốn thuế, doanh nghiệp còn có thể bị xử phạt đối với việc không cung cấp thông tin, tài liệu đầy đủ về sổ sách kế toán khi có yêu cầu từ cơ quan thuế. Cụ thể:

Theo Điều 14 Nghị định 125/2020/NĐ-CP, phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi không cung cấp hoặc cung cấp không đầy đủ, không chính xác các thông tin, tài liệu, chứng từ, hóa đơn, sổ kế toán liên quan đến việc xác định nghĩa vụ thuế và buộc cung cấp đầy đủ thông tin theo quy định.

(*Mức phạt nêu trên là mức phạt áp dụng đối với tổ chức, trường hợp cá nhân thực hiện cùng một hành vi vi phạm thì mức phạt tiền áp dụng đối với cá nhân bằng 1/2 mức phạt áp dụng đối với tổ chức theo Điều 7 Nghị định 125/2020/NĐ-CP).

Thứ hai, xử phạt hình sự đối với hành vi lập 2 hệ thống sổ kế toán tài chính trong một kỳ kế toán năm:

Theo Điều 221 Bộ Luật hình sự 2015 (được sửa đổi bởi điểm đ khoản 3 Điều 2 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017) về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng thì:

Người có hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn thực hiện hành vi lập hai hệ thống sổ kế toán tài chính trở lên nhằm bỏ ngoài sổ kế toán tài sản, nguồn vốn, kinh phí của đơn vị kế toán, gây thiệt hại từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Trường hợp phạm tội thuộc một trong những trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 12 năm:

+ Vì vụ lợi;

+ Có tổ chức;

+ Dùng thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt;

+ Gây thiệt hại từ 300.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng.

Trường hợp phạm tội gây thiệt hại 1.000.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm.

Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm hoặc tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

*Trên đây là thông tin Lập 2 hệ thống sổ kế toán: Tổng hợp mức phạt hành chính, hình sự mới nhất 2026

Năm 2026, lập 2 hệ thống sổ kế toán: Mức phạt hành chính, hình sự mới nhất thế nào? (Hình từ Internet)

Các hành vi bị nghiêm cấm trong quản lý thuế gồm những hành vi nào?

Theo Điều 8 Luật Quản lý thuế 2025 (có hiệu lực từ 01/07/2026), hành vi bị nghiêm cấm trong quản lý thuế bao gồm:

(1) Thông đồng, móc nối, bao che giữa người nộp thuế và công chức quản lý thuế, cơ quan quản lý thuế để chuyển giá, trốn thuế, khoản thu khác, gian lận, trục lợi tiền thuế, tiền ngân sách nhà nước. Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tiết lộ hoặc làm rò rỉ thông tin người nộp thuế trái quy định. Làm sai lệch kết quả kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về thuế. Gây phiền hà, sách nhiễu đối với người nộp thuế. Lợi dụng để chiếm đoạt hoặc sử dụng trái phép tiền thuế, khoản thu khác.

(2) Cố tình không kê khai hoặc kê khai thuế, khoản thu khác không đầy đủ, kịp thời, chính xác về số tiền thuế, khoản thu khác phải nộp, số tiền thuế, khoản thu khác được miễn, giảm, hoàn, không thu. Cản trở công chức quản lý thuế thi hành công vụ. Chống đối, trì hoãn, không cung cấp thông tin, tài liệu phục vụ kiểm tra, giám sát thuế, khoản thu khác.

(3) Sử dụng mã số thuế của người nộp thuế khác để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc cho người khác sử dụng mã số thuế của mình không đúng quy định của pháp luật.

(4) Bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ không lập hóa đơn theo quy định của pháp luật; sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ, làm giả hóa đơn, chứng từ để thực hiện hành vi trái pháp luật. Tạo lập hóa đơn, chứng từ điện tử trái phép hoặc phục vụ hành vi vi phạm trong lĩnh vực quản lý thuế.

(5) Làm sai lệch, sử dụng sai mục đích, truy cập trái phép, phá hủy hệ thống thông tin người nộp thuế. Cung cấp, phát tán thông tin sai lệch gây ảnh hưởng đến uy tín, hoạt động của cơ quan quản lý thuế, người nộp thuế, Hệ thống thông tin quản lý thuế.